Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində mühüm rola malik olması Almaniya kansleri Angela Merkelin ölkəmizə səfəri fonunda bir daha təsdiqini tapdı. Bəlli oldu ki, Avropa təbii qaz idxalının yeni mənbəsi kimi Azərbaycanla əlaqələrini genişləndirməkdə maraqlı tərəf kimi çıxış edir.
Angela Merkel Prezident İlham Əliyevlə keçirilən birgə mətbuat konfransında yenidən bu məsələyə toxunaraq bildirdi: "Azərbaycan Avropa İttifaqının enerji şaxələndirilməsində də güclü bir amildir və "Cənub Qaz Dəhlizi"nin açılması Avropanın enerji təminatında böyük rol oynayacaq".
Elə Prezident İlham Əliyev də qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycanın Avropanın enerji bazarında öz yerini tutmaqda maraqlı olduğunu, enerji sahəsində əməkdaşlığın daha da dərinləşdiriləcəyini bəyan etdi: “Enerji təhlükəsizliyi məsələləri, əlbəttə ki, diqqət mərkəzindədir. Azərbaycan bu sahədə öz rolunu oynayır və Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə öz töhfəsini verir. Xüsusilə "Cənub Qaz Dəhlizi"nin yaradılması tarixi hadisə kimi qəbul edilir. Bu çox böyük, genişmiqyaslı layihədir, 40 milyard dollar sərmayə tələb edən layihədir və uğurla icra edilir. Bu ilin may ayında Bakıda "Cənub Qaz Dəhlizi"nin rəsmi açılışı olub”. Bununla yanaşı dövlət başçısı bildirib ki, "Cənub Qaz Dəhlizi" ilə bağlı Azərbaycanda bütün işlər qrafik üzrə gedir: "Cənub Qaz Dəhlizi" nəhəng beynəlxalq layihədir, dörd layihədən ibarətdir - “Şahdəniz-2” qaz-kondensat yatağının işlənməsi, Azərbaycan qazını Gürcüstan üzərindən daşıyan Cənubi Qafqaz boru kəməri, Azərbaycan qazını Türkiyəyə daşıyan TANAP və sonuncu, dördüncü hissə isə TAP-dır - "Transadriatik" kəmər. Dörd hissənin üçü artıq reallaşıb və TANAP-ın açılışı bu ilin iyun ayında baş verib. Qalan hissənin tikintisi prosesi gedir, ümid edirəm ki, burada da heç bir problem olmayacaq və vaxtında, yəni 2020-ci ildə Azərbaycan qazı 3500 kilometrlik boru xətti ilə Avropa bazarına çıxarılacaq. Beləliklə, Avrasiyanın enerji xəritəsinə çox dəyərli bir töhfə veriləcək". Eləcə də Prezident bildirib ki, bununla Azərbaycan qarşısında duran enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı bütün məsələləri həll etmiş olacaq: "Çünki əvvəlki illərdə tikilən Bakı-Tiflis-Ceyhan neft kəməri Azərbaycan neftini Aralıq dənizinə çatdırır. Qara dənizə aparan Bakı-Supsa kəməri bizim təşəbbüsümüzlə tikilib, Bakı-Ərzurum qaz kəməri çəkilib və bu dördüncü layihə ilə biz qarşımızda duran bütün vəzifələri icra edirik".
Qeyd edək ki. Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizlyinin təminində rolu Qərbdə ümumiyyətlə yüksək qiymətləndirilir. Bunu ABŞ prezidentinin milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə müşaviri Con Boltonun açıqlamalarından da görmək olar. O, Ukrayna və digər Avropa ölkələrini “Cənub axını-2” qaz idxalı layihəsinə alternativ axtarmağa çağırarkən bu məsələyə xüsusi toxunub. Onun sözlərinə görə, “Cənub axını” layihəsini müzakirə edərkən Donald Tramp bəyan edib ki, onu bu məsələnin nəinki iqtisadi, həmçinin strateji önəmi narahat edir. Belə ki, bu layihə olduqca mühüm enerji resurslarının idxalının monopoliyasını gücləndirəcək. ABŞ prezidenti narahatdır ki, Avropa ölkələri özünü Rusiya enerji idxalçıları ilə sıx bağlayır. Ona görə də, Boltonun fikrincə, Avropa ölkələri, o cümlədən Ukrayna alternativ tapmalıdır. Bununla əlaqədar Trampın müşaviri Azərbaycan qazını İtaliyaya çatdıracaq "Cənub Qaz Dəhlizi" kəmərini xatırladıb.
Məsələ ilə bağlı rusiyalı politoloq Sergey Markov bildirib ki, həqiqətən də Qərbdə Azərbaycan qazına diqqət olduqca böyükdür. Onun sözlərinə görə, məhz bu səbəbdən Merkelin Bakıya səfəri zamanı enerji məsələləri də müzakirə olunub. Onun fikrincə, Almaniya iqtisadiyyatının bu gün neft və qaz boru kəmərlərinə çox böyük ehtiyacı var. Bu baxımdan, Markov qeyd edib ki, Almaniyanı yalnız "Şimal axını-1" və "Şimal axını-2" layihələri yox, həm də cənubdan gələn qaz kəmərləri, ilk növbədə də Azərbaycandan çəkilən TAP və TANAP maraqlandırır. Amerikalı ekspert Piter Teys də qeyd edir ki, Avropa qaz şəbəkələrinin TANAP və TAP boru kəmərlərinə qoşulması Avropa İttifaqının diversifikasiya üzrə strategiyasının bir hissəsidir: "Azərbaycan qlobal enerji təchizatı üçün yüksək geosiyasi əhəmiyyəti olan ölkədir".
Teys vurğulayıb ki, Azərbaycanın Almaniyaya enerji daşıyıcılarının ixracı ölkənin enerji təminatının əsasını təşkil etməyə davam edəcək: "Nəzərə alsaq ki, Almaniya Rusiya qazından çox asılıdır, bunun indiki zamanda böyük əhəmiyyəti var. Azərbaycan qazı Almaniya üçün əhəmiyyətlidir və eyni zamanda Azərbaycan xalqı üçün əlavə mənfəət yaradacaq. Azərbaycan hökumətinin təşəbbüsü ilə icra olunan TANAP layihəsi regional və strateji əhəmiyyətlidir, Avropa ölkələrinə, o cümlədən İtaliyaya fayda gətirəcək". Piter Teys ABŞ-ın Rusiya, İran və Türkiyəyə qarşı tətbiq etdiyi sanksiyaların TAP-a mümkün təsirləri barədə də danışıb: "Rusiya və İrana qarşı sanksiyaların tətbiqi düzgün olsa da, Türkiyəyə qarşı eyni münasibət düzgün deyil. Bununla belə, bu ölkələrə qarşı sanskiyaların TAP-a təsiri olmayacaq. Sadəcə, qaz kəmərinin bəzi hissələrinin inşası ləngiyə bilər. TAP-ın geosiyasi əhəmiyyəti artmaqdadır və rəsmi Vaşınqton bu layihəyə dəstək verir".
Nahid SALAYEV
