Yaxın Şərqdə hələ də kifayət qədər gərgin məcrada inkişaf edən hadisələr burada daha böyük toqquşmalara yol açmaq iqtidarındadır. Belə görünür ki, Rusiya-Türkiyə-İran üçbucağının bölgədə qüvvətlənmək və daha çox əraziləri öz nəzarətinə almaq niyyəti Qərbdə, xüsusən də ABŞ-da xoş qarşılanmır. ABŞ ilk növbədə kürdlərin əli ilə bölgədə hadisələrin gedişini öz lehinə dəyişməyi nəzərdə tutur.
Bunun üçün kürdlər ABŞ tərəfindən fəal şəkildə silahlandırılır. Eyni zamanda İran mümkün hədəf olaraq göstərilir və ABŞ bu ölkəyə qarşı istənilən vaxt aviazərbələr, raket zərbələri endirə biləcəyini istsina etmir. İsrail də bu məsələdə ABŞ-a lazımi dəstək verə biələcəyini bəyan edir. Soçidə Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə görüşən İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu yenidən bu məsələni gündəmə gətirib. Görüşdə tərəflər terrorla mübarizə, Suriya, Livan və Yəməndəki vəziyyəti müzakirə edib. Netanyahu bildirib ki, İŞİD terror təşkilatını birgə səylərlə məğlub etmək çox vacibdir, amma İranı da unutmaq olmaz: "Çünki İran İsrail üçün başlıca təhlükədir". Netanyahunun sözlərinə görə, İran Suriyadakı mövqeyini gücləndirir və bu, İsrail üçün təhlükədir. Amma belə görünür ki, Rusiya-Türkiyə-İran da, Suriya da daxil olmaqla, Yaxın Şərqdə mövqelərini gücləndirmək üçün fəaliyyətlərini genişləndirməyi düşünür. Bu xüsusda tərəflər ilk olaraq bölgədə kürdlər tərəfindən yaradılan təhlükəni aradan qaldırmağı düşünür. Bu vəziyyətdə Rusiya kürdlərə hərbi dəstəyini, demək olar ki, tam dayandırıb. Türkiyə və İran isə kürd yaraqlılarını ərərsizləşdirmək üçün birgə əməliyyata hazırlaşır.
Xatırladaq ki, bu günlərdə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan İran və Türkiyənin PKK terror təşkilatına qarşı birgə mübarizə apara biləcəyini açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, mövzu ötən həftə Türkiyəyə səfər edən İran Silahlı Qüvvələrinin baş qərargah rəisi, general Məhəmməd Baqiri ilə danışıqlarda müzakirə edilib: “Terror qruplaşmalarına qarşı birgə əməliyyat məsələsi həmişə gündəlikdə dayanıb. Baş qərargah başçıları PKK-ya qarşı əməliyyatın keçirilməsi məsələsini müzakirə etdilər. Bu istiqamətdə səylər davam edəcək, çünki PKK-nın İranda PJAK adlı qolu var. Bu təşkilat həm İrana, həm də bizə zərər vurur”. Bu arada Türkiyə mediası terror təşkilatına qarşı birgə əməliyyatın bəzi detallarını yayıb. Əməliyyatın ən azı 3 ay davam etməsi gözlənir. Üç mərhələdən ibarət olacaq əməliyyatın ilk mərhələsində PKK-nın əsas iqamətgahı olan Qəndildəki 48 düşərgəsi hava zərbələrinin hədəf olacaq. İlk mərhələ 8-10 gün davam edəcək. Əməliyyatın 2-ci mərhələsində isə İran Qəndilə qarşı qurudan hücuma başlayacaq. Türkiyənin də eyni zamanda İraq ərazisinin 49 kilometrə qədər dərinliyində yerləşən 19 düşərgəyə qarşı əməliyyata başlaması planlaşdırılır. İran Qəndil əməliyyatı üçün 42 min əsgərindən istifadə edəcək. Türkiyə isə əməliyyata hərbi aviasiya ilə dəstək verəcək. Əməliyyatın 2-ci mərhələsində, Qəndillə yanaşı, PKK-nın “ikinci Qəndili” sayılan Sincara hücum planlaşdırılır. Sincarda ilk hədəf 7 düşərgə olacaq. Təşkilatın ürəyinə qarşı əməliyyatın 3-cü mərhələsində isə Türkiyə Silahlı Qüvvələri və Türkiyənin baş kəşfiyyat idarəsi olan Milli İstihbarat Təşkilatının (MİT) bölgədəki hərbi xətləri olan Zap, Avaşin və Çaykur kimi kritik xətlərdən hərəkətə keçməsi gözlənir. Təşkilat liderlərinin Suriyaya keçmək istəyəcəyi təxmin edilir və bunun qarşısını almaq üçün əhəmiyyətli keçid nöqtələri tutulacaq. Mövsüm şərtləri nəzərə alınmaqla Qəndil əməliyyatının ən geci dekabr ayının ikinci həftəsində başa çatdırılması planlaşdırılır. Bu zaman Rusiyanın da tərəflərə aviasiya dəstəyi verməsi gözlənir. Kürd yaraqıllarının zərərsizləşdirilməsi fonunda Rusiya-Türkiyə-İran üçbucağı bölgədə daha sərbəst fəaliyyət imkanı əldə edəcək. Bu arada məlum olub ki, ABŞ və PKK “Əl-Qaidə” bəhanəsi ilə Suriyanın İdlib vilayətini işğal etməyə hazırlaşır. Amma Türkiyə-Rusiya-İran üçbucağı birgə əməliyyat keçirərək İdlibi ABŞ-dan əvvəl tutmağa hazırlaşır. Türkiyənin “Yeni Şəfəq” qəzeti yazır ki, İran Silahlı Qüvvələrinin Baş qərargah rəisi, general Məhəmməd Baqirinin Ankaraya səfərində İdlib mövzusu da hərtərəfli müzakirə edilib. Masada olan plan Rusiya və İran əsgərlərinin cənubdan, Türkiyənin isə şimaldan irəliləyərək İdlibi “xarici ünsürlər”dən təmizləyib nəzarət altına alınmasını nəzərdə tutur. Planın həyata keçirilməsi istiqamətində ilk addımların atıldığı bildirilir. Məlumata görə, Rusiya İdlibin cənubunda yerləşən Muradah və Halfa bölgələrinə əsgərlərini yerləşdirməyə başlayıb. Hamada hərbi baza halına gətirilən aerodromun da Rusiya tərəfindən güçləndirildiyi bildirilir. Öz növbəsində ABŞ gücləri İdlibə hücum planı çərçivəsində Ayn əl-Arab, Tel-Abyad və Rimeylanda qurduğu bazalardan pilotsuz uçuş aparatları qaldıraraq bölgədə müxalifət güclərinin vəziyyətinə dair kəşfiyyat məlumatlari toplayır. Məlumata görə, Pentaqon İdlibin mərkəzi və ətrafını 15-20 gün ərzində fasiləsiz bombardman edəcək. Daha sonra isə bölgəyə PKK güclərinin daxil olacağı bildirilir. Əməliyyat planına, həmçinin, ABŞ xüsusi təyinatlıları da daxil edilib. Amma Türkiyə-Rusiya-İran üçbucağı daha tez hərəkətə keçməyi və İdlibi tutmağı düşünür. Bu vəziyyətdə sözügedən ölkələr Suriyada həlledici üstündüyə malik olacaq. Xüsusən də kürd yaraqlılarının zərəsizləşdirilməsindən sonra Ankara bölgədə mövqelərini xeyli gücləndirəcək.
Nahid SALAYEV
