Son illər ölkədə xaricdə təhsil adıyla fəaliyyət göstərən şirkətlərin sayı artıb. Onların çoxu isə mövsümü olaraq fəaliyyət göstərir. Bunun nəticəsidir ki, Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən keçirilən qəbul imtahanlarında yetərli bal toplamayan və öz hesabına təhsil alanların sayı çoxalıb.
Araşdırmalar zamanı məlum olub ki, ölkədə fəaliyyət göstərən xaricdə təhsil şirkətlərinin əksəriyyətinin lisenziyası yoxdu. Onların bu sahədə fəaliyyəti üçün heç bir əsasları yoxdur. Yalnız vergi ödəyicisi kimi qeydiyyatdan keçib mövsümü olaraq bu xidməti göstərməyə çalışırlar. Həmin şirkətlərdən şikayət olununca adlarını dəyişərək bir müddət sonra başqa adla fəaliyyət göstərirlər.
Bu günlərdə Elm və Təhsil Nazirliyi xaricdə təhsil almaq istəyənlərə müraciət edib. Müraciətdı qeyd edilir ki, Elm və Təhsil Nazirliyi xaricdə təhsil sahəsində, xüsusən də qeyd edilən proqramlar ilə bağlı heç bir şirkətlə əməkdaşlıq etmir və bu şirkətlərin fəaliyyətinə görə heç bir məsuliyyət daşımır.
Qeyd etdiyimiz kimi, bu tip şirkətlərin sayı günü-gündən artır. Təbii ki, həmin şirkətlərin qurbanları da az deyil. Elm və Təhsil Nazirliyi həmin şirkətlərlə əlaqəsi olmadığı halda, onların fəaliyyəti niyə dayandırılmır?
“Valideynlər, abituriyentlər bilməlidir ki, xaricdə təhsil xidməti göstərən şirkətlərin hansısa üstünlüyü yoxdur”
Təhsil eksperti Nizami Hüseynov qeyd etdi ki, valideynlər bu məsələdə son dərəcə diqqətli olmalıdır: “Hazırda xarici ölkələrdə təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin sayı 40 minə yaxındır. Onlardan 21 mini qardaş Türkiyədə, 8 mini Ukraynada, 6 mindən çoxu Rusiya, Gürcüstan universitetlərində təhsil alır. Xarici ölkələrdə təhsil almaq üçün gedənləri əsasən bir neçə qrupa bölmək olar. Birincisi Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən keçirilən qəbul imtahanlarında topladıqları balla burada ali məktəblərə qəbul ola bilməyənlərdir. Bunların sayı hədsiz dərəcədə çoxdur. Bu kateqoriyaya aid olan şəxslər daha çox Ukrayna, Rusiya, Dərbənd, Dağıstan, Gürcüstan kimi ərazilərin universitetlərində təhsil almağa üstünlük verirlər. Səbəb isə odur ki, bu universitetlərdə hətta prestijli ixtisaslarda təhsil alsalar belə, qeyri-qanuni yollarla təhsillərini başa vura biləcəklər. Bu ölkələrdə təhsil almağa gedənlərin əksəriyyəti hüquq, maliyyə-iqtisadiyyat kimi ixtisaslara üstünlük verir. İkinci kateqoriyanı o şəxslər təşkil edir ki, onlar Azərbaycanda ali məktəblərə qəbul olurlar, amma aldıqları təhsil onları qane etmir. Ona görə də daha yüksək səviyyədə təhsil almaq üçün xarici ölkələrə üz tuturlar. Müəyyən şəxlər də var ki, ali təhsil almaq istəyir, amma Azərbaycanda təhsil haqları yüksək olduğu üçün daha ucuz təhsil haqqı olan ölkələrə gedirlər. Bu şəxslər daha çox Türkiyə, Macarıstan və digər Avropa ölkələrinin univerisitetlərinə üz tuturlar və seçdikləri ixtisaslar tibb, komputer və ya informasiya texnologiyaları, nano texnologiya kimi ixtisaslar olur”.
Ekspertin sözlərinə görə, hazırda ən ciddi problem xarici ölkələrdə təhsil alanların diplomlarının tanınması ilə bağlıdır: "Bu, bəzi hallarda xarici təhsil xidməti göstərən şirkətlərin şəxsi kommersiya maraqları ucbatından baş verir. Belə ki, lisenziya müddəti bitmiş və akreditasiyası olmayan universitetlərə qəbul həyata keçirilir.
Ona görə də valideynlər yalnız xaricdə təhsillə bağlı mütəxəsislərə müraciət etməlidirlər. Bilməlidirlər ki, övladlarını Türkiyəyə qiyabi təhsil almağa göndərirlərsə, onun diplomu birmənalı olaraq tanınmayacaq, çünki Türkiyədə qiyabi təhsil yoxdur. Bundan başqa tələbələr oxumağa getdikləri ölkədə qiyabi təhsil alacaqlarsa, azı 15 gün, əyani təhsil alacaqlarsa, 90 gün semestr ərzində o ölkənin ərazisində olmalıdırlar. Bundan başqa hər bir xarici ölkəyə oxumağa gedən şəxs enic-naric sistemində o universitetin olub olmamasını yoxlamalıdır. Bunlarla yanaşı xarici ölkələrdə oxumağa gedənlər o ölkənin dilini və tədris dilini bilmirlər ki, bu da sonradan onların diplomlarının tanınması zamanı maneəyə səbəb olur”.
N.Hüseynov onu da əlavə etdi ki, bu gün xaricdə təhsillə bağlı həddən çox şirkət fəaliyyət göstərir və onların heç birinin lisenziyası yoxdur. Xarici ölkələrə tələbə qəbulu xidməti göstərən şirkətlərin heç birinin Elm və təhsil Nazirliyi ilə bir bağlantısı yoxdur və rəsmi lisenziya almayıblar. Sadəcə olaraq vergi ödəyicisi kimi qeydiyyatdan keçib xidmət göstərirlər. Əlbətdə ki, bu, hüquq pozuntsu deyil. Sadəcə olaraq valideynlər, abituriyentlər bilməlidir ki, xaricdə təhsil xidməti göstərən şirkətlərin hansısa üstünlüyü yoxdur. Onlar özləri də, istədikləri xarici universitetin saytından qeydiyyatdan keçib tələb olunan sənədləri göndərməklə bu prosesi həyata keçirə bilərlər.
Günel CƏLİLOVA
