Dünya birjalarında neftin qiyməti yenidən sürətlə yüksəlməyə başlayır. Son məlumatlara görə, Londonun ICE birjasında “Brent” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,03 dollar artaraq 72,65 dollar, Nyu-Yorkun NYMEX birjasında “Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti isə 0,08 dollar bahalaşaraq 62,95 dollar təşkil edib. Azərbaycan neftinin də qiyməti bahalaşmaqda davam edir. Artıq “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 77 dollara çatır. Amma qiymətlərin daha çox artacağı gözlənir. Bunun ümdə səbəblərindən biri Venesuela, Liviya, İraqda gərgin vəziyyətin davam etməsi və bu ölkələrin neft hasilatını azaltmaqda davam etməsidir.
Digər tərəfdən, ABŞ-ın təzyiqlərinə rəğmən, Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatı (OPEC) hasilatı artırmır. Əksinə, OPEC-in qiymət siyasətində yeni gedişlər edərək nefti bir qədər də bahalşıdması gözlənilir. Bu arada xatırladaq ki, mayın 19-da Səudiyyə Ərəbistanının Ciddə şəhərində OPEC və qeyri-OPEC Nazirlərinin Birgə Monitorinq Komitəsinin 14-cü iclası keçiriləcək. İclasda qlobal neft bazarının vəziyyəti müzakirə olunacaq. OPEC-in dünya iqtisadiyyatı və neft bazarının inkişaf tendensiyalarının təhlili əsasında hazırlanmış təqdimatı və Müştərək Texniki Komissiyanın aprel ayı üzrə hasilat göstəricilərindən bəhs edən hesabatı nəzərdən keçiriləcək. Artıq yayılan məlumaat görə, təşkilat neft hasilatı üzrə Azərbaycanın da daxil olduğu OPEC+ razılışmasını ilin sonuna qədər uzatmaq niyyətindədir. Elə bu da qiymətləri yüksəldən əsas amillərdən sayılır.
Amma neftin qiymətini hazırda daha çox qaldıran faktor ABŞ-la İran arasında artan gərginlikdir. Müxtəlif açıqlamalardan belə bəlli olur ki, tərəflər artıq aralarındakı problemin hərb müstəvisində həllinin qaçılmaz olduğunu qəbul edir. Düzdür, “Washington Post” qəzeti iddia edir ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp dövlət katibi Maykl Pompeo və milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə müşaviri Con Boltonun onu İranla müharibəyə çəkmələrindən qəzəblənib. Qəzetin yazdığına görə, Donald Tramp hesab edir ki, İranla münaqişə onun seçkiqabağı öhdəliklərinin pozulmasıdır. O, problemi diplomatik və İran liderləri ilə birbaşa danışaraq həll etməyə hazır olduğunu bildirib. ABŞ-ın yüksək vəzifəli məmuru qəzetə bildirib ki, Donald Tramp Bolton və Pompeonun hərbi kampaniya ilə bağlı fəaliyyətlərindən qəzəblənib. O, hələ bu barədə qərar qəbul etməyərək, dövlət katibi və müşavirini bu istiqamətdə fəaliyyət göstərməyini dayandırıb. “The New York Times” qəzeti də yazır ki, ABŞ prezidenti İranla müharibəyə başlamaq istəmir. Qəzetin yazdığına görə, o bunu Ağ Evdə keçirilən məxfi brifinqdə Birləşmiş Ştatların müdafiə naziri vəzifələrinin icraçısı Patrik Şanahana deyib. Mənbənin məlumatına görə, brifinq Amerika kəşfiyyatının İran silahlı qüvvələrinin Fars körfəzində kiçik həcmli gəmilərə raket yükləmələrinə dair məlumatlar əldə etməsindən sonra keçirilib. Amerika administrasiyasının bəzi nümayəndələrinin fikrincə, Tehran ABŞ və ya müttəfiqlərinin döyüş gəmilərinə raket həmləsi endirməyə hazırlıq görür. Qəzetin yazdığına görə, Tramp qətiyyətlə İranla hərbi toqquşmaya girmək istəmədiyini söyləyib. Ağ Ev rəhbəri ümid etdiyini bildirib ki, ABŞ və İran arasında münaqişə müharibə səviyyəsinə çatmayacaq. Amma reallıqda baş verənlər tamam ayrı mənzərə yaradır. Belə ki, ABŞ aktiv şəkildə İran ətrafına hərbi qüvvələr cəmləşdirir. ABŞ Hərbi Dəniz İnstitutunun “USNİ News” portalı bildirir ik, artıq Vaşinqton Fars körfəzi və onun yaxınlığında minimum 7 hərbi gəmisini yerləşdirib. Portal bu gəmilərin “Avraam Linkoln” təyyarədaşıyan gəmisinin rəhbərliyi altında olduğunu bildirib. Məlumata görə, Fars körfəzinə ABŞ-ın idarəolunan raketlərlə təchiz edilmiş iki esminesi – “MakFaul” və “Qonsalez” daxil olub. Onların hər birində 90-a yaxın” Tomahavk” və digər raketlərin yerləşdirilə biləcəyi vurğulanıb.
Bundan başqa, BƏƏ sahillərində “Kearsarge” universal gəmisinin qərarlaşdığı bildirilib. Onun göyərtəsində 20-30 təyyarə və helikopterin yerləşdiyi qeyd edilib. Gəmidə F-35B təyyarələrinin ola biləcəyi vurğulanıb. “Avraam Linkoln” gəmisi isə özünə Oman sahillərində yer edib. Onunla bərabər burada “Leyte Qalf” raket kreyseri, “Bainbric” esminesinin yerləşdiyi bildirilib. “Newsweek” dərgisinin yazdığına görə, ABŞ administrasiyasındakı “qırğılar” İranı kapitulyasiyaya məcbur etməyin planını cızıblar. Pentaqondakı mənbə bildirib ki, İrana qarşı fəaliyyət variantları Tehranı Vaşinqtonla danışıqlar masasına oturmağa məcbur etmək üçün güclü raket kampaniyasının aparılmasını nəzərdə tutur: “Bu, qüvvələrin eskalasiyasından asılıdır. Lakin İran tərəfinin lovğalığından asılı olmayaraq, gündə 500 raket zərbəsi alsanız bu sizə ciddi ziyan vuracaq, məqsəd də elə budur. Sizin opponentiniz zəifləyəndə daha çox güzəşt əldə edəcəksiniz”. Bildirilir ki, əslində Tramp administrasiyasının son bir il ərzində yürütdüyü sanksiya siyasətinin son məqsədi İranı ABŞ-la hərbi münaqişəyə cəlb etmək idi. ABŞ artıq bu məqsədinə yaxınlaşır. Eyni zamanda fikirlər səslənir ki, İranın özündə də müəyyən qüvvələr savaşın başlanmasında maraqlıdır. Məsələn, amerikalı senator Marko Rubio bu xüsusda maraqlı fikirlər səsləndirib. Onun sözlərinə görə, İranda sistem elə formalaşdırılıb ki, İranın ABŞ-a hücumu haqqında yüksək vəzifəli şəxslər belə məlumatlı olmaya bilər: “İranın sistemi bizdəki kimi deyil. Onların nizamlı ordusu var, amma bununla bərabər, onlarda SEPAH da mövcuddur və müstəqil hərəkət edir. İran prezidenti SEPAH-a, özəlliklə də tez-tez onun xəbəri belə olmadığı əməliyyatlar hazırlayan Qüds briqadasına nəzarət edə bilmir. Buna görə də İran xarici işlər naziri, prezident və digər liderlərin Amerikaya hücum etməyəcəkləri ilə bağlı vədləri mənasızdır”. Bu səbəbdən senator ABŞ-ın İrana qarşı güc siyasətinin haqlı olduğunu iddia edir. Məhz belə vəziyyət, digər məqamlarla yanaşı, dünya bazarlarında neftin qiymətini sürətlə yüksəldir. ABŞ mediası da yazır ki, İrana atılacaq ilk raketdən sonra neft qiymətləri dərhal 100 dollarlıq həddi keçəcək. İranın Hörmüz boğazını bağalması halında isə qiymətlərin hətta 200 dollarlıq həddə çata biləcəyi də iddia olunur.
Tahir TAĞIYEV
