Ermənistan daxilində baş verən son proseslərin təhlili bu ölkədə yeni və daha kəskin ziddiyyətlərin başlanmaq üzrə olduğunu göstərir. Belə vəziyyət öz növbəsində Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin gedişinə təsir göstərə biləcək ən vacib faktorlardan biri sayılır.
Elə erməni mediası da yazır ki, yeni hakimiyyətlə sabiq iqtidar nümayəndələri arasında artan ziddiyyətlər Ermənistanı vətəndaş müharibəsinə sürükləməklə yanaşı, onun Dağlıq Qarabağ məsələsində mövqelərini daha zəif hala gətirir. Ümumiyyətlə, düşmən ölkədə baş verənlər burada Qarabağ məsələsinin yalnız spekulyativ məqsədlər üçün istfiadə olunduğunu çox aydın şəkildə nümayiş etdirir. Bunu Nikol Paşinyanın baş nazir seçilməsinin 100 günü ilə bağlı təşkil etdiyi mitinqdə səsləndirdiyi fikirlər də aydın nümayiş etdirir.
Paşinyan bildirir ki, rəqibləri onun hakimiyyətə “torpaqları təhvil vermək” üçün gəldiyi barədə məlumatlar yayır. Onun sözlərinə görə, əslində bunu ondan əvvəlkilər etmək istəyirdi və onun əlində bunu sübut edən bütün sənədlər var. O vurğulayıb ki, indiyə kimi Qarabağ üzrə heç bir danışıq aparmayıb. Bu məsələyə eks-prezident Robert Köçəryan artıq münasibət açıqlayıb. “Yerkir Media” telekanalına verdiyi müsahibə o, Qarabağ məsələsindən də danışıb və Ermənistandakı hadisələrin Qarabağa da təsir etdiyini vurğulayıb. Eks-prezident Nikol Paşinyanın hakimiyyətə təzə gələndə qarabağlı olmadığı üçün Dağlıq Qarabağın adından danışıqlar aparmaq mandatının olmadığı haqda bəyanatına da toxunub: “Hamı görəcək ki, o, danışıqlara gedəcək, artıq belə bəyanat verib. Mən Paşinyanın Dağlıq Qarabağın adından danışıqlar aparmamaq barədə dediklərini təcrübəsizliklə əlaqələndirirəm, görünür onlar təsəvvür etməyiblər ki, danışıqlardan imtina nədir və bunun hansı nəticələri olacaq. Ermənistanın birinci şəxsi yaxasını kənar çəkib deyə bilməz ki, “mən əllərimi yuyuram”. Hətta ən pis danışıqlar da müharibədən yaxşıdır və danışıqlar ümumiyyətlə yoxdusa, o zaman müharibə yeganə yoldur”.
Köçəryanın sözlərinə görə, Ermənistanın ətrafında baş verən proseslər və yeni hökumətin bu proseslərə reaksiya verməsi onun siyasətə qayıtmasının zəruriliyini göstərir: “Mən izah edə bilərəm siyasətə niyə qayıtmışam. Bunun əsasən iki qlobal səbəbi var. Birincisi dünyada yaranmış geosiyasi vəziyyətdir. Rusiya-Amerika münasibətləri ən aşağı nöqtədədir. Yeni sanksiyalar tətbiq olunur, yeni məhdudlaşdırıcı tədbirlər gözlənilir. O tərəfdən də İran-ABŞ münasibətləri”. Ermənistanın eks-prezidentinin bildirdiyinə görə, ikinci səbəb Türkiyənin davranışlarıdır. Belə ki, Köçəryanın fikrincə, 10 il qabaq tamam fərqli Türkiyə var idi. O vaxt Ankara Avropa İttifaqına can atırdı: “Bu gün isə bu yoxdur, Türkiyə bu öhdəliklərdən çıxıb. Bütün bu məsələləri əlaqələndirməyə çalışsaq görərik ki, bu situasiyada Ermənistanda bütün bunları başa düşməyən təcrübəsiz hökumət var. Yeni hökumət ordunu diskreditə edir, başa düşmür ki, güclü ordu təhlükəsizliyin qarantıdır. Axı bu hökumətdə təcrübə haradan olsun, bir halda ki, onun üzvlərinin çoxu əvvəllər ancaq hansısa ictimai təşkilatlarda işləyib. Bu strukturların çoxunu Soros maliyyələşdirib”.
Beləliklə, qeyd olunanlardan aydın görünür ki, Ermənistanda daxili siyasi vəziyyət gərginləşir və bu məsələdə tərəflər mövqelərini gücləndirmək üçün yenə Qarabağ məsələsindən istifadə etməyə çalışır. Eyni zamanda o da özünü qabarıq büruzə verir ki, daxili ziddiyyətlər qarşıdakı dövrdə daha kəskin xarakter alacaq. Paşinyan bu xüsusda qeyd edib ki, Ermənistan hakimiyyətində mövcud olan quldur dəstəsi tam zərərsizləşdirilməyib. O bəyan edib ki, quldur dəstəsi parlamentdən də tam uzaqlaşdırıldıqdan sonra ölkədə stabillik əldə oluna bilər. Bununla Paşinyan Serj Sarksiyanın rəhbəri olduğu, hazırda Robert Köçəryana dəstək verən Respublika Partiyasını nəzərdə tutduğunu açıq işarə ilə bildirib. Ermənistan parlamentinin vitse-spikeri Eduard Şarmazanov isə Paşinyanın mitinqdə müxalifətə qarşı səsləndirdiyi təhdidlərə cavab verib. Onun sözlərinə görə, baş nazir hakimiyyətdə olduğu yüz gün müddətində görülən işlər barədə hesabat vermək əvəzinə, əleyhdarlarını hədələməklə kifayətlənib. Şantaj və populizmin hökumətin əsas silahı olduğunu vurğulayan Şarmazanov əlavə edib ki, bütün bunlar Paşinyanın ağır vəziyyəti və gələcəklə bağlı qorxuları ilə əlaqədardır. Parlamentin vitse-spikeri baş nazirə müraciətlə deyib: “Xatırladırıq ki, bu gün siz müxalifət başçısı deyilsiniz və ölkədəki vəziyyətə görə birbaşa məsuliyyət daşıyırsınız. Sizdən fərqli düşünən deputatları, hakim və vətəndaşları hədələməyə, qanunları pozmağa son verin”. Respublika Partiyasını təmsil edən deputatlar yeni hökuməti söz azadlığını pozmaqda, baş nazirin maraqlarını dövlət maraqlarından üstün tutmaqda, məhkəmələrdə siyasi sifarişlər əsasında saxta proseslər təşkil etməkdə ittiham edir. Siyasi ekspertlər qeyd edir ki, parlamentdə çoxluğun respublikaçılarda olması Paşinyanı narahat edir. Bu səbəbdən parlamentdəki çoxluğu əldə etmək üçün o, növbədənkənar seçkilərin keçirilməsini istəyir. Ekspertlərin fikrincə, Robert Köçəryanın həbsdən çıxması daşnakların və respublikaçıların fəallaşmasına səbəb olub. Bu da yaxın zamanda tərəflər arasında böyük siyasi mübarizənin olacağından xəbər verir. Erməni ekspertləri bildiriblər ki, qızışan siyasi mübarizə isə Ermənistanın məhvinə səbəb olacaq.
Digər tərəfdən hesab olunur ki, hazırkı vəziyyətdə Köçəryan bütün müxalifəti öz ətrafında birləşdirə və Paşinyana qarşı ciddi müqaviəmt təşkil edə bilər. MDB ölkələri İnstitutunun erməni filialının rəhbəri, politoloq Aleksandr Markarov hesab edir ki, Köçəryanı dəstəkləməyə hazır olan siyasi güclər var. Xüsusi halda, “Daşnaksutyun” Partiyasının Siyasi Bürosunun nümayəndəsi Qrant Markaryan bildirib ki, sabiq prezidentlə əməkdaşlığı istisna etmirlər: “Üstəlik, Ermənistanda “neqativ”, yəni kiməsə qarşı koalisiyaların formalaşması təcrübəsi var. Köçəryana güclərin mümkün cazibə mərkəzi kimi baxsaq, onda mümkündür ki, başqa partiyalar da bu ittifaqa qoşulmağa qərar versin”. Öz növbəsində politoloq Roman Melikyan hesab edir ki, Köçəryan böyük siyasətə qayıdaraq “va-bank” edir. Onun sözlərinə görə, Köçəryan özünün əvvəlki resurslarını aktivləşdirir. Onun fikrincə, Köçəryan yalnız ayrı-ayrı şəxslərin deyil, həm də siyasi güclərin dəstəyindən istifadə etdiyini göstərir. Ekspertlər yeni hakimiyyət tərəfindən sıxışdırılan güclərin iştirakı ilə baş verən istənilən qarşıdurmanın işğalçı ölkəni yeni və artıq çıxılmaz xaosa sürükləyəcəyini bildirir. Qarşıdurmanın amansız ola biləcəyinə diqqət çəkən ekspertlər bu güclərin tərəfdarları arasında silahlı qarşıdurmaları da istisna etmir. Hesab olunur ki, Serj Sarkisyanın müalicə adı ilə getdiyi İtaliyadan geri dönən kimi işğal altındakı Xankəndiyə getməsi də əslində Paşinyana qarşı yeni cəbhə formalaşdırmaq məqsədi daşıyır. Sarkisyanın Xankəndidə yerli rəhbərliyin sadiqliyinə və mövcud vəziyyətdən narazı qaldıqlarına əmin olduqdan sonra əks-hücum planları qurduğu bildirilir. Beləliklə “Qarabağ klanı“ nəzarəti altındakı media, hakim strukturlarda vəzifələrini qoruyub-saxlaya bilmiş tərəfdarları və maliyyə gücləri hesabına Nikol Paşinyandan revanş almaq niyyətindədir. Bu işdə onlara bütün ermənilərin katolikosu II Qareginin də yardımçı olacağı gözlənir. Köçəryanın dövründə katolikos seçilən Qaregin “Qarabağ klanı“na daim dəstək verib. Təsadüfi deyil ki, o, Paşinyanı baş nazir seçilməsi münasibətilə təbrik etməyib və onun qurduğu hökumətə şübhə ilə yanaşır. Bir sözlə, işğalçı ölkədə yaxın həftələr və ya aylarda olduqca ciddi qarşıdurmaları izləmək olar. Bu isə erməni tərəfinin Qarabağ məsələsində zəifləyən mövqeyini daha yumşaq duruma gətirmək iqtidarındadır. Belə vəziyyət öz növbəsində Qarabağ konfliktinin həllini sürətləndirmək üçün yetərli sayılır. Digər tərəfdən ekspertlər diqqəti ona da yönəldir ki, yaranmış situasiyada Rusiya amili də nəzərə alınmalıdır. Belə ki, bu faktor da Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı İrəvanın mövqelərini sürətlə zəiflədir. Belə ki, Paşiynana qarşı güclü müxalifəti əsas etibarı ilə Rusiya formalaşdırır. Politoloq Qabil Hüseynli bildirir ki, Rusiyanın Köçəryanla bağlı hərəkətə keçməsi “Qarabağ klanı“nın sıralarında ciddi ruh yüksəkliyinə səbəb olub: “Serj Sarkisyanın rəhbərlik etdiyi partiyanın sıralarında da ciddi dəyişikliklər baş verir. Sarkisyan və Köçəryan təkcə “Qarabağ klanı“nı deyil, Ermənistanda ciddi əlaqələri olan iş adamları və kommersiya şəbəkələrini də öz ətrafında birləşdirir, cəmiyyətdə antipaşinyan əhval-ruhiyyəsini gücləndirməyə çalışırlar. Hətta bu gün Ermənistan cəmiyyətində belə bir fikir də geniş yayılmaqdadır ki, üzü payıza doğru Moskvanın Paşinyana qarşı həmlələri başlayacaq və bu həmlələr onun hakimiyyətinin süqutuna gətirib çıxaracaq. Ona görə də bu istiqamətdə “Qarabağ klanı“ və onun yaxın ətrafının təşkilatlanması prosesi sürətləndirilir. Nəticə etibarilə də cəmiyyətdə ciddi qütbləşmə gedir, hətta Ermənistanda Rusiyanın əvvəlki təsirinin bərpa ediləcəyi və bütövlükdə rusiyapərəst siyasətin qələbə çalacağı ilə bağlı fikirlər genişlənir. Moskva hesab edir ki, Paşinyan onun üçün müəyyən edilmiş qırmızı xətləri çoxdan keçib və bunun nəticəsində də Rusiya-Ermənistan münasibətlərinə xələl gəlib. İndi Paşinyan bunun bədəlini ödəməlidir. Bütün bunlar isə Ermənistan cəmiyyətini silkələməkdən ötrüdür və Paşinyanın mövcud reytinqinə ciddi zərbələr vurulmaqdadır. Hər halda belə görünür ki, Ermənistan cəmiyyətini ciddi sarsıntılar gözləyir və bu, yeni hakimiyyət dəyişikliyinə qədər gedib çıxa bilər”. Belə vəziyyətdə Ermənistanın Qarabağ məsələsində mövqelərinin daha zəif hala gəlməsi isə konfliktin həllini sürətləndirə bilər.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
