Ramazan ayının başlanması ərəfəsində Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin (QMİ) Qazılar Şurası Ramazan bayramında veriləcək fitrə zəkatının məbləğini açıqlayıb. Qazılar Şurasının qənaətinə görə, adambaşına 10-15 manat fitrə zəkatının verilməsi məsləhət görülür. QMİ tərəfindən açıqlanan məbləğ ictimaiyyətdə birmənalı qarşılanmayıb.
Xüsusilə 10-15 manatlıq fitrə zəkatının aztəminatlı ailələr üçün çox olduğu müzakirə yaradıb, narazılıqlara səbəb olub. QMİ-nin təyin etdiyi məbləğdə fitrə zəkatının verilməsi vacidirmi, bu hansı əsaslara söykənir? Niyə məhz 10-15 manat?
“…Bu, fətva hesab oluna bilməz”
Tanınmış ilahiyyatçı Tural İrfan “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, QMİ-nin Qazılar Şurasının bu tövsiyəsi qəbuledilən deyil, dinimizin hökmünə, islam fəlsəfəsinə yaddır. T.İrfanın sözlərinə görə, bu cür tövsiyələr yolverilməzdir və dinimizə ziddir: “Qeyd edim ki, QMİ-nin Qazılar Şurasının bu fətvası ki, adambaşına Ramazan bayramında 10-15 manat fitrə-zəkat verilməlidir, tamamilə yanlış fətvadır, ziyanlıdır, bir növ də Allahın işinə qarışmaqdır. Bu fətva hətta İslam dininin qayda-qanunlarına, ənənələrinə tamamilə ziddir. Nəyə görə? Çünki İslam dininə görə, əvvəlcədən bu cür fətvanı vermək özü haramdır. Birbaşa Quranda ayə var. Hətta peyğəmbərin özü ilə bağlı bir hədis var. Hədisə görə, bir məsələdə peyğəmbər deyib ki, bunu mən mütləq edəcəyəm, amma Allah ona buyurur ki, sən onu inişəllah edəcəyəm deməli idin. Yəni Allah istəyirsə edəcəyəm deməli idin, çünki o qərarı mən verirəm. İndi Qazılar Şurası Ramazan ayı hələ başlamamış bu ayın bitməsindən sonra verləcək fitrə-zəkatın məbləğini açıqlayırsa, bu İslam dininin məntiqinə, fəlsəfəsinə, vəhy əsaslarına görə haram və əsassızdır. Yəni qeyd etdiyim baxımdan, bu olacaq, bu ediləcək, bu veriləcək kimi fikirlər olmamalıdır. Proqnoz vermək, hətta hava haqqında proqnoz verməyin özü belə İslam dininə görə yasaq hesab olunur. Ona görə də, dini tərəfdən bu fətva əsassızdır və bu, fətva hesab oluna bilməz”.
T.İrfanın sözlərinə görə, dünyada baş alıb gedən sosial-iqtisadi probelmlər, baş verən siyasi proseslər çərçivəsində QMİ-nin bu təfəkkürdən uzaq olduğu üçün orta əsrlərin mağara qanunları ilə fətva verməsi sivil və müasir Azərbaycan üçün gülünc və təhqiramizdir. “Niyə? Bilirsiz ki, bir saatın, bir günün içində pulun məzənnəsi qalxır, enir, hansı devalvasiyalar baş verir, yaxud dövlət özü bir saatın, 3 günün içində hansı qazanca nail olur. İqtisadi cəhətdən də götürsək bu fətva yanlışdır. Çünki hələ orucluq başlamayıb. Orucluq 30 gündür və 30 gün ərzində çox şeylərin qiyməti dəyişə bilər. Əvvəllər Azərbaycanda çörəyin qiyməti neçiyə idi, iki-üç günün içində neçə oldu. 30 günün içində Qazılar Şurası falamı baxıb, bu Şurada dünyanın iqtisadi böhranını tənzimləyən, yaxud o böhrana aparan simalarla müqaviləsimi var ki, belə fətva verir? Yəni bu 30 gün müddətində baş verənlər, insanların tələbatları, qida ehtiyatları, gəlirləri, çıxarları bunlara məlumdurmu ki, 30 gün sonranın proqnozunu əvvəldən verərək 10-15 manat civarında fitrə-zəkat “hökmü” çıxarırlar? Bu da məsələnin ikinci tərəfi. Yəni bəri başdan heç vaxt belə qənaətə gəlmək olmaz…Bəlkə sabah çörəyin qiyməti 5 manat, yaxud 15 qəpik oldu?”
Allahın hökmünün yerinə yetirilməsinin vacib olduğunu deyən ilahiyyatçı qeyd edir ki, Allah insanlara oruc tutmalı, günorta yemədikləri yeməyi isə fəqir-füqəraya dağıtmalı olduğunu deyir. O hesab edir ki, fitrə-zəkata qiymət qoymaq, məbləğ təyin etmək haramdır. “Məsələn, İslamda pulla Quran oxumaq da, ibadətləri pulla əvəzləşdirmək də yoxdur. QMİ-nin qazıları o qədər alverə öyrəşiblər ki, artıq ibadətlərə də qiymət qoyurlar. 10-15 manat orucun fitrə-zəkatıdır, nə bilim neçə manat nəyin zəkatıdır. İslam dinində belə şey yoxdur. Siz araşdırın, baxın görün belə şey harada var? Dünyanın başqa ölkələrində də bununla bağlı fətva verilmir. Allahın hökmünə fətva verilməz. Məsələn, mən fətva verim ki, namaz qılın, ya qılmayın, oruc tutun, ya tutmayın, oruca bu qədər zəkat verin. Bunun özü böyük bir günahdır. Təsəvvür edin ki, bir qanun konstitusiyamızda var, amma bir məmur da deyir ki, mən qərar qəbul edirəm ki, Azərbaycanda vətəndaşların təhsil hüququ var. Yəni bu konstitutsiyamızda nəzərdə tutulub, sən kimsən dövlətin işinə müdaxilə edirsən? İndi bu da analoji prosesdir. Ona görə müqayisələndirdim. Quran İslam dininə görə konstitusiya hesab olunur. Yəni dinimizin, şəriətimizin, etiqatımızın, imanımızın kökü, özəyidir. Orada əks olunanları isə sən fətva ilə dəyişə bilməzsən, yaxud öz adına çıxa bilməzsən. Bu da haramdır, qadağandır. Qadağan olunan bir şey haqda isə danışmaq olmaz. Şəriət cəhətdən o fətvanın əsası yoxdur. Bu cəfəngiyatdır. Bunlar Məhərrəm ayının, Ramzanın başlanmasını İranın siyasi martaqlarına uyğun verirdilər. İndi bir az Qarabağ məsələsindən və Ocaqnejatla bağlı məsələdən sonra bu il Türkiyə ilə bərabər verdilər. Bunun özü artıq göstərir ki, Qazılar Şurasının verdiyi hökmlər, fətvalar haqqında danışmağa dəyməz. Amma ümumiyyətlə dini prozmadan yanaşanda insanlar oruc tutmalıdırlar, oruc tutmaq sağlam, oruc tutmaq qüdrətində olan, səfərdə olmayan insanlara vacibdir və sair. Oruc müddətində də günorta yeməyi təxirə salınır. Oruc insanın həm cisminin, həm mənəviyyatının, həm də maddiyyatının təmizlənməsidir. Yəni onun maddi sərvəti sədəqə verməklə təmizlənir. Çünki peyğəmbər buyurur ki, sədəqə vasitəsilə mal-dövlətinizi təmizləyin”- deyə T.İrfan vurğuladı.
İradə SARIYEVA
