Tarix boyu təhsil sivilizasiyaların formalaşmasında, innovasiyaların təşviqində və cəmiyyətlərin ümumi rifahının təmin edilməsində əsas rol oynayıb. Müasir dünyada onun əhəmiyyəti daha qabarıq şəkildə özünü göstərir, iqtisadi inkişafdan tutmuş sosial birlik və siyasi sabitliyə qədər hər şeyə təsir edir.
Bu mənada Azərbaycanda təhsilin inkişafına, müvafiq proqramların həyata keçirilməsinə xüsusi önəm verilir.
İqtisadi inkişaf və innovasiya təhsildən, müvafiq proqramlardan asılıdır
Təhsilin ən mühüm aspektlərindən biri onun iqtisadi artıma verdiyi töhfədir. İnnovasiyaları idarə etmək, məhsuldarlığı artırmaq və iqtisadi sabitliyi təmin etmək üçün yaxşı təhsilli işçi qüvvəsi vacibdir. Təhsilə sərmayə qoyan ölkələr daha güclü iqtisadiyyatlara malik olurlar, çünki onların vətəndaşları getdikcə qloballaşan dünyada rəqabət aparmaq üçün lazımi bacarıq və biliklərlə təchiz olunur.
Təhsil, hər ikisi sahibkarlıq və texnoloji irəliləyişlər üçün zəruri olan tənqidi düşünmə və problem həll etmə bacarıqlarını inkişaf etdirir. Skandinaviya və Şərqi Asiya kimi dünyanın ən uğurlu iqtisadiyyatlarının bir çoxu milli inkişaf strategiyalarının əsas sütunu kimi təhsilə üstünlük verib. Texnologiyaya əsaslanan sənayelərin sürətli yüksəlişi yeni çağırışlara və imkanlara uyğunlaşa bilən yaxşı təhsilli əhalinin vacibliyini daha da vurğulayır. Təqdirəlayiq haldır ki, bu gün Azərbaycan bütün istiqamətlərdə sürətli inkişaf yolunda inamla irəliləyir. O da mühümdür ki, hər bir inkişafın təməlində insan kapitalı, onun əsasında isə təhsil dayanır. Çünki hər bir dövlətin gələcəyi həmin ölkədə təhsilin səviyyəsi ilə ölçülür. Gələcək inkişafı təbii resurslar yox, bilik müəyyən edir. Azərbaycanda elmə, təhsilə, texnoloji inkişafa çox böyük əhəmiyyət verilir. Təhsilin maddi-texniki bazası möhkəmlənir, keyfiyyəti yaxşılaşır, bu sahəyə investisiyalar qoyulur. Təhsil müxtəlif mənşəli şəxslərə həyatlarını yaxşılaşdırmaq və cəmiyyətə mənalı töhfə vermək imkanı verən böyük bərabərləşdiricidir. Keyfiyyətli təhsilə çıxış gəlir bərabərsizliyini azalda, sosial fərqləri aradan qaldıra və inklüzivlik mədəniyyətini təşviq edə bilər. İnsanları bilik və bacarıqlarla gücləndirməklə, təhsil, belə demək olarsa, yoxsulluq dövranını qırmağa kömək edir və fərdlərə öz potensiallarını tam şəkildə həyata keçirməyə imkan verir. Bundan əlavə, təhsil tolerantlıq, hörmət və anlayış kimi dəyərləri aşılamaqla sosial birliyi gücləndirməkdə mühüm rol oynayır. Məktəblər və universitetlər müxtəlif mədəniyyətlərdən və mənşələrdən olan insanların bir araya gəldiyi, sosial inteqrasiyanı təşviq edən və qərəzli fikirlərin azaldılması üçün zəmin rolunu oynayır. Şəxsiyyət və məqsəd hissini tərbiyə etməklə, təhsil cəmiyyətin strukturunu gücləndirir, sabitlik və harmoniyanı təmin edir. Ölkəmizdə dövlət tərəfindən təhsilin inkişafı ilə bağlı həyata keçirilən tədbirlər onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycan öz gələcəyini daha etibarlı və inamlı görmək əzmindədir. Azərbaycanda təhsilin inkişafı dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biridir. Demokratik cəmiyyətin düzgün işləməsi üçün yaxşı məlumatlı əhalinin olması vacibdir. Təhsil vətəndaşları siyasi proseslərdə iştirak etmək, əsaslandırılmış qərarlar qəbul etmək və liderləri məsuliyyətə cəlb etmək üçün zəruri olan bilik və tənqidi düşünmə bacarıqları ilə təchiz edir. Savadlılıq səviyyəsi yüksək olan cəmiyyətlərdə öz hüquqlarını müdafiə edən və siyasətin formalaşmasına töhfə verən daha çox məşğul və siyasi məlumatlı vətəndaşlar olur. Azərbaycan buna ən yaxşı nümunələrdən biridir. Təhsil həmçinin dezinformasiya ilə mübarizəyə kömək edir və faktlara əsaslanan nitq mədəniyyətini təbliğ edir. Saxta xəbərlərin və təbliğatın rəqəmsal platformalar vasitəsilə asanlıqla yayıldığı bir dövrdə təhsilli cəmiyyət etibarlı mənbələri etibarsız mənbələrdən ayırmaq üçün daha yaxşı təchiz edilib. Bu da öz növbəsində demokratik təsisatları gücləndirir və siyasi şüurlu və fəal vətəndaşları yetişdirir.
Təhsil sağlam cəmiyyətin əsasıdır
Təhsil ictimai sağlamlıq və ümumi rifahla sıx bağlıdır. Savadlı fərdlər öz sağlamlıqları, qidalanmaları və gigiyenaları ilə bağlı daha çox məlumatlı qərarlar qəbul edirlər. Təhsil, həmçinin xəstəliklər, profilaktik tədbirlər və tibbi yardımın əhəmiyyəti barədə məlumatlılığı təşviq edir. Tədqiqatlar göstərdi ki, təhsilin yüksək səviyyəsi aşağı ölüm nisbətləri və ümumi sağlamlıq nəticələrinin yaxşılaşması ilə əlaqələndirilir.
Bundan əlavə, təhsil yoluxucu xəstəliklərin yayılması və ana sağlamlığı kimi qlobal sağlamlıq problemlərinin həllində əsas rol oynayır. Xüsusilə qadınların təhsili daha sağlam və dayanıqlı cəmiyyətlərə töhfə verən uşaq ölüm nisbətlərinin aşağı salınması və daha yaxşı ailə planlaşdırılması təcrübələri ilə əlaqələndirilir. İqlim dəyişikliyi və ətraf mühitin deqradasiyası dövründə təhsil davamlılığı və ekoloji məsuliyyəti təşviq etmək üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Ekoloji təhsil meşələrin qırılması, çirklənmə və iqlim dəyişikliyi kimi aktual qlobal problemlər haqqında məlumatlılığı artırır, fərdləri gündəlik həyatlarında davamlı təcrübələri qəbul etməyə təşviq edir. Bundan əlavə, təhsil yaşıl texnologiyalar və davamlı inkişaf sahəsində tədqiqat və innovasiyaları təşviq edir. Universitetlər və tədqiqat institutları bərpa olunan enerji, tullantıların idarə edilməsi və mühafizə səyləri üçün həllərin hazırlanmasında mühüm rol oynayır. Məlumatlı cəmiyyətin gələcək nəsillər üçün daha yaxşı gələcəyi təmin edən ekoloji dayanıqlığa üstünlük verən siyasət və təşəbbüsləri dəstəkləmək ehtimalı daha yüksəkdir. Bunlar fonunda indi ölkəmizdə təhsilin daha da inkişafı üçün xeyli sayda dövlət proqramı icra olunur. Şübhəsiz, təhsil infrastrukturunu yeniləşdirmədən, müasir tipli yeni məktəblər inşa etmədən, təlim-tədris prosesinə lazımi şərait yaratmadan, dünya ölkələrinin mütərəqqi təhsil ənənələrini nəzərə almadan təhsil sahəsində qarşıya qoyulan məqsədlərə nail olmaq qeyri-mümkündür. Bu səbəbdən də həyata keçirilən dövlət proqramları çərçivəsində təhsil təyinatlı yeni binalar inşa edilir, ümumi təhsil müəssisələrinin binaları əsaslı təmir olunur. Təhsildə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi genişlənir, bütövlükdə təhsilin infrastrukturu müasirləşir. O qeyd edib ki, gələcəyimiz olan gənclərimizin xaricdə təhsil alması üçün dövlət proqramları icra olunur. Bütün bunlar təhsilin inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə təsir edir.
Təhsil cəmiyyətlərin qurulduğu, fərdləri və qrupları mükəmməl formalaşdıran təməldir. İqtisadi artıma təkan verməkdən və ictimai harmoniyanı təşviq etməkdən tutmuş siyasi şüurun və ekoloji davamlılığın təşviqinə qədər onun təsiri danılmazdır. Təhsilə sərmayə qoymaq təkcə fərdi uğur məsələsi deyil, xalqların gələcəyini müəyyən edən kollektiv məsuliyyətdir. Təhsilə dəyər verən və prioritet təşkil edən cəmiyyət tərəqqiyə, yeniliyə və işıqlı sabaha yol açan cəmiyyətdir.
Samirə SƏFƏROVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
