Məhəmməd Əsədullazadə: “Rəsmi Bakı kifayət qədər bu illər ərzində Xəzər dənizi üzrə siyasətində milli maraqları üstün tutub və...”
Xəbər verildiyi kimi, Qazaxıstanın Aktau şəhərində Azərbaycan, İran, Qazaxıstan, Rusiya və Türkmənistan prezidentlərinin iştirakı ilə Xəzəryanı ölkələrin V sammiti keçirilib. Sahilyanı ölkələrin dövlət başçıları Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiyanı imzalayıblar. Bundan əlavə, beş ölkənin vəzifəli şəxsləri bu Konvensiyadan irəli gələn digər mühüm sənədlərə imza atıblar.
Görünən odur ki, Xəzərin statusunun müəyyən edilməsi ilə bağlı 20 ildən artıq aparılan danışıqlar nəhayət öz nəticəsini verdi. Bununla da sözügedən məsələ ilə bağlı problem öz həllini tapdı. O baxımdan imzalanan sənədi tarixi razılaşma hesab etmək olar. Çünki bir neçə il əvvəl əldə olunan razılaşmaya əsasən, statusu təşkil edən məsələlərin mərhələli şəkildə həll olunması qaydası qəbul olunub. Ona görə də imzalanan Konvensiyanı önəmli saymaq olar. Bu mərhələ çərçivəsində beş ölkə öz maraqlarından irəli gələn məsələləri bu və ya digər dərəcədə kompromis şəkildə həll edə bilib. Konvensiyada diqqətçəkən məqamlardan biri də ondan ibarətdir ki, Xəzər hövzəsinə daxil olmayan ölkələrin dənizdə iştirakı məhdudlaşdırılıb. Yəni digər ölkələrin hərbi vasitələri bu regiona daxil olmamalıdır və bu da öz əksini imzalanan Konvensiyada tapıb. Nəzərə almaq lazımdır ki, sözügedən məqam Xəzərin statusu ilə bağlı aparılan müzakirələrdə mühüm yer tutub.
Ümumilikdə, digər dövlətlərin dənizdə hərbi iştirakının məhdudlaşdırılması Xəzərin hüquqi statusu ilə bağlı Azərbaycanın müstəqillik dövründə, xüsusən də son 15-20 ildə apardığı regional və təhlükəsizlik siyasətinə nə dərəcədə uyğundur?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən politoloq Məhəmməd Əsədullazadə buna bir neçə rakursdan yanaşdı: “22 il davam edən Xəzər dənizinin hüquqi statusu üzrə danışıqlarda yekun Konvensiya nəhayət ki, imzalandı. Konvensiya Xəzəryanı dövlət başçılarının sayca beşinci sammitində razılaşdırıldı. Qeyd edim ki, ölkəmizin milli maraqlarına uyğun olaraq dənizin orta xətt üzrə bölünməsi bu illər ərzində aparılan siyasətin məntiqi nəticəsidir. Sevindirici haldır ki, prinsipiallıq göstərilərək ərazi sularımızdan bir qarış da güzəştə gedilmədi. Bu, Azərbaycana imkan verəcək ki, öz sektorunda sərbəst şəkildə neft-qaz yataqlarının işlənməsini təmin etsin. Bütövlükdə, Konvensiya 24 maddədən ibarətdir və burada ölkəmizin milli suverenliyini təhdid edə biləcək bənd yoxdur. Sadəcə, narahatedici məqam ondan ibarətdir ki, Rusiyanın Xəzər dənizində hərbi donanması güclənir və ərazi sularında sərbəst hərəkəti Konvensiya ilə təsbit edilib. Azərbaycan daim Xəzər dənizinin sülh və əməkdaşlıq dənizi olmasını vurğulayıb. Məhz Bakı-Tiflis-Qars üzrə Mərkəzi Asiyanı birləşdirən nəqliyyat əlaqəsi Xəzər dənizi ilə gəmi vasitəsilə həyata keçirilir. Bu da əməkdaşlığın bir növüdür. Qeyd edim ki, bu Konvensiyadan irəli gələrək, Xəzərdə üçüncü ölkələrin hərbi iştirakına imkan verilməyəcək. Son illər biz NATO və ABŞ-ın Xəzər dənizində iştirak planının olduğunu nəzərə alsaq, bu, Konvensiya ilə məhdudlaşacaq. Azərbaycan öz ərazi sularında hərbi donanmasını gücləndirmək və müstəqil şəkildə manevr imkanlarına malikdir. ABŞ və NATO-nun Xəzərdə hərbi iştirakının qarşısının alınması birbaşa Rusiya və İranın maraqlarını əhatə edib. Hesab edirəm ki, Azərbaycan dənizdə öz hərbi imkanlarını inkişaf etdirmək üçün qabaqcıl NATO standartlarından istifadə etməlidir. Çünki bu, milli təhlükəsizliyimiz üçün ən başlıca amildir. Xəzər dənizində bir dövlətin güclü donanmasının birtərəfli olması dənizdə qüvvələr nisbətində disbalans yaradır. Ona görə də Hərbi Doktrinamızın inkişafı mütləq şəkildə davam etdirilməlidir. Rəsmi Bakı kifayət qədər bu illər ərzində Xəzər dənizi üzrə siyasətində milli maraqları üstün tutub və bunun nəticəsi olaraq, ədalətli şəkildə ərazi sularımızda təbii haqqımız hüquqi nəticəsini aldı. Bu Konvensiya gələcək danışıqlarda Xəzərin dibinin bölüşdürülməsində bir daha əsas baza olacaq. Həmin danışıqlarda da ölkəmiz öz imkanlarını səfərbər edərək, dənizin dibində güzəştə getməyəcək”.
Vidadi ORDAHALLI
