Bu gün Avropanın enerji təhlükəsizlyinin təmin edilməsində Azərbaycanın rolunun getdikcə artması Qərb dünyasında ölkəmizə diqqəti də çoxaldır. Xüsusən də uğurla reallaşmaqda olan “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi fonunda Azərbaycanın Avropa üçün əhəmiyyətinin daha da artması kifayət qədər aydın müşahidə olunur.
Bu məsələ Almaniya kansleri Angela Merkelin Azərbaycana səfəri fonunda özünü daha qabarıq göstərir. Adının çəkilməsini istəməyən Almaniya hökumətinin nümayəndəsi “Reuters”ə bildirib ki, Almaniya hökuməti Türkiyə vasitəsilə Avropaya alternativ qaz kəmərlərinin tikintisini dəstəkləyir: “Biz “Cənub Qaz Dəhlizi”nin daha da inkişaf etdirilməsində maraqlıyıq. “Avropada qazın yalnız Rusiyadan deyil, başqa mənbələrdən də alınması Avropa Birliyinin diversifikasiya üzrə strategiyasının bir hissəsidir”. Almaniya hökumətinin təmsilçisi Azərbaycanı strateji cəhətdən vacib ölkə adlandırıb və gələcəkdə Avropaya qazın Türkmənistandan, İrandan və İraqdan idxalını da mümkün sayır. Hökumət nümayəndəsinin sözlərinə görə, Avropa qaz şəbəkələrinin TANAP və TAP boru kəmərlərinə qoşulması Avropa Birliyinin diversifikasiya üzrə strategiyasının bir hissəsidir: "Azərbaycan qlobal enerji təchizatı üçün yüksək geosiyasi əhəmiyyəti olan ölkədir. Lakin Berlin başqa ölkələrdən, o cümlədən Türkmənistan, İran və İraqdan da təbii qaz idxalı üçün açıqdır". Eyni zamanda, Britaniyada dərc olunan “Financial Times” qəzeti qeyd edir ki, kansler Angela Merkelin Azərbaycana nəzərdə tutulan səfərinin əsas mövzularından biri Xəzər dənizi regionundan Avropa Birliyinə təbii qaz tədarükünün artırılması imkanları olacaq.
Amerikalı ekspert Piter Teys də vurğulayır ki, Angela Merkelin Azərbaycana səfəri Berlinlə Bakı arasında sıx ticarət əlaqələrinin olmasını nümayiş etdirir. O vurğulayıb ki, Azərbaycanın Almaniyaya enerji daşıyıcılarının ixracı ölkənin enerji təminatının əsasını təşkil etməyə davam edəcək: “Nəzərə alsaq ki, Almaniya Rusiya qazından çox asılıdır, bunun indiki zamanda böyük əhəmiyyəti var. Azərbaycan qazı Almaniya üçün əhəmiyyətlidir və eyni zamanda Azərbaycan xalqı üçün əlavə mənfəət yaradacaq. Dağlıq Qarabağ münaqişəsi və Qafqazda regional təhlükəsizlik məsələsi Merkelin Bakıda keçirəcəyi müzakirələrin mərkəzində olmalıdır. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü regionda sülh və təhlükəsizlik üçün çox vacib məsələdir. Bu olmadan qaz boruları həmişə təhlükə ilə üz-üzə qala, bu da Avropa iqtisadiyyatına ciddi mənfi təsir göstərə bilər”.
Ümumiyyətlə, Qərbdə Azərbaycan qazına verilən önəmin artması müşahidə olunur. Elə bu günlərdə ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasının kəşfiyyat üzrə daimi xüsusi komitəsinin sədri Devin Nunes də bildirib ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” və onun tərkib hissəsi olan TAP qaz boru kəməri Avropanın təbii qaz tədarükündə güclü mənbə olacaq: “ABŞ hazırda mayeləşdirilmiş təbii qaz ixrac edir və Qərbi Avropaya daha çox qaz nəql edə biləcəyi təqdirdə, eləcə də TAP qaz boru kəməri ilə İtaliyaya qaz daşındıqda qitənin qaz tədarükü üzrə iki güclü mənbə olacaq”. Xatırladaq ki, ötən günlərdə “S&P Global Platts” agentliyi ABŞ-ın İranın enerji istehlakçılarına qarşı yeni sanksiyalarının “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinə şamil edilmədiyini bildirib. Bildirilir ki, ABŞ-ın İranın enerji istehlakçılarına qarşı yeni sanksiyaları “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinə aid olmayacaq: “Bu layihənin məqsədi Xəzər dənizində hasil edilən 16 milyard kubmetr təbii qazın Türkiyə və Cənubi Avropa ölkələrinə nəql edilməsidir. BP şirkəti bu sanksiyaların Cənubi Qaz Dəhlizinin təbii qaz mənbəyi olan Xəzərin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Şahdəniz” qaz-kondensat yatağının işlənməsi layihəsinə şamil edilməməsini istəyib. Həmçinin, İranın “NICO” şirkəti “Şahdəniz” layihəsində 10 faizlik paya sahibdir. D.Trampın bu qərarında “təbii qaz layihəsi istisna olmaqla” bəndində məhz “Cənub Qaz Dəhlizi” nəzərdə tutulur”. Qeyd edək ki, ABŞ müttəfiq ölkə və şirkətlərdən bu il noyabrın 4-dək İrandan neft idxalını dayandırmağı istəyib. ABŞ-dan bir heyətin Orta Şərqdə fərqli ölkələrə səfər edərək İran neftinə yönələn sanksiya qərarına dair danışıqlar aparması gözlənilir. Lakin ABŞ İrandan neft idxalına qarşı sanksiyalarda bəzi ölkələrə güzəşt tətbiq etməyi də nəzərdən keçirəcək. Bir qədər əvvəl isə ABŞ prezidenti Donald Tramp İtaliya baş naziri Cüzeppe Konte ilə Vaşinqtonda keçirdiyi görüşdə Cənub Qaz Dəhlizinin bir hissəsi olan TAP layihəsinə dəstəyini ifadə edib.
Onu da qeyd edək ki, Avropa İttifaqı üçün prioritet enerji layihələrindən biri olan “Cənub Qaz Dəhlizi”nin seqmentlərini “Şahdəniz-2”, Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin Genişləndirilməsi, TANAP və TAP layihələri təşkil edir. Bu boru kəmərləri zənciri “Şahdəniz-2” yatağından hasil olunacaq qazı Türkiyəyə və bu ölkədən də Avropaya çatdıracaq. “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə ilkin mərhələdə Türkiyəyə 6 milyard kubmetr, Avropaya 10 milyard kubmetr qaz nəqli planlaşdırılır. TANAP layihəsi üzrə Faza-0, yəni Türkiyəyə ilk təbii qazın verilməsi üçün işlər yekunlaşıb. İyunun 30-dan “Şahdəniz-2” üzrə Türkiyəyə ilk kommersiya qazının tədarükünə başlanıb. İndi növbə Avropanındır.
Nahid SALAYEV
