Prezident İlham Əliyev:”1920-ci ilin aprelində rus ordusu Azərbaycana daxil olub onu işğal etdi”
Sovet rejiminin necə meydana gəlməsi, ərazilərin rus ordusu tərəfindən necə işğal olunması, SSRİ-nin necə yaranması və süqut etməsi demək olar ki, hazırda hamıya, hətta işğalçı ordunun varislərinə, Rusiyanın hazırki rəhbərliyinə də tam təfərrütatı ilə məlumdur. Belə olan halda bunun bir daha yada salınmasına bəzi rus dairələrinin riyakarlıq edərək bu məsələlərdən bixəbər kimi kəskin reaksiya verməsi başa düşülən deyil.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Səudiyyə Ərəbistanının 2025-ci ilin avqustunda “Əl-Ərəbiyyə” telekanalına müsahibəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin rus ordusu tərəfindən işğalı haqqında deyib: “Bu, 1918-ci ilin mayında qurulan, müsəlman dünyasında ilk demokratik respublika idi. Lakin o, yalnız 1920-ci ilin aprel ayınadək mövcud oldu...1920-ci ilin aprelində rus ordusu Azərbaycana daxil olub onu işğal etdi.” ( “525-ci qəzet” 28 avqust 2025)
Prezident İlham Əliyevin bu müashibəsi Rusiya mətbuatında və sosial mediada riyakarcasına müzakirələrə və tənqidlərə səbəb olub. “Vedomosti” qəzeti “İlham Əliyev Sovet Rusiyasını Azərbaycanı işğal etməkdə ittiham edib”, “Qazeta.ru” “Əliyev Moskvaya qarşı iddialarla çıxış edib” və s. kütləvi informasiya vasitələri bu cür fikirlər yazmağa başlayıb.
Azərbaycan prezidentinin müsahinəsinə bu cür yanaşan Rusiyanın kütləvi informasiya vasitələrinin mövqeyinin məntiqsiz, gülüc olduğunu sübut etmək üçün faktlara müraciət edək: Hər şeydən əvvəl onu qeyd edək ki, Prezident İ. Əliyev rus ordusunun 1920-ci ildə Azərbaycanı işğal etməsini əvllər də dəfələrdə bildirdiyi halda Rus mətbuatının 2025-ci ildə bu firkrə bu cür reaksiyası başa düşülən deyil. Çünki Prezident bundan 18 il əvvəl də bu fikri rus jurnalisti M.Ozerovun rus dilində nəşr olunmuş kitabında bildirib. 2007-ci ildə Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş “Əliyev İlham Heydər oğlu. Azərbaycanıma inanıram” adlı bu kitabın 151-ci səhifəsidə Pezident İ.Əliyev rus ordusunun 1920-ci ildə Azərbaycanı işğal etdiyi açıq şəkildə söyləyib. Prezidentin bunula bağlı fikri kitabda belə yazılıb: “XX əsrrin ilk onilliklərində Bakının neft sənayesi firmaları Rusiyanın hərbi-dəniz donanması üçün yanacaq istehsalını davam etdirirdilər. Rusiya və Avropa ölkələri Bakı nefti uğrunda əsil müharibə aparırdılar. Nəticədə şərqdəki ilk demokratik respublika olan ADR cəmi 23 ay yaşaya bildi.Sovet qoşunları onu işğal etdilər.”
Buradan belə bir sual ortaya çıxır. Azərbaycan Prezidentinin rus ordusunun işğalı ilə bağlı fikrinə 2007-ci ildə reaksiya verməyən KİV-lər bundan 18 il sonra təkrar olunmuş eyni fikrə nəyə görə bu cür reaksiya verirlər?
Fikrimizcə, bu sualın cavabını Rusiyanın özünü SSRİ-nin varisi elan etməsində və son illər SSRİ-ni bərpa etmək siyasətini yeritməkdə axtarmaq lazımdır. Rusiya tərəfindən Ukraynaya qarşı aparılan işğalçı müharibə, digər post sovet respublikalarına qarşı təhdid siyasəti, ərazi iddiaları və s. sübut edir ki, hazırda Rusiya Federasiyasının rəhbərliyi çar Rusiyası və SSRİ-nin işğalçı siyasətini davam etdirir. Hazırki dövrdə qonşularına heç bir yaxşı nümunə göstərə bilməyən, əsrlər boyu işğalçı siyasət yeritməsinə baxmayaraq öz əhalisinin normal həyatını təmin etmək imkanına malik olmayan, korrupsiyanın baş alıb getdiyi, avtoritar hakimiyyətin höküm sürdüyü bir ölkə ilə heç bir normal ölkə yaxınlaşmaq istəmir. İndiyənə qədər Rusiyanın tarixən müharibə apararaq qalib gəldiyi İsveç, Almaniya kimi məğlub dövlətlər öz xalqarına yaşamaq üçün normal, firavan həyat bəxş etdikləri halda Rusiyanın bunu edə bilməməsi həmin dövlətin rəsmilərini düşündürməlidir. Rusiyanın işğalçı siyasəti başqa xalqlara faciələr yaşatdığı kimi, rus xalqına da daim bədbəxtlik gətirmişdir. Hazırda Rusiya-Ukrayna müharibəsində həyatları itirən milyondan artıq insanın əksəriyyəti bu ölkələrin vətəndaşlarıdır. Bu antihümanist siyasət elə bir həddə çatib ki, əvvəllər başqa xalqları qıran rus ordusu, hazırda Ukraynanın digər əhalisi ilə yanaşı, Ukraynanın şərqindəki bölgələrdə yaşayan etnik rusları qırmaqdan belə çəkinmir. Rusiya öz soydaşlarına qarşı bu cür addım atdığı bir vaxtda Sibir və Uzaq Şərqdəki torpaqlarını, sərvətlərini Çin tədricən, bir güllə belə atmadan de yure olmasa da de fakto mənimsəyir. Rusiyanın get-gedə ən yaxın mütəfiqlərini itirməsi də onun imperiya siyəsətinin iflasa uğradığını sübut edir
Fikrimizcə, Rusiya rəsmiləri bu ölkənin tarixən yeritdiyi işğalçı siyasətdə əl çəkməyin vaxtının çoxdan çatdığını anlamalı, çar və sovet Rusiyasının işğalçı siyasətini tənqid edənlərə qarşı hücuma keçmək əvəzinə, bu siyasətin səhv olduğunu etiraf etməli və pisləməklə başqa ölkələrlə, xüsusilə də qonşularla sivil münasibətlər qurmağın yollarını axtarmalıdırlar. Onlar XXI əsrdə impreiya siyasətinin heç bir perspektivinin olmadığını dərk etməlidirlər.
MƏHƏRRƏM ZÜLFÜQARLI, t.ü.e.d, professor
