Rusiya və Ukrayna arasında bu ilin fevral ayında başlayan müharibədən sonra hər iki ölkədən Azərbaycana idxal olunan malların qiyməti bahalaşıb. Əslində, analoji hal Rusiya-Ukrayna ilə ticarət əlaqələri olan bütün ölkələrdə müşahidə edilir. İndi hər bir ölkə bu xüsusda qabaqlayıcı addımlar atmağa, bahalaşmanı önləməyə çaılışır. Lakin müəyyən məhsullar üzrə bunu etmək xeyli çətindir.
Ölkəmizə gəlincə, Rusiyadan Azərbaycana gətirilən taxta-şalban məmulatlarının bir kub metrində 100 manatdan çox bahalaşma olub. Tikinti malları ilə yanaşı, bəzi idxal ərzaq məhsulları, o cümlədən kağız məmulatlarının da bahalaşması müşahidə edilir.
Daha çox tələbat olan A4 formatlı kağız isə təkcə bahalaşmayıb, onun həm də satışına limitlər qoyulması ilə bağlı iddialar səslənir. Azərbaycanda ofis və dəftərxana ləvazimatlarının satışı ilə məşğul olan şirkətlərin əksəriyyəti bildirir ki, Rusiyadan gələn kağız məhsulları anbarlarda azalıb. Bəzi kağız məmulatları limitlə satılır, bir adam yalnız bir qutu A4 formatlı kağız ala bilər. Adının açıqlanmasını istəməyən, kağız məmulatlarının topdan ticarəti ilə məşğul olan mağaza şəbəkəsindən birinin əməkdaşı BBC-yə bu xüsusda bildirib: "Qiymətlər son vaxtlar çox dəyişib. Daha çox tələbat olan A4 formatlı kağız Novruz bayramından əvvəl təxminən 6 manat idisə, sonra 9 manat oldu. İndi daha bahadır. Bu, Ukrayna müharibəsiylə bağlıdır". Araşdırmalara da göstərir ki, sözügedən kağızın qiymətinin artması yerli istehsalın olmaması, onun Rusiyadan gətirilməsi ilə əlaqədardır. Belə ki, Rusiyada kağız istehsal edən müəssisə kimyəvi xammalın bir hissəsini Almaniyadan idxal edir. Rusiyanın Ukraynaya hərbi müdaxiləsindən sonra isə Almaniya hökuməti ixracı dayandırıb. Nəticədə Azərbaycana da kağızın ixracı dayanıb. Qeyd edək ki, Rusiya bazarında da sözügedən formatda olan kağızın qiymətinin beş dəfəyədək yüksəlməsi ilə bağlı məlumatlar yayılıb. Bildirilir ki, təxminən bir ay əvvəl 500 vərəqlik A4 kağızı 300 rubla satılırdısa, hazırda 1000-2000 rubla satılır. "Qanun" nəşriyyatının direktoru Şahbaz Xuduğolu naharatdır ki, kağız çatışmazlığı kitab çapını dayandıra bilər: "Kağızın 80-90 faizi Rusiyadan gəlir. Orda isə kağız fabriklərini Avropa şirkətləri işlədirdi, indi onlar da fəaliyyətlərini dondurublar. Hazırda Azərbaycana kağız gəlmir. Pandemiyada da oxşar vəziyyət yaranmışdı, amma onda ehtiyatlardan göndərilirdi. İndi isə belə deyil". O əlavə edir ki, qıtlıq qiymətlərə də təsir edib, əvvəl 1 tonu 1400-1500 dollara olan kağız indi 2100-2200 dollaradır: "Alternativ yol tapmaq olar, əlbəttə. Çin bazarı var, amma nəqliyyat xərcləri yüksəkdir, əvvəllər 40 tonluq konteyner 6 min dollara gəlirdisə, indi 16-17 min dollara gəlir". Təhlilçilərin fikrincə, qonşu ölkədən idxal edilən bəzi məhsullarda qiymət artımına səbəb Azərbaycanın əsas xarici ticarət tərəfdaşlarından biri olan Rusiyanın Ukraynada müharibəsinə görə Qərbin sanksiyaları ilə üzləşməsi, Ukraynadan idxalda yaranan məhdudiyyətlər olsa da, müharibədən kənar amillərin də təsiri yox deyil.
Rusiya idxal məhsulları arasında diqqəti daha çox cəlb edən bahalaşma taxta-şalban məhsullarında olub. Azərbaycanda taxta ticarəti ilə məşğul olan sahibkar Qədim Ədilov sözügedən radioya açıqlamasına qeyd edib ki, əvvəllər də qiymət artımı olurdu, amma bu, belə kəskin, hiss ediləcək dərəcədə baş vermirdi. O, bu ilin noyabrına kimi taxtanın qiymətinin yenidən ucuzlaşacağını gözləmir:
"Hazırda bir kub metr taxtanın qiyməti 170-180 dollardan təxminən 250 dollara (450 manat) qalxıb". Onun sözlərinə görə, müharibəyə qədər Ukraynanın Çerniqov bölgəsindən Azərbaycana taxta məhsulları gəlirdi. Həmin bölgədə bir neçə həftə müharibə getdiyindən oradan idxal dayanmalı olub və bu da bazarı yalnız Rusiyadan asılı vəziyyətə salıb. Ancaq Qədim Ədilov onu da deyir ki, taxta məhsullarını təkcə Qərbin sanksiyaları və müharibə bahalaşdırmayıb, eyni zamanda Ukraynada hərbi əməliyyatlara qədər Rusiyada bəzi artan vergilər və digər amillər, Azərbaycanda işğaldan azad olunan ərazilərdə böyük həcmli tikinti işlərinin aparılması da qiymət artımına təsir edib: "Hələ Ukrayna-Rusiya müharibəsi başlamamışdan əvvəl Rusiya xaricə satdığı yaş taxta məhsullarının hər kub metrinə 13 avro ( təxminən 25 manat) vergi əlavə etmişdi. Sonra Rusiyanın özündə meşə hazırlığı gözlənildiyi kimi olmadı. Hava elə də soyuq keçmədiyindən, yəni taxta-şalban istehsalı üçün uyğun hava şəraiti olmadığından ağac ehtiyatı lazımi qədər toplana bilmədi". Rusiyadan gətirilən laminat, dəmir, mismar kimi məhsullar da bahalaşıb. Bəzi tikinti materialları İran və Türkiyədən idxal edilsə də, onların da xammalı Rusiya mənşəlidir. Tikinti materiallarından başqa Rusiya mənşəli ərzaq malları və kənd təsərrüfatı məhsulları da bahalaşıb. Məsələn, bu ilin yanvar-fevral aylarında Rusiyadan gətirilən buğdanın qiyməti 9,2 dəfə, həcmi isə 6,7 dəfə artıb. Onu da qeyd edək ki, 2022-ci ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycanla Rusiya arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 405 milyon dolları ötüb. Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına görə, bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təxminən 22 faiz artıb. Qurum bildirib ki, bu ilin ilk iki ayı ərzində Rusiyadan idxal 16 faiz artaraq, 282 milyon dolları ötüb. Rəsmi məlumata görə, bu ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsində Rusiyanın payı 5,1 faiz təşkil edib.
Tahir TAĞIYEV
