Məlumdur ki, bu gün Avropanın enerji təhlükəsizlyində mühüm rol oynayan ölkələrdən biri kimi Azərbaycan xüsusi mövqeyə malikdir. Bu vaxta qədər hasil etdiyi neftin bir hissəsini Avropaya satan Azərbaycan yaxın tezlikdə təbii qazla təminat baxımından da Qərb üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edəcək. Eyni sözləri qardaş Türkiyə barədə də demək mümkündür.
Əslində, Azərbaycan artıq Türkiyənin enerji bazarında getdikcə daha güclü mövqenin sahibinə çevrilir. Xüsusən də “Transanadolu“ (TANAP) qaz boru kəmərinin işə düşməsi fonunda bu aydın müşahidə olunur. Türkiyənin energetika və təbii sərvətlər nazirinin müavini Alparslan Bayraktar məsələ ilə bağlı “Anadolu“ agentliyinə bildirib ki, TANAP Türkiyənin təbii qaza olan tələbatının 10 faizdən çoxunu təmin edəcək.
Onun sözlərinə görə, iki qardaş ölkə - Azərbaycan və Türkiyə, eləcə də qonşu Gürcüstan regionun inkişafı, rifah və dinclik üçün belə böyük layihənin həyata keçirilə bilinəcəyini bütün dünyaya nümayiş etdirdilər: “TANAP rekord sayıla biləcək müddətdə tamamlanıb. İyunun 12-də isə Azərbaycan və Türkiyənin ev sahibliyilə istismar müddəti 49 il olan TANAP istifadəyə verilib. TANAP Türkiyənin enerji təhlükəsizliyinə töhfə verəcək və enerji təchizatı mənbələrinin şaxələndirilməsinə də köməkçi olacaq”.
TANAP-la tarixdə ilk dəfə Azərbaycan təbii qazının Avropa ölkələrinə çatdırılacağını deyən Bayraktar bildirib: “Bundan başqa, TANAP Türkiyənin bölgədəki strateji əhəmiyyətini daha da artıracaq. Türkiyənin təbii qaza olan tələbatının 10 faizdən çoxunu təmin edəcək TANAP boru kəməri mənbələri şaxələndirmək baxımından da xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. TANAP boru təminatı, tikinti və mühəndislik kimi sahələrdə də Türkiyə iqtisadiyyatına böyük töhfələr verib. Layihənin icra edilməsi enerji təhlükəsizliyi və məşğulluğun təmin edilməsi ilə yanaşı, boru kəmərinin keçdiyi bölgələrdə əhaliyə dəstəyin göstərilməsinə də səbəb olub. Layihənin icrası zamanı ətraf mühit, səhiyyə, heyvandarlıq və təhsil kimi sahələrdə çox əhəmiyyətli investisiyalar reallaşdırılıb”.
Amerikalı məhşur ekspert Brenda Şaffer də vurğulayır ki, TANAP layihəsi təkcə Azərbaycan üçün deyil, dünya üçün böyük nailiyyətdir: “Mən 1997-ci ildə ilk dəfə Azərbaycana gələndə bura müstəqilliyini yeni əldə etmiş, tənəzzül dövrü yaşayan bir ölkə idi. 27 il burada yaşayandan sonra hazırda Azərbaycanı təkcə regiondakı ölkələrə deyil, həmçinin Avropaya neft və qaz ixrac edən, enerji sahəsində güclü ölkə kimi görmək inanılmazdır. Təkcə neft-qaz sahəsində deyil, bu illər ərzində Azərbaycan doğrudan da çox böyük inkişaf yolu keçib. “Azərbaycan 2020: gələcəyə baxış” İnkişaf Konsepsiyası” nəticəsində son illər Azərbaycanda sosial infrastruktura yatırılan investisiyalar, ölkə rəhbərliyinin ölkənin insan kapitalının inkişafına ayırdığı diqqətin nəticələri göz qabağındadır”.
Artıq iyunun 30-dan TANAP layihəsi üzrə ”Faza-0”, yəni Türkiyəyə ilk kommersiya qazının tədarükünə başlanıb. İlkin mərhələdə TANAP-la Türkiyəyə ildə 2 milyard kubmetr qaz nəql olunacaq. Daha sonrakı üç il ərzində bu həcm 6 milyard kubmetrə çatdırılacaq. “SOCAR Turkey Enerji A.Ş.”nin baş direktoru Zaur Qəhrəmanov isə bildirir ki, TANAP boru kəməri layihəsinin ikinci fazası üzrə işlərin 85 faizi tamamlanıb. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan qazı iyunda TANAP-la Əskişəhərə çatıb. Layihənin ikinci fazası üzrə işlər davam edir: “TANAP-ın ikinci fazası üzrə işlərin 85 faizi başa çatıb. Boru kəməri 2019-cu ilin iyununda Yunanıstan sərhədinə çatacaq. Sınaq işlərindən sonra gələn ilin sonunadək Yunanıstana təbii qaz nəql ediləcək”.
Yunanıstana Azərbaycan təbii qazını isə “Transadriatik” (TAP) qaz boru kəməri daşıyacaq. ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasının kəşfiyyat üzrə daimi xüsusi komitəsinin sədri Devin Nunes bu fonda vurğulayır ki, TAP boru kəməri Avropanın təbii qaz tədarükündə güclü mənbə olacaq: “ABŞ hazırda mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) ixrac edir və Qərbi Avropaya daha çox qaz nəql edə biləcəyi təqdirdə, eləcə də TAP qaz boru kəməri ilə İtaliyaya qaz daşındıqda qitənin qaz tədarükü üzrə iki güclü mənbə olacaq”. Xatırladaq ki, bu günlərdə “S&P Global Platts” agentliyi ABŞ-ın İranın enerji istehlakçılarına qarşı yeni sanksiyalarının TANAP və TAP-ın daxil olduğu “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinə şamil edilmədiyini bildirib. Bir qədər əvvəl isə ABŞ prezidenti Donald Tramp İtaliya baş naziri Cüzeppe Konte ilə Vaşinqtonda keçirdiyi görüşdə TAP layihəsinə dəstəyini ifadə edib. Bütün bunlar Azərbaycan qazını Avropaya daşıyacaq kəmərlərin Qərb üçün nə dərəcədə böyük əhəmiyyət kəsb etdiyini aydın surətdə meydana qoyur. Bu fonda Azərbaycanın Türkiyə və Avropanın enerji bazarında rolunun nəzərəçarpacaq dərəcədə güclənməsi də qabarıq şəkildə müşahidə olunur.
Nahid SALAYEV
