Yeganə Hacıyeva: “Konvensiyanın tam ratifikasiya edilməsi həlli vacib olan bütün problemləri də yoluna qoymuş olacaq”
Aktauda keçirilən Xəzəryanı ölkələrin dövlət başçılarının V zirvə toplantısının yekunlarına dair müzakirələr davam etməkdədir.
Qeyd edək ki, 2018-ci il avqustun 12-də Aktauda keçirilmiş V zirvə toplantısında Xəzər dənizinin hüquqi statusu üzrə Konvensiyanın imzalanması beş Xəzəryanı dövlət üçün tarixi hadisə və mühüm əhəmiyyətli nailiyyətdir. Bu bir daha onu nümayiş etdirir ki, Xəzəryanı dövlətlər Xəzər hövzəsi və onun ətrafındakı regionlarda dayanıqlı sülh və əməkdaşlıq mühitinin təsbit olunmasında qəti əzmə malikdirlər. Konvensiya Xəzər dənizində dövlətlərarası münasibətlərin və davranışın hüquqi çərçivəsini müəyyən edir. Sənədin əsasını beynəlxalq hüququn hamılıqla qəbul edilmiş norma və prinsipləri, xüsusilə dövlətlərin ərazi bütövlüyü və suverenliyinə hörmət kimi təməl prinsiplər təşkil edir. Hüquqi rejimin və anlayışların müəyyən edilməsi ilə bərabər, Konvensiya bütün Xəzəryanı dövlətlərin fəaliyyətində aydın, şəffaf və proqnozlaşdırılan sivil davranışı özündə ehtiva edir. Xəzəryanı dövlətlər arasında qarşılıqlı etimada və əməkdaşlığa əsaslanan bu cür münasibətlər Xəzər dənizi dövlətləri, həmçinin, tərəfdaşlar üçün vacibdir. Qeyd edək ki, sonrakı mərhələdə ölkədaxili prosedurlara uyğun olaraq Konvensiya üzv dövlətlərin ratifikasiyasına təqdim ediləcək. Konvensiyanın ratifikasiya olunmasında hər hansı bir problem ortaya çıxa bilərmi?
Politoloq Yeganə Hacıyeva qəzetimizə bildirdi ki, Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiyanın imzalanması regionumuz və ölkəmiz üçün mühüm addımdır: ”Bildiyiniz kimi, region xalqları əsrlər boyu Xəzər dənizindən və onun resurslarından yararlansalar da, bu dənizin hüquqi statusunu tənzimləyəcək sənəd bu günədək mövcud olmayıb. Rusiya ilə İran arasında 1921-ci il tarixli və SSRİ ilə İran arasında 1940-cı il tarixli sazişlər yalnız dənizdə gəmiçilik və balıqçılıq məsələlərini tənzimləməklə məhdudlaşırdı. Məhz bu səbəbdən 2018-ci il avqustun 12-də Aktauda V zirvə toplantısında dövlət başçıları tərəfindən imzalanmış Konvensiya ilk dəfə Xəzər dənizinin hüquqi statusunu müəyyən edərək, sahilyanı dövlətlərin dənizə münasibətdə hüquq və öhdəliklərini təsbit edir. Bilirsiniz ki, Xəzəryanı ölkələr enerji resurslarına malik olan ölkələrdir və onlar fərqli bazarlara çıxmaqda maraqlıdırlar. Xəzərin statusunun müəyyənləşdirilməsi fərqli bazarlara enerji resurslarının çıxarılmasına imkan verəcək ki, bu da ölkələrin enerji resurslarının satışından daha çox gəlir əldə etməsinə gətirib çıxaracaq. Konvensiya Xəzəryanı ölkələrin meqalayihələrdə iştirak imkanlarının genişləndirilməsinə də imkan verəcək. Həmçinin, təhlükəsizlik baxımından da Konvensiya ciddi əhəmiyyətə malikdir. Regional və qlobal təhlükəsizliyin təminatında mühüm rol oynayır. Hesab edirəm ki, əldə olunan bu mühüm razılaşmanın üzv dövlətlərin parlamentləri tərəfindən ratifikasiya olunması üçün heç bir maneə yoxdur. Razılaşdırılan Konvensiyada üzv ölkələrin maraqları ən yüksək səviyyədə təmin edilib. Hesab edirəm ki, Konvensiyanın tam ratifikasiya edilməsi həlli vacib olan bütün problemləri də yoluna qoymuş olacaq. Məsələn, Xəzərin dibinin bölüşdürülməsi ilə bağlı Rusiya və Qazaxıstanla ikitərəfli sazişləri var. Ancaq Azərbaycanın Türkmənistan və İranla oxşar sazişi yoxdur. Çünki Aşqabad və Tehran Xəzərin dibindən daha çox pay istəyirlər. Xəzərin statusu müəyyənləşəndən sonra Azərbaycanın Türkmənistanla razılığa gəlməsi daha realdır. Türkmənistan öz qazını Avropaya nəql etmək istəyirsə, bunun üçün Azərbaycanla razılığa gəlməli və Xəzərin dibi ilə boru xəttinin tikintisini sürətləndirməlidir. Xəzərdə Azərbaycanla Türkmənistan arasında mövcud olan mübahisəli “Kəpəz” (türkmənlər onu “Sərdar” adlandırırlar) yatağı isə birgə işlədilməlidir. Bir sözlə, Konvensiyanın üzv ölkələr tərəfindən ratifikasiya olunmasında heç bir problem görmürəm”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
