Günel Fərhadqızı: “ABŞ-ın təzyiqləri nəticəsində bunun baş verməsində panika amili də mühüm rol oynadı”
Bu yaxınlara qədər ABŞ-ın güclü iqtisadi və siyasi sanksiyalarla hədəf aldığı və hədələdiyi ölkələr siyahısında müttəfiqi və NATO-nun sadiq üzvü olan Türkiyəni görmək mümkün deyildi.
Amma Vaşinqton və Ankara arasındakı əlaqələr bir müddətdir müxtəlif səbəblərdən gərginləşib: Suriya siyasəti ilə bağlı fərqlər, ABŞ-da türk bankirinin məhkum edilməsi, “S-400” hava hücumundan müdafiə sisteminin satın alınması, “F-35” hərbi təyyarələrinin Türkiyəyə çatdırılmasının dayandırılması və Vaşinqtonun Gülən Terror Qrupu (FETÖ) lideri Fətullah Güləni təhvil verməməsi. Eynilə bunlar kimi, terror ittihamları ilə əlaqədar Türkiyədə həbs edilən pastor Endrü Bransonun sərbəst buraxılmaması ucbatından ABŞ-ın böyük sanksiyalarla təhdid etməsi ilə son həftələrdə gərginlik daha da artıb.
Aydındır ki, yevangelist pastor Türkiyə-ABŞ münasibətlərinin ən vacib məsələsinə çevrilib. Yevangelistlər 2016-cı ildə Trampın prezident seçilməsində mühüm rol oynayıblar. İndi Tramp qətiyyətlə hərəkət edir, noyabr ayında keçiriləcək aralıq seçkiləri ərəfəsində o, iqtidarını gücləndirmək istəyir. Təəssüf ki, xaosu Türkiyə iqtisadiyyatı və maliyyə bazarına yönəldərək Tramp administrasiyası iki ölkə arasında ikitərəfli əlaqələri uzunmüddətli və çətin böhran halına gətirib.
Sanksiya xəbərləri ABŞ dolları ilə müqayisədə məzənnəsi aşağı düşən türk lirəsi ilə maliyyə bazarlarını qorxudub. Bazar ertəsi, səhər 1 dollar 7,2 lirə məzənnəsi hakim idi. Bundan sonra Türkiyə bir neçə vacib addımlar atmağa başladı. Əvvəlcə xalqa müraciət edildi ki, əllərində olan dollarları lirə ilə dəyişsinlər. Ardınca ölkəyə idxal olunan ABŞ mallarına tətbiq olunan gömrük rüsumu artırıldı. Sonra məlum oldu ki, bəzi ölkələr Türkiyəyə milyardlarla dollar yardım etməyə hazır olduqlarını bəyanladılar.
Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan prezident iqamətgahında Qətər əmiri Şeyx Təmim bin Həməd Əl Sani ilə görüşüb. Türkiyə mətbuatının verdiyi məlumatda bildirilir ki, 3,5 saat davam edən görüşdə ikitərəfli münasibətlər və regional məsələlər üzrə müzakirələr aparılıb.
Məlumata görə, Qətər əmiri Türkiyəyə 15 milyard dollarlıq birbaşa investisiya yatıracağını açıqlayıb. Məhz bu açıqlamadan sonra Türkiyə lirəsi ABŞ dolları qarşısında itirdiyi mövqeləri geri qaytarmağa başlayıb.
Qətərlə yanaşı, Rusiya və Çin də Türkiyəyə öz maliyyə köməkliklərini göstəriblər. İnformasiyaya əsasən, Çin Türkiyənin iqtisadiyyatına 30 milyard dollar məbləğində investisiya yönəldib. Rusiyanın Türkiyə iqtisadiyyatına investisiyaları isə 25 milyard dollar təşkil edib. Ölkələrin Türkiyəyə bu şəkildə kömək əllərini uzatması maliyyə böhranını sabitləşdirmək gücünə malik olacaqmı?
İqtisadçı Günel Fərhadqızı qəzetimizə açıqlamasında bildirdi ki, müxtəlif ölkələr tərəfindən Türkiyəyə yönləndirilən investisiyaların həcmi 60 milyarda yaxındırsa, bu ciddi rəqəmdir: “Hər halda, bunun iqtisadiyyata ciddi təsiri olacaq. Artıq Türkiyənin rəsmi şəxsləri də bəyan etdilər ki, atılan qabaqlayıcı addımlardan sonra vəziyyət yaxşıya doğru gedir. Qeyd edək ki, Türkiyədə baş verən maliyyə dalğalanmasının daxili amillərlə ciddi əlaqəsi olmayıb. ABŞ-ın təzyiqləri nəticəsində bunun baş verməsində panika amili də mühüm rol oynadı. Bilirsiniz ki, Türkiyə böyük və dayanıqlı iqtisadiyyata malik olan ölkədir. Onun bu çətinliyi adlamaq üçün kifayət qədər gücü və qüdrəti var. Artıq vəziyyət yaxşıya doğru dəyişib. Hazırda dünyada ən güclü bank sisteminə sahib olan ölkələrdən biri Türkiyədir. Məzənnədəki vəziyyət göstərir ki, tədbirlər nəticə verir. Hazırda olan rəqəmlərə görə, 1 dollar 6 lirə civarındadır”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
