Əkbər Qoşalı: “Qarşıdakı illərdə qardaşlığımızın daha da möhkəmlənəcəyinə və bundan həm bizim, həm qardaşlarımızın, həm də bütün tərəqqipərvər insanların, xalqların yararlanacağına inanıram”
Azərbaycan türkdilli ölkələrlə əməkdaşlığa böyük önəm verir. Həm coğrafi yaxınlıq, həm ortaq etnik köklərə sahib olmaq, həm də dərin mədəni əlaqələr dost və qardaş ölkələrlə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsini zəruri edir.
Qeyd edək ki, dünyada Azərbaycandan başqa daha 5 türkdilli müstəqil dövlət var. Bunlar Türkiyə, Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan və Qırğızıstandır. Bu ölkələrdən Türkiyə ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisindən quru sərhədimiz var. Qazaxıstan və Türkmənistanla isə Xəzər dənizi vasitəsilə su sərhədimiz mövcuddur. Özbəkistan və Qırğızıstanla sərhəd əlaqəsi olmasa da, bu ölkələr Azərbaycandan uzaqda yerləşmir. Türkdilli ölkələrin 155,5 milyon vətəndaşı, 4,735 milyon kvadratkilometr ərazisi var, istehsal etdikləri məhsulun dəyəri 1,22 trilyon dollardır. Bu ölkələr inkişaf etməkdə olan ölkələr olduğundan, gələcəkdə onlarla iqtisadi əlaqələrdən böyük fayda götürmək mümkün olacaq. Eyni zamanda, türkdilli ölkələrin əhalisinin sayında davamlı artım var ki, bu da ticarət əlaqələrinin inkişafı üçün əlavə imkan yaradır.
Türkdilli ölkələr arasında münasibətlərin inkişafında Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının (Türk Şurası) böyük faydası var. Təşkilat türkdilli ölkələrin dövlət başçılarının 3 oktyabr 2009-cu il tarixində Naxçıvan şəhərində keçirilən Zirvə görüşündə imzalanan Naxçıvan Sazişinə əsasən yaradılıb. Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Türkiyə təşkilatın təsisçi üzvləridir. Türk Şurasının fəaliyyətinin əsas məqsədi türkdilli ölkələr arasında hərtərəfli əməkldaşlığa yardım etməkdir.
Bütün bunların fonunda, Azərbaycan türkdilli ölkələrin əməkdaşlıq proseslərində hansı rolu oynayır? Bu sahədə Azərbaycanın indiki xidmətlərinin tarixi əhəmiyyəti nədən ibarətdir?
Məsələyə münasibət bildirən Azərbaycanda Atatürk Mərkəzinin şöbə müdiri, Milli QHT Forumu İdarə Heyətinin üzvü Əkbər Qoşalının sözlərinə görə, Azərbaycan türk dünyasının ən önəmli coğrafiyasında yerləşən və ümumtürk mədəniyyətinə, türk birliyinə tarixi xidmətlər göstərmiş ölkədir: “Eyni zamanda, hazırda bu işə özünəməxsus töhfələr verən, gələcəkdə də bu prosesə daha böyük töhfələr verə biləcək bir ölkədir. Bu günlərdə Qırğız Respublikasının Çolpon-Ata şəhərindəki Çingiz Aytmatov adına “Rux Ordo” Mədəniyyət Mərkəzində Türksoylu Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının VI Sammiti keçirildi. Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev sammitdə iştirak edərək çıxış edib. Həmçinin, təkliflər verdi, habelə ikitərəfli, çoxtərəfli görüşlər keçirdi. Bütövlükdə bu sammit türk birliyi ideyasını, Azərbaycanın türk birliyindəki yeri və rolunu bir daha diqqətə çatdırdı. Həm bu tədbirin önəmi, həm də Azərbaycanın türksoylu ölkələrin işbirliyi prosesində rolu, töhfələri və bu işin perspektivləri danılmazdır. Azərbaycanın bu işdə xidmətlərinin önəmi həm tarixi, həm perspektiv baxımdan özünəməxsus məna və mahiyyət daşıyır. Bu yalnız bizim coğrafi mövqeyimizlə bağlı deyil, bizim ruhumuzla, yanar ürəyimizlə bağlıdır. Mənə elə gəlir, biz uzaq və soyuq Sibirdə yerləşsəydik də, eyni məhəbbət və töhfələrlə çıxış edərdik. Bir də bu axı bizim kiməsə, nəyəsə deyil, ilk növbədə özümüzə, öz qardaşlarımıza məhəbbətimizin ifadəsidir; ruh bağımızın, qan yaddaşımızın, qardaşlıq duyğularının təntənəsidir. Azərbaycandan onlarla aydın XX yüzilin qarmaqarışıq 20-30-cu illərində Türküstan ellərində mədəniyyət müəssisələrinin təşkilində bilavasitə rol oynayıb. Məsələn, bu planda Maqsud Şeyxzadənin ulu adını çəkməyimiz yetərlidir. Təsadüfi deyil ki, I Türkoloji Qurultay Bakıda keçirilib, “Sovet türkologiyası” jurnalı Bakıda çıxıb, hazırda da “Türkologiya” adı ilə yayılır. Stalin repressiyalarında minlərlə soydaşımız məhz milli duyğularına görə güllələnib, sürgün edilib və s. Azərbaycan həm Türküstan elləri ilə, həm Rusiya Federasiyası içindəki türk xalqları ilə, həm də həmişə müstəqil Türkiyə Cümhuriyyəti ilə özünəməxsus əlaqələr, işbirliyi içində olan, müxtəlif xətlərlə bağlı olan unikal bir mövqeyə sahibdir. TürkPA, Türk Mədəniyyətinin İnkişafına Dəstək Fondu Bakıda yerləşir; Azərbaycanda Atatürk Mərkəzi, türk dünyasına xitab edən bir çox ictimai qurumlar, KİV-lər Bakıda fəaliyyət göstərir, görkəmli türkoloqlarımız var, öz gələnəkləri olan türkoloji məktəbimiz var. Qarşıdakı illərdə qardaşlığımızın daha da möhkəmlənəcəyinə və bundan həm bizim, həm qardaşlarımızın, həm də bütün tərəqqipərvər insanların, xalqların yararlanacağına inanıram”.
Vidadi ORDAHALLI
