“Azərbaycan elminin yaşlı insanlarla yox, gənclərlə bağlı problemi var”. Bu barədə Elm və Təhsil naziri Emin Əmrullayev Təhsil İnstitutu və Bakı Ali Neft Məktəbinin birgə təşkilatçılığı ilə doktorantların və gənc tədqiqatçıların XXV respublika elmi konfransının (NASCO XXV) açılış mərasimində çıxışı zamanı deyib.
Nazir elmin bəlli bir əxlaqı olduğunu və o əxlaq qaydalarına tabe olmaq lazım olduğunu vurğulayıb: “Əgər bizim gənc tədqiqatçılarımız arasında elmi işləri plagiat olanlar varsa, bu o deməkdir ki, bizim bu istiqamətdə ciddi problemlərimiz var, çox iş görməliyik. Azərbaycan elminin yaşlı insanlarla yox, gənclərlə bağlı problemi var. Yaşlı elm adamları həyatlarının müəyyən dövründə, qarışıq zamanda elm üçün ən azından nəsə ediblər. Amma gənclər elmin gələcəyidir. Məktəb proqramını yaxşı bilməyən, qiymətləri yaxşı olmayan gənclərin elmə gəlməyi problem deyil, amma bu göstərici yüksək olarsa, artıq ciddi problemə yol açar. Biz qəbul ballarına baxanda ürəkaçan nəticələr görmürük. Ona görə də bacarıqlı, istedadlı gəncləri elmə cəlb etməyə çalışmalıyıq".
Elm və təhsil nazirinin dediyindən belə aydın olur ki, bu gün Azərbaycan elminin gənclərlə bağlı problemi var. Ancaq ekspertlər fərqli düşünür.
“Gənc alimlərə problem yaradan, onların elmi adlar, dərəcələr almasına əngəl olan, ilk növbədə, bəzi yaşlı alimlərdir”
Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin (AGADMC) sədri, fəlsəfə doktoru İlqar Orucov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, Azərbaycan elminin gənclərlə bağlı problemi var. Ancaq bu problem elə də qlobal səviyyədə deyil. Elmlə, elmi fəaliyyətlə gənclər məşğul olmalıdır, onları cəlb etmək lazımdır: “Təəssüf ki, gənclər bu gün elmə maraq göstərmir. Bunun da müəyyən səbəbləri var. Elmə gələn gənclər daha çox əmək bazarında özünə yer tapa bilməyənlərdir. Onu da deyim ki, son illər elmlə məşğul olmaq istəyənlər arasında xanımlar üstünlük təşkil edir. Xanımların elmə gəlməsi yaxşıdır, ancaq bu sahədə qadınların sayının çox olması kəmiyyət və keyfiyyət baxımından zərərlidir. Ona görə zərərlidir ki, xanımlar ardıcıl elmlə məşğul ola bilmir. Məsələn, magistr pilləsini bitirmiş gənc xanım elmlə məşğul olur, sonra həmin şəxs ailə qurur. Ailə qayğıları xanımı daha çox düşündürdüyü üçün elmdə fasilə yaranır. Bu da elmə zərər edir. Bu səbəbdən də arzu edərdim ki, istedadlı oğlanlar elmlə məşğul olsun. Ancaq bunun əksi müşahidə olunur”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, gənclərin elmlə məşğul olması üçün lazımi mühit yoxdur. Bunun üçün müəyyən işlər görülməlidir: "Nazir çıxışında qeyd edib ki, bu gün yaşlı alimlərlə bağlı problem yoxdur. Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycan elminin bu səviyyəyə çatmasında birbaşa yaşlı alimlərin məsuliyyəti var. Yaşlı nəslin özləri plagiatlıqla məşğuldur. Hansısa elmi tədqiqat institutunun rəhbəri və ya universitet rəhbərinin 500 məqaləsi var. Normal alim heç vaxt bu qədər məqalə yaza bilməz. Bu isə o deməkdir ki, yaşlı alimlərdə də çox ciddi problemlər var. Institut rəhbərinin 30-40 il eyni vəzifədə olması da ayrı problemdir. Həmin rəhbərlər hansısa gənc alimdən xoşu gəlmirsə onu bu sahədən uzaqlaşdırır. Ümumiyyətlə, gənclər üçün baryerlər məsələsi yenə də gündəmdədir. Hər zaman biz bu maneələri görürük, yaşlı nəslin nümayəndələrinin elmə gələn gənclərə qarşı müəyyən basqılarını hiss edirik. Bu məsələlər, əlbəttə ki, elmlə məşğul olan gənclərin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir. Yəni bu onu göstərir ki, gənc alimlərə problem yaradan, onların elmi adlar, dərəcələr almasına əngəl olan, ilk növbədə, bəzi yaşlı alimlərdir. Bununla bağlı həmişə mövqeyimizi ortaya qoymuşuq. Gəncləri həmişə irəli aparmaq, önə çəkmək lazımdır.
Qeyd edim ki, Azərbaycan Milli Akademiyasının idarəedilməsində yaşanan qüsurlar barəsində zaman-zaman danışmışam”.
İ.Orucov onu da əlavə etdi ki, bu gün gənc alimlərin dil bilmək bacarığı aşağı səviyyədədir. Yaxşı olar ki, gənc alimlər ən azı ingilis dilini bilsin: “Elmə gələn gənclərimiz ingilis dilini bilmirsə bunun günahı orta və ali məktəblərdədir. Bu danılmaz faktdır. Orta məktəbi bitirən gənc ingilis dilində özünü ifadə etməyi bacarmalıdır. Məktəblər şagirdlərə bunu vermir”.
Ekspertin sözlərinə görə, bu gün istənilən peşənin sahibi rahatlıqla elmi dərəcə alır. Bank sektorunda çalışan, parlament işçisi, mədəniyyət sahəsində fəaliyyət göstərən elmi dərəcə alır. Bunun qarşısı alınmalıdır. Kənardan gəlmiş şəxslərin tək məqsədi adının qarşısında hansısa elmi dərəcənin olmasıdır: “Bu şəxslərin çox rahatlıqla elmi iş yazdırdıqlarının şahidi olmuşuq. Onların müdafiə şuralarından necə asanlıqla keçdiyini müşahidə etmişik. Bu, gənc alimlərin problemidir? Kənar şəxslərə bu şəraiti gənc alimlər yaradıb? Təbii ki, yox”.
Həmsöhbətimiz xüsusi olaraq qeyd etdi ki, elmdə sağlam mühit yaratmadan elmin inkişafından danışıla bilməz. Bu sahədə inkişafın baş verməsi üçün ən yüksək göstəriciyə malik gənclər elmə cəlb edilməlidir.
Günel CƏLİLOVA
