Yaxın Şərqdə ölkəmizin əsas müttəfiqi sayılan Türkiyənin iştirakı ilə yeni bir qanlı savaş başlaması gözlənir. Bunun əsas səbəbi həmin bölgədə Türkiyəni də ciddi şəkildə təhdid edə biləcək kürdlərin xaricdən aldıqları dəstək sayəsində müstəqil dövlət yaratmaq niyyətləridir. Müstəqillik üçün İraqın kürd muxtariyyəti ilk növbədə referendum keçirmək istəyir.
İraq özü, Türkiyə və bir çox bölgə ölkələri buna qarşı çıxsa da, İraqın kürd muxtariyyəti müstəqillik haqqında referendumu ləğv etmək niyyətində deyil. Muxtariyyətin rəhbəri Məsud Bərzani müstəqillik niyyətlərindən geri dönməyəcəklərini bəyan edib. Halbuki, hətta Avropada buna qarşı çıxanlar var. Son belə bəyanat isə dünən Fransadan gəlib. Fransa Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Anyes Romate-Espan İraq Kürdüstanının müstəqilliyi haqqında sentyabra planlaşdırılan referendumu şərh edərkən bildirib: "Fransanın mövqeyi məlumdur. Biz İraqın ərazi bütövlüyünü tanıyırıq. İraq Konstitusiyasına əsasən Kürdüstana muxtariyyət statusu verilir. Biz arzu edirik ki, bu muxtariyyət tamamilə reallaşdırılmış olsun və hamı buna hörmətlə yanaşsın”. İran Xarici İşlər Nazirliyinin təmsilçisi Bəhram Qasimi isə bildirir: " İraqın kürd muxtariyyətinin BMT və bölgə ölkələrinin səhv addım olaraq gördüyü bu qərarı çox təhlükəli və təxribat xarakterlidir. Bu qərar İraqın kürd muxtariyyəti ilə mərkəzi hökumət arasındakı mübahisələrin həllində faydalı olmayacaq, həmçinin terrorla mübarizədə İraqın milli gücünə mənfi təsir edəcək. İran bu qərarın İraqın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə zidd olduğu barədə xəbərdarlıq edir. Bütün tərəflər konstitusiyaya sadiq qalmalıdır. İxtilafların dialoq yolu ilə həll ediləcəyinə inanmalıyıq. Bölgəni və qonşu ölkələri yeni bir böhrana sürükləyən hər hansı addıma göz yuma bilmərik!".
Xatırladaq ki, İraqın kürd muxtariyyətinin müstəqilliyi haqqında referendum sentyabrın 25-nə təyin edilib. Bərzani isə qeyd edib ki, İraqın mərkəzi hakimiyyəti ilə kürd muxtariyyəti arasında heç bir qarşılıqlı anlaşma yoxdur: "İraq hakimiyyəti birtərəfli siyasət yürüdür, ölkədə demokratik prinsiplər işləmir". Kürdlərin öz mövqeyindən geri dönməkdən vaz keçməsi məsələyə hərbi müdaxiləni istsina etmir. Rusiyalı politoloq Denis Korkodinov bildirir ki, İraq kürd muxtariyyətində nəzərdə tutulmuş müstəqillik referendumunun nəticəsi olaraq İran və Türkiyə Suriya və İraqın ərazisində genişmiqyaslı hərbi əməliyyata başlayacaq. Bu halda İsrail, İraq, Rusiya və ABŞ, ehtimal ki, Türkiyə lideri Rəcəb Tayyib Ərdoğanla münasibətləri korlamamaq üçün nisbi bitərəfliyi saxlayacaq. Politoloq bu fikirdədir ki, referendum Yaxın Şərqi yeni müharibəyə aparır: “Yada salmaq çətindir ki, Yaxın Şərqdə xarici siyasətin aparılmasının perspektivləri üzrə Vaşinqton, Moskva, Tehran, Bağdad və Dəməşqin mövqeləri nisbətən uyğun gəlsin. Ancaq kürd referendumu bu ölkələrin xarici siyasətinə öz düzəlişlərini daxil etdi. Əsas beynəlxalq oyunçular praktik olaraq yekdil fikrə gəldilər, kürdlərə müstəqilliyi vermək lazım deyil”. Onun sözlərinə görə, kürd muxtariyyətinin nümayəndələrinin fikrincə, seçicilərin mütləq əksəriyyəti, yəni 2,5 milyondan çoxu müstəqilliyə səs verərsə, Suriya, İraq, Türkiyə və İranın kürd ərazilərinin ayrılması prosesi dönməz xarakter alacaq: “Buna görə də ərazi bütövlüyünün saxlanması üçün Bağdad Ankara, Moskva və Tehranla birləşməyə məcbur olacaq. Belə addım İraq üçün olduqca ağrılı olacaq, çünki öz müstəqilliyini itirmək risqi ilə qarşı-qarşıyadır. İran da həmçinin kürdlərin müstəqilliyinin əleyhinədir. İran Silahlı Qüvvələrinin baş qərargah rəisi, general Məhəmməd Baqiri bu yaxınlarda Ankaraya rəsmi səfər edib və Türkiyə prezidenti Tehrana yola düşəcək. İran, Rusiya, Suriya, İsrail və ABŞ bir müddət hadisələrə “göz yummağı” üstün tutacaq. Kürd referendumunun nəticələri geosiyasətin bütün sisteminin yenidən qurulmasına gətirib çıxara bilər. Bu isə beynəlxalq səhnədə praktik olaraq bütün oyunçuların maraqlarına ziyan vurur. Tehran kürd referendumunun keçirilməsinin qarşısını almaq üçün xüsusi əsaslara malikdir. Çünki İraq kürdləri İraq və Suriya arasında yerləşən ən əhəmiyyətli sərhəd ərazilərinə nəzarət edir. Bu ərazilər Tehranın maraq zonasına daxildir. İran bu ərazilərdən Aralıq dənizinə quru dəhlizin təşkili üçün istifadə etməyi planlaşdırır. Əlbəttə, kürdlər İrana lazım olan əraziləri əldə etməyə icazə verməyəcək. Buna görə də iranlılar türklərin timsalında müttəfiq axtaracaq. Bu yaxınlara qədər Tehran Ankara ilə mümkün ittifaqdan açıq danışa bilmirdi. Hazırda isə Tehran vaxtilə müttəfiqləri olan kürdləri türk artilleriyasının atəşi altına qoyaraq Ankaranın tərəfinə keçdi. Referendumun keçirilməsi halında kürd muxtariyyətinin silahlı güclərinə yeni dövləti İran və Türkiyədən qorumaq çox çətin olacaq. Problem yalnız onda deyil ki, regional hökumət öz aralarında duşmənçilik edən tayfalar arasında bölünüb, peşmərgənin əsas zəif yeri ağır silahların çatışmazlığıdır. Bu, Tehrana və Ankaraya həmin əraziləri itkisiz tutmağa imkan verir”. Hazırda İran və Türkiyə kürd məsəəlsində aktiv dialoq halındadır. Kürdlərin isə mövqelərindən geri çəkilməməsi Yaxın Şərqdə qanlı savaşı qaçılmaz edir.
Nahid SALAYEV
