Məlum olduğu kimi, bu günlərdə ABŞ prezidenti Donald Tramp İranla iki həftəlik atəşkəs elan etdi. O, münaqişənin qarşı tərəfi ilə bütün fikir ayrılıqlarının həll olunduğunu, lakin hərbi əməliyyatların tamamilə dayandırılması barədə razılığa gəlmək üçün hələ də zəmin yaradılmalı olduğunu bildirdi. Pentaqon isə "Epik Qəzəb" əməliyyatının məqsədlərinə çatıldığını bildirdi. İsrail də hərbi əməliyyatlarda fasilə verməyə məcbur oldu, lakin Livanda “Hizbullah”a qarşı əməliyyatını dayandırmaqdan imtina etdi.
İndi bütün bunlar Yaxın Şərqdə yenidən gərgin vəziyyət yaradır, atəşkəsi təhdid altına atır. İsrail Müdafiə Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Eyal Zamirin açıqlamasına görə, İsrail qüvvələri İranla iki həftəlik atəşkəs barədə razılığa gəlmələrinə baxmayaraq, Livandakı “Hizbullah” hədəflərinə hücum etməyə davam edəcək: “Biz “Hizbullah” terror təşkilatına zərbələr endirməyə davam edəcəyik və bunun üçün hər fürsətdən istifadə edəcəyik. Güzəştə getməyəcəyik”. Aprelin 8-dən İsrail ordusunun Livana qarşı kütləvi hücumlar başlatdığı bildirilir. Yerli medianın məlumatına görə, 10 dəqiqə ərzində ölkədə 100-dən çox hədəfə hücum edilib və yüzlərlə insan həlak olub. İsrail genişmiqyaslı “Əbədi Qaranlıq” əməliyyatının “Hizbullah”ın bütün komandanlıq mərkəzlərini hədəf aldığını açıqlayıb. Əməliyyatın məqsədi silahlı hərəkatı məğlub etməkdir. İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu Livanın İranla iki həftəlik atəşkəs razılaşmasının əhatə dairəsinə düşmədiyini və İsrail Müdafiə Qüvvələrinin hücumlara davam edəcəyini bildirib. Bu arada, İranın “Fars” xəbər agentliyinin hərbi mənbəyə istinadən verdiyi məlumata görə, İran hakimiyyəti Hörmüz boğazından tankerlərin hərəkətini dayandırıb və Livana hücumları ilə əlaqədar İsrailə qarşı əməliyyat keçirməyi nəzərdən keçirir: “İsrail ordusunun Livan və ölkənin İslam Müqavimət Hərəkatı ilə müvəqqəti atəşkəsi pozmasından sonra İran İsrail hərbi mövqelərinə qarşı çəkindirmə əməliyyatı keçirməyi düşünür. Tankerlərin isə Hörmüz boğazından keçməsi dayandırılıb”. İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu tərəfindən verilən açıqlamada isə deyilir: “Biz xain Amerikaya və onun əlaltısı olan sionist cəllada sərt xəbərdarlıq edirik: əgər sevimli Livana qarşı təcavüz dərhal dayandırılmasa, biz öz vəzifəmizi yerinə yetirəcək və bölgədəki pis təcavüzkarlara sarsıdıcı cavab verəcəyik”. İranın hərbi və siyasi liderləri əvvəllər bildirmişdilər ki, əgər Təl-Əviv bütün səviyyələrdə əldə edilən razılaşmalara baxmayaraq hücumları davam etdirərsə, bu, Vaşinqtonun Netanyahu üzərindəki təsirini itirdiyini və onun hərəkətlərini idarə edə bilmədiyini göstərəcək. Buna görə də Tehran atəşkəsdən geri çəkilə bilər. Elə bu durumda ABŞ-ın vitse-prezidenti Ceyms Vens bildirib ki, Vaşinqton və İsrail İran razılaşmasından sonra Livanda atəşkəs vəd etməyiblər. O, əks iddiaları boş təbliğat və ya axmaqlıq adlandırıb. Danışıqları təşkil edən Pakistan açıq şəkildə Livanın razılaşmanın bir hissəsi olduğunu bildirib. Lakin agentlik vurğulayır ki, Ağ Ev bu məlumatı təkzib edir. Vens Tehrana xəbərdarlıq etdi ki, qonşu ölkədəki vəziyyətə görə böyük bir razılaşmanı pozmaq strateji səhv olardı: “Əgər İran bu danışıqların - Livanla heç bir əlaqəsi olmayan və ABŞ-ın heç vaxt atəşkəsin bir hissəsi olduğunu demədiyi bir münaqişədə - dağılmasına icazə vermək istəyirsə, deməli, bu, sonda onların seçimidir. Biz bunun axmaqlıq olacağını düşünürük, amma bu, onların seçimidir”. Amerikalı rəsminin sözlərinə görə, İran tərəfi öz xəyalının qurbanı ola bilər. O, iranlıların sadəcə atəşkəsin Livana da şamil olunduğunu düşündüklərinin səhv olduğunu, bunun qəsdən dezinformasiya və “vicdansız təbliğat” olduğunu da istisna etmir.
Tehran da öz növbəsində aqressivdir. İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi artıq Vaşinqton qarşısında konkret tələb irəli sürüb. O, Pakistanın baş naziri Şahbaz Şərifin Livandan bəhs edən açıqlamalarına istinad edir: “İran və ABŞ arasında atəşkəs müqaviləsinin şərtləri aydın və birmənalıdır: ABŞ atəşkəs və ya İsrail üzündən müharibəni davam etdirmək arasında seçim etməlidir. Onların hər ikisi ola bilməz”. İran tərəfi artıq hərbi cavab tədbirlərinə işarə edir. Bundan başqa, İsrailin Livana kütləvi hücumundan sonra İran yenidən Hörmüz boğazını bağlayıb. Buna cavab olaraq Donald Tramp Hörmüz boğazı ilə bağlı daha bir ultimatum verib . ABŞ lideri neft tankerlərinin hərəkətinin bərpa olunmasını tələb edir və Tehranın gəmilərin keçidi üçün ödəniş almağı dayandırmasını istəyir. Livan məsələsi ilə yanaşı, əsas intriqa, münaqişənin əvvəlində İran qüvvələri tərəfindən bağlanmış strateji əhəmiyyətli gəmiçilik arteriyası olan Hörmüz boğazı üçün yaranacaq yeni tranzit rejimi ilə bağlıdır. İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçinin izah etdiyi kimi, ticarət gəmilərinin Hörmüz boğazından keçməsi İslam Respublikasının Silahlı Qüvvələri ilə əlaqələndirilməli və müəyyən texniki məhdudiyyətlərə tabe olmalıdır. İran dövlət mediasının məlumatına görə, Tehranın icazəsi ilə ilk ticarət gəmisi 8 apreldə Hörmüz boğazından keçib. Həmin gün keçirilən brifinqdə ABŞ komandanlığı təsdiqləyib ki, bu günə qədər əldə edilən razılaşmalarda nəzərdə tutulduğu kimi, marşrut hazırda gəmiçilik üçün açıqdır. Lakin dəniz nəqliyyatını təhlil edən şirkətlərin qeyd etdiyi kimi, arteriyanın tam funksionallığının bərpası iki həftədən çox vaxt aparacaq. Sənaye nümayəndələri bəzi məlumatlara görə, tranzit haqlarının tətbiqini, eləcə də ABŞ və İran tərəfindən müəyyən edilmiş atəşkəsin praktikada nə dərəcədə işlədiyini qiymətləndirəcəklər. “Sükut rejimi”nin ilk günündə də göstərildiyi kimi, ABŞ-İran razılaşmaları olduqca kövrəkdir. Vaşinqton və Tehranın açıqlamalarından sonra İranın ada bölgəsi hücuma məruz qalıb, İslam Respublikası isə Körfəz ölkələrinə raket və dronlar atmaqla cavab verib. Səudiyyə Ərəbistanında yerləşən Şərq-Qərb neft kəməri də zərbələrə məruz qalıb. Lakin ən əsası İranın ABŞ ilə razılaşmalarına bu arenanı daxil etmək üçün ilk cəhdinə baxmayaraq, İsrail və Livanın “Hizbullah”ı arasında hücumlar davam edir. İsrailə gəldikdə isə, o, atəşkəsə yalnız İranın Yaxın Şərqdəki gəmi yollarını dərhal aşması və ABŞ, İsrail, region ölkələrinə qarşı bütün hücumları dayandırması şərti ilə riayət etməyə razılaşıb. Başqa bir sual, İranın hazırkı vəziyyətdə ABŞ-ın maksimalist tələblərinə razı olub-olmayacağıdır. Amerikanın “Axios” xəbər agentliyinin mənbələrinə görə, atəşkəs razılaşması əsasən Əraqçinin İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunu hərbi əməliyyatları dayandırmağa inandırmaq səylərinin nəticəsidir. ABŞ, razılaşma ümidləri puç olarsa, istənilən vaxt tammiqyaslı hərbi əməliyyatlara davam etməyə hazır olduğunu açıq şəkildə bildirir. İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahu isə bildirib: “Açıq deyim: hələ də yerinə yetirməli olduğumuz vəzifələr var və biz onları ya razılığa gəlməklə, ya da hərbi əməliyyatları bərpa etməklə yerinə yetirəcəyik. İstənilən an yenidən müharibəyə başlamağa hazırıq, barmağımız tətiyin üzərindədir”. Netanyahu bir daha bildirib ki, Yaxın Şərqdəki atəşkəs “Hizbullah” yaraqlılarına qarşı əməliyyatlara şamil edilmir. Baş nazirin sözlərinə görə, bu əməliyyatlar davam edəcək və o, şəxsən İranla atəşkəsin Livan qrupuna şamil edilməməsində israr edib. İran parlamentinin spikeri Məhəmməd Bağır Qalibaf bildirib ki, Tehranın təklif etdiyi 10 maddəlik atəşkəs planının pozulması səbəbindən atəşkəs və ABŞ ilə danışıqlar mənasızdır. O, sosial mediada yazıb: “ABŞ-a qarşı dərin, tarixi etimadsızlığımız onun hər cür öhdəlikləri dəfələrlə pozmasından irəli gəlir, təəssüf ki, bu davranış nümunəsi yenidən təkrarlanıb. Belə bir vəziyyətdə ikitərəfli atəşkəs və ya danışıqlar məsləhət görülmürdü”.
Tahir TAĞIYEV
