Ermənistanda Rusiyaya bağlı şəxslərə qarşı baş nazir Nikol Paşinyanın hücumlarının davam etməsi, eyni zamanda İrəvanın Qərbmeylli siyasəti Kremldə daha böyük qıcıq yaratmaqdadır. Bu fonda Rusiyanın Ermənistana yönəlik təzyiq siyasətinin davam etməsi proqnozlaşdırılır. Erməni mediası yazır ki, bu ilin əvvəlində Kremlin Ermənistana etdiyi qaz sürprizi növbəti ildə yaşanacaq və bu hal İrəvan üçün daha ciddi zərbə olacaq.
Xatırladaq ki, ilin əvvəlində Rusiya Ermənistana satdığı qazın qiymətini 150 dollardan 165 dollara qaldırıb. Həmin vaxt Paşinyan iddia edirdi ki, Ermənistan istehlakçıları üçün rus qazının qiyməti “Qazprom” şirkətinin podratçısı olan “Qazprom Ermənistan” şirkətinin xərclərinin azalması səbəbindən qalxmayacaq. Amma hüquqi şəxslərə satılan qazın qiyməti, həmçinin maye qazın qiymətində 3 dəfə bahalaşma Paşinyanın yalan dediyini ortaya qoydu. Hazırda “Qazprom” Ermənistan istehlakçılarının yeganə qaz təchizatçısıdır. Düzdür, İrəvan, həmçinin İrandan qaz alır, ancaq o bundan yalnız elektrik enerjisi üçün istifadə edir. İndi İrəvan İrandan daha çox həcmdə qaz almağa can atır. Ermənistan baş naziri də bildirir ki, İrəvan İran qazının mümkün idxalı məsələsinin müzakirəsini davam etdirir: “İran qazının idxalı məsələsi hər zaman gündəmdədir. Biz bu danışıqları konkret və faydalı qərar əldə etməyənədək davam etdirəcəyik”. Amma Ermənistanın qaz sisteminin idarəçiliyi Rusiyanın əlində olduğundan, Moskva İrəvanın niyyətinin reallaşmasına razılıq vermək niyyətində deyil. Üstəlik, Kreml Paşinyanı cəzalandırmaq üçün yenidən qazın qiymətini artırmağa hazırlaşır. “Jamanak” qəzeti yazır ki, yaranan gərginlik fonunda Ermənistan hakimiyyəti Rusiya ilə qaz qiymətləri mövzusunda apardığı danışıqların detallarını gizlədir: “Danışıqların detalları erməni tərəfi üçün elə də xoş deyil. Bizim məlumatımıza görə, Rusiya tərəfi 1 yanvar 2020-ci ildən etibarən qaz qiymətlərini 200 dollara qədər artırmaq niyyətindədir”. Hesab edilir ki, qazın bu qiymətə qalxması Ermənistan üçün ağır sosial-iqtisadi zərbə olacaq.
Məsələ ilə bağlı “Azatutyun” radiosu bildirir ki, Ermənistan Rusiyadan qazı “Qazprom”un təklif etdiyi qiymətə almaq istəmir və onun filialı olan “Qazprom Ermənistan”ı cərimələrlə sıxır: “Ermənistan üçün qazın qiymətinin bundan sonra nə vaxtsa aşağı salınacağını gözləməyə dəyməz, çünki daha bunun yeri yoxdur”. Yaranmış anlaşılmaz vəziyyətlə bağlı Rusiyada çıxan “Qazeta” nəşri “Qaz müharibəsi: Ermənistan “Qazprom”a hücum edib” başlıqlı məqalədə yazır: “Ermənistan hakimiyyəti Moskvanın təbii qazın qiymətini endirməsini istəyir. Danışıqlar çoxdan aparılır, bütün son tarixlər bitib. Ancaq hələ də razılaşma əldə olunmayıb. Qazın qiyməti indeksasiya olunmalıdır deyən rəsmi İrəvan yenidən bir problemi qaldırıb. Ermənistanla “Qazprom”arasında müqavilənin müddəti 2018-ci il dekabrın 31-də bitib. Bu gün “Qazprom”la “Qazprom Ermənistan” arasında imzalanmış əlavə müqavilə qüvvədədir. Müqavilədə Ermənistanın aldığı qazın min kubmetrinin qiyməti 150 dollardan 165 dollara qaldırılıb. Rusiya prezidentinin beynəlxalq məsələlər üzrə köməkçisi Sergey Prixodko hələ apreldə demişdi ki, iyulun 1-dən İrəvanla Moskva həm yeni qiyməti, həm də 2030-cu ilədək qaz təchizatının ümumi sxemini razılaşdırmalıdır. Amma iyulun az qala yarısı tamamlansa da, heç bir razılıq yoxdur. Bu durumda qazın qiymətinin erməni istehlakçıları üçün qalxması Paşiyan iqtidarına çox ciddi zərbə olardı. Buna yol verməmək üçün “Qazprom Ermənistan” İrəvanın ciddi təzyiqi altındadır. Lakin bu təzyiqlərin uzun müddət səmərə verməsi mümkünsüzdür. Hazırda ermənistanlı istehlakçılar üçün qiymətin qaldırılmaması onunla izah edilir ki, “Qazprom Ermənistan” öz xərclərini azaltmağa çalışır. Burada söhbət 500-dən 1000-dək əməkdaşın ixtisarından, investisiya proqramlarının kəsilməsindən gedir. Ancaq “Qazprom Ermənistan” ın xərcləri optimallaşdırmaqla əlavə vəsaiti əldə edə bilməyəcəyi, artıq bu ildən əhali üçün qazın tarifinin qaldırılmasıyla bağlı müraciət edəcəyi istisna olunmur.
Nikol Paşinyan belə vəziyyətdə artıq bir neçə dəfə bəyan edib ki, Avrasiya İqtisadi Birliyi üzvləri üçün qazın qiyməti çox fərqlənməməlidir. Di gəl, Moskva qazın qiymətini aşağı salmağa hazır olduğunu dilə gətirməyib”.
Kremlə yaxın sayılan “Qazeta” yazır ki, tərəflər arasında razılaşma əldə olunmadığından, İrəvan əks-hücuma keçib, “Qazprom Ermənistan” ı sıxışdırmağa başlayıb. Elə ötən ay “Qazprom Ermənistan”ın 20 min dollar cərimələnməsi də bunun sübutudur: “İctimai xidmətlərin tənzimlənməsi komissiyası bu qərarını Rusiya şirkətinin yerli firmalar və yaşayış evlərini qaz şəbəkəsinə qoşma şərtlərini bir sıra hallarda pozması ilə əsaslandırıb. Cərimənin məbləği böyük olmasa da, bu, “Qazprom” və Kreml üçün siqnaldır, qəzet vurğulayır. “Qazprom Ermənistan”dan qəzetə bildiriblər ki, qazın qiyməti üzrə uzun müddətdir aparılan danışıqlar artıq yekun mərhələdədir. Ancaq danışıqların oktyabrda bitmək ehtimalı azdır. Rusiyalı ekspertlər isə Rusiyanın qiyməti salmağa hazır olmadığını vurğulayır. Milli energetika təhlükəsizliyi fondunun baş direktoru Konstantin Simonov hesab edir ki, Ermənistan qazı onsuz da rəqabətli qiymətə alır, ondan ucuz qaz ancaq Belarusa verilir, yəni qiyməti salmağın “yeri yoxdur”. Simonov qeyd edib ki, ayrı-ayrı ölkələrə göndərilən Rusiya qazının qiymətinin formalaşmasına siyasi faktor da təsirini göstərir. Digər rusiyalı ekspert, Siyasi Texnologiyalar Mərkəzinin birinci vitse-prezidenti Aleksey Makarkinin fikrincə, Ermənistanın Rusiya qazı ilə bağlı növbəti imtiyaz əldə etmək şansı azdır”. Əksinə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, gələn ildən Rusiya Ermənistana qazı daha baha qiymətə satmağa hazırlaşır.
Tahir TAĞIYEV
