Ermənistanda Rusiyaya qarşı çıxan qüvvələrin sayının artması və hakimiyyətin buna məqsədyönlü şəkildə şərait yaratması ətrafıanda maraqlı proseslər cərəyan etməkdədir. Hətta erməni mediası özü belə açıq şəkildə etiraf edir ki, baş verənlər Moskvanın İrəvana, Dağlıq Qarabağ məsələsi də daxil olmaqla, ən müxtəlif istiqamətlər üzrə sərt zərbə vurması ilə müşayiət olunacaq.
Məsələ ilə bağlı Ermənistanın “verelq.am” portalı yazır ki, yaranmış vəziyyətdən Azərbaycanın da məharətlə istifadə edərək Qarabağ cəbhəsində öz lehinə dəyişikliklər etməsi qaçılmaz olacaq. Portal onu da qeyd edir ki, Nikol Paşinyan iqtidarı bütün bu reallıqları görməzdən gələrək Rusiya ilə əlaqələri daha da kəskinləşdirmək yolu tutur. Buna konkret sübut kimi birmənalı şəkildə Rusiyaya qarşı olan “Sasna tsrer” qruplaşmasının siyasi meydana atılmasına şərait yaradılması göstərilir.
Baş verənlərlə bağlı portal daha sonra yazır: “Sasna tsrer” qruplaşmasının liderləri Jirayr Səfilyan və Varujan Avetisyan mətbuat konfransında çıxış edərək “Sasna tsrer” siyasi partiyasının qurulduğunu bildiriblər. Partiya liderləri yeni yaradılan siyasi qüvvənin əsas hədəflərini təqdim ediblər, bura aşağıdakılar daxildir: 1. Rusiya sərhədçilərini Ermənistanınkılarla əvəzləmək; 2. Rusiyaya verilmiş (əslində isə satılmış) strateji obyektləri milliləşdirmək; 3. Rusiya telekanallarının yayımını dayandırmaq; 4. Qərb ölkələri, habelə İran, Gürcüstan, Çin və Hindistanla “Rusiyayönlü münasibətlər” formatından çıxmaq.
Bununla yanaşı, yeni yaradılan partiyanın təmsilçiləri bildiriblər ki, baş nazir Nikol Paşinyanın siyasətini dəstəkləyirlər. Lakin Paşinyanın özü Rusiya-Ermənistan münasibətlərinin müttəfiqyana və strateji olduğunu, buna görə də bunu daha yüksək səviyyəyə qaldırmağın gərəkdiyini addımbaşı ucadan bəyan edirsə, “Sasna tsrer” tərəfindən indiki baş nazirə hansı dəstəkdən söhbət gedə bilər? Bununla belə, onu “dəstəkləyən” yeni siyasi qüvvə təmsilçiləri hesab edirlər ki, yuxarıda sadalanan radikal üsullarla Rusiyadan aralanmaq lazımdır. Burada iki sual meydana çıxır: ya “Sasna tsrer” qrupu Paşinyanı dəstəkləməkdə səmimi deyil, bunu isə ona görə deyir ki, baş nazirin hazırda reytinqi yetərincə yüksəkdir; ya da Səfilyan və Avetisyan əmindirlər ki, Paşinyan ancaq sözdə Rusiyayönlüdür, həqiqətdə isə Ermənistan tamamilə özgə siyasət aparacaq…
İstənilən halda, qrup azad edildiyinə görə məhz Paşinyana borcludur. Polisin binasını ələ keçirmiş və polisləri öldürmüş bir dəstə adamın hakimiyyətin sanksiyası olmadan necə azadlığa çıxdığını və seçkilərə qatılmaq məqsədilə partiya yaratdığını təsəvvür etmək çətindir.
Bununla belə, bəyan edilən hər bir məqsədi ayrı-ayrı gözdən keçirək: 1. Rusiya sərhədçilərini Ermənistanınkılarla əvəzləmək. Rusiya sərhədçiləri İrəvanla Moskva arasında ikitərəfli müqavilə əsasında 1992-ci ildən Ermənistanın dövlət sərhədinin Ermənistan-Türkiyə və Ermənistan-İran sahələrini qoruyur. Sərhəd dəstələri Gümrü, Artaşat, Armavir, Mehridə və “Zvartnots” aeroportunda yerləşib. “Sasna tsrer” qrupunun təmsilçilərinə sual meydana çıxır: Rusiya sərhədçilərini hansı pullarla və kimlə əvəzləməyə hazırlaşırlar – Ermənistanınkılarla, ya Qərbdən olanlarla? Rusiya buna çətin ki, sakit reaksiya versin.
2. Rusiyaya verilmiş strateji obyektləri milliləşdirmək. Söhbət məhz hansı strateji obyektlərdən gedir? Bu obyektlərin konkret adını çəkmək və hər birinin tarixini gözdən keçirmək lazımdır. “Sasna tsrer” qrupunun üzvləri doğrudan da vətənsevərlərdirsə, onda niyə yalnız Rusiyaya satılmış obyektlər haqda məsələ qaldırırlar? Səfilyan və Avetisyan iki il qabaq ABŞ-a satılmış Vorotan SES-i qaytarmağın gərəkdiyindən niyə danışmır? Vətənsevərlər qrupu britaniyalıların belə fəal istismar etdikləri Amulsar qızıl yatağını niyə xatırlamır? Misallar lap çoxdur, amma silahlı dəstənin liderləri ancaq Rusiyanı yada salıb. Səfilyan və Avetisyan kimin sifarişini icra edir?
3. Rusiya telekanallarının yayımının dayandırılması. Yadıma gəlir ki, Gürcüstanda da, Ukraynada da Rusiya telekanallarını haçansa yasaqlamışdılar, sonradan isə rusca danışmağı da qadağan etdilər. Və bunun bu ölkələri və xalqlarını nə günə saldığını hamımız görürük. Ermənistan sakinlərinin çoxu Rusiya telekanallarına baxır. Vətənsevər liderlər Ermənistan ictimaiyyətinə hansı tamaşanı təklif etməyə hazırlaşırlar – Amerika tele-şoularını?
4. Qərb ölkələri, habelə İran, Gürcüstan, Çin və Hindistanla Rusiyayönlü münasibətlər formatından çıxmaq. Ermənistan müstəqil xarici siyasət aparmaq niyyətinə düşüb. Ermənistan Avrasiya İqtisadi Birlyinin üzvü olan və bununla yanaşı Avropa Birliyi ilə saziş imzalayan yeganə ölkədir. Ermənistanın xarici siyasətinə Rusiyanın mane olduğu haqda mif tam ifşa olunub. Aydındır ki, Ermənistan ictimaiyyəti yeni yaradılmış partiyanın radikal məqsədlərini dəstəkləməyəcək. Tendensiya artıq sosial şəbəkələrdəki şərhlərdən gözə dəyir. Bu kimi siyasi qüvvələr belə radikal məqsədlərlə cəmiyyəti xarici siyasət ehtirasları ilə qütbləşdirir ki, bu da istənilən siyasi orqanizimin daxili sabitsizliyinə səbəb olur. Biz bu cür siyasətçiləri sovetsonrası müxtəlif ölkələrdə artıq görmüşük və bütün bunların nə ilə bitdiyini bilirik.
Əlbəttə, indi müxtəlif xarici və daxili siyasi qüvvələr “Sasna tsrer” partiyasının ideyalarını fırladacaq, çünki Qarabağ məsələsi, İran ətrafındakı durum və Türkiyədəki siyasi proseslər də nəzərə alınmaqla son hədəfləri Ermənistanı və bütünlükdə bölgəni qarışdırmaqdır. Ermənistan cəmiyyətinin Ermənistan qarşısında olan bütün geopolitik çağırışları adekvat qavramağı və düzgün nəticələrə gəlməyi vacibdir. Və onda “Sasna tsrer”in hansı qüvvələrə işlədiyi və kimlərin sifarişini yerinə yetirdiyi aydın olar. Əks halda bizi daha çətin günlər gözləyir. Yəqin ki, bu gedişlə Qarabağ məsələsində də tam uduzan tərəfə çevriləcəyik. Ermənistan Rusiya ilə münasibətləri pisləşdirdiyi bir vaxtda Azərbaycanda bunun tam əksi müşahidə olunur. Bunlar isə, öz növbəsində, Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı proseslərin Azərbaycanın tam istədiyi formada cərəyan edəcəyini göstərir. Bundan əlavə, Ermənistanı sosial-iqtisadi, ictimai-siyasi müstəvidə də böyük problemlər gözləyir. Buna səbəbsə Ermənistanın öz hakimiyyətidir”.
Ermənistanın Rusiyanın qəzəbinə tuş gəlməsinin qaçılmaz olmasını rus tarixçi, qafqazşünas Oleq Kuznetsov da təsdiq edir. Nikol Paşinyan hökumətinin bu günədək yürütdüyü siyasəti şərh edərkən o bildirib: “Mən Ermənistanın günü-gündən ABŞ-ın təsir dairəsinə düşdüyünə əminəm. ABŞ-ın təklif etdiyi siyasi sistem ilin əvvəlində Ermənistanda mövcud olan siyasi sistemdən daha proqressiv və sivildir. Təsəvvür edin, ölkə XXI əsrdədir, ancaq XVII əsrin ideologiyası ilə yaşayır. Buna görə də Paşinyan Ermənistan cəmiyyətinə hansı ideologiyanı gətirsə, o daha proqressiv olacaq və əhali tərəfindən dəstəklənəcək. Bu baxımdan, Ermənistanda ABŞ udan tərəf deyil, Rusiya uduzan tərəfdir. Çünki Rusiya hər hansı proqressiv inkişaf modeli təqdim edə bilmədi”. O.Kuznetsovun fikrinə görə, N.Paşinyan yeni və köhnənin ziddiyyətlərindən faydalandı: “O, əsası olmayan bütöv bir populist şüarlar sistemini irəli sürdü və bundan əlavə dünyaya yeni baxış modelini təqdim etdi. Amma bu model də Respublika Partiyasının dini-milli modeli kimi reallıqdan uzaqdır. Hər iki model sürrealist olsa da, Serj Sarkisyanın modeli çirkin idi. Buna görə də Ermənistan Qərbə tərəf üz tutdu. Paşinyan ondan eşidilmək istənilənləri deyir. O bildirir ki, Dağlıq Qarabağ konfliktinin sülh yolu ilə tənzimlənməsinin tərəfdarıdır. Amma öz oğlunu Dağlıq Qarabağa hərbi xidmətə göndərir. Göstərmək istəyir ki, Dağlıq Qarabağ “müstəqil” dövlətdir. Baş nazir qeyd edir ki, Ermənistan faşizmdən imtina edir və Qərb demokratiyasını dəstəkləyir. Bununla belə, oğlunu münaqişə zonasına göndərir və onu faşist Respublika Partiyanın dəstək elementinə çevirir. Hansı ki, özü bu partiyanın əleyhinə olaraq payızda növbədənkənar seçkilərə gedəcək”.
Dağlıq Qarabağ məsələsinə gəldikdə isə, O.Kuznetsov deyib ki, daxili siyasət xarici siyasəti müəyyən edir. Ermənistan ictimai fikrində feodalizmə yaxın dini-mistik dünyagörüşü hakim olduğu müddətdə işğalı davam etdirəcək: “Nə vaxt ki insanlar yalnız milli deyil, dünyəvi dəyərlərlə də yaşamağın lazım olduğunu başa düşəcək, onda işğal sona çata bilər. Ermənilər özlərindən soruşmalıdır: bu kimə lazımdır? Çünki ölkədən material və intellektual resursların axını baş verir. Onlar seçim etməlidir. Ya dalana dirənəcək, ya da ümumi inkişaf yolunu seçib işğaldan vaz keçəcəklər. Hazırda Paşinyan erməni mentalitetini sındırmaq istəyir. Amma bunu etmək olmaz, əvvəlcə gərək alternativ təklif edəsən”. Ekspert vurğulayır ki, burada erməni tərəfi Azərbaycanın gücünü də mütləq nəzərə almalıdır: “Azərbaycan Ermənistanla müqayisədə kifayət qədər güclüdür və indi Rusiyanın da artan dəstəyi var. Belə vəziyyətdə Bakı ərazilərinin uzun müddət işğal altında qalmasına imkan verməyəcək. Ermənistan bütün bunları nəzərə almalıdır. Digər tərəfdən onu da diqqətdən qaçırmamalıdır ki, Ermənistanda hadisələrin gedişi Rusiyanın qətiyyən xoşuna gəlmir. Moskva hansısa formada bunu Ermənistana daha aydın şəkildə hiss etdirəcək“.
Beləliklə, proseslərin gedişindən aydın görünür ki, Ermənistanda baş verən ictimai-siyasi hadisələr fonunda Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ətrafında yaranan situasiya Bakının maraqlarına uyğundur. İrəvanla bağlı isə vəziyyət tamam fərqlidir. Bütün bunlar konfliktin həlli istiqamətində yaxın tezlikdə mühüm dəyişikliklərin olacağını da qaçılmaz edir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
