Bəhruz Quliyev: “Yaxın Şərq və bütövlükdə müsəlman dünyası üçün yeni və çox riskli mərhələnin başlanğıcı ola bilər”
İran Amerika müharibəsi davam edir və savaş günü-gündən qızışır, əlavə dövlətlər də qoşulur, miqyası genişlənir, ətrafa yayılır. İndi İran ərazisində ABŞ-ın quru qoşunlarının əməliyyata başlaması barədə danışılır. Yəni ABŞ-ın quru qoşunlarının İran ərazisinə daxil olması məsələsini hər kəs dəhşətli bir ssenari kimi qiymətləndirir.
Əgər bu baş verərsə bölgənin başına nə oyunlar gələ bilər? Bunun nə kimi nəticələri olacaq? Nəzərə alsaq ki, ortada böyük düşmənçilik var, İran müsəlman dövlətidir, ABŞ isə xristian ölkəsidir. Aralarında 40-50 illik düşmənçilik mövcuddur. ABŞ-ın quru əməliyyatları çərçivəsində ABŞ hərbiçilərinin İran ərazisinə daxil olması bütün müsəlman dünyası üçün nələrə gətirib çıxara bilər?
“Hazırda İran və ABŞ arasında davam edən müharibə mərhələli şəkildə genişlənir və artıq təkcə iki dövlətin qarşıdurması çərçivəsindən çıxaraq regional və qlobal təhlükəsizlik məsələsinə çevrilməkdədir. Son günlər ABŞ-ın İran ərazisində quru qoşunlarının əməliyyata başlaması ehtimalı barədə səslənən fikirlər beynəlxalq siyasi dairələrdə ən təhlükəli ssenarilərdən biri kimi qiymətləndirilir.
Əgər ABŞ ordusunun quru qüvvələri həqiqətən də İran ərazisinə daxil olarsa, bu artıq klassik hərbi əməliyyat deyil, Yaxın Şərq və bütövlükdə müsəlman dünyası üçün yeni və çox riskli mərhələnin başlanğıcı ola bilər. Çünki İran regionun ən böyük və ən təsirli dövlətlərindən biridir və onun ərazisində baş verəcək genişmiqyaslı quru müharibəsi bütün regionu sarsıda bilər.
Tarixi kontekstdə nəzərə almaq lazımdır ki, İran ilə ABŞ arasında düşmənçilik yeni deyil. Bu qarşıdurmanın kökləri Iran inqilabı dövrünə gedib çıxır və artıq 40 ildən çoxdur ki, iki dövlət arasında siyasi və ideoloji mübarizə davam edir. Bu müddət ərzində qarşılıqlı sanksiyalar, regional proksi müharibələri və diplomatik böhranlar baş verib. Lakin ABŞ qoşunlarının İran ərazisinə birbaşa daxil olması həmin qarşıdurmanın ən radikal mərhələsi kimi tarixə düşə bilər."
Bunu baki-xeber.com-a “Səs” qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev deyib.
Ekspert qeyd edib ki, belə bir ssenari ciddi nəticələr doğura bilər.
O, vurğuladı ki, regionda müharibənin coğrafiyası sürətlə genişlənə bilər. “İranın regionda müxtəlif müttəfiq və təsir dairələri mövcuddur və bu qüvvələrin aktivləşməsi Yaxın Şərqdə yeni cəbhələrin açılmasına səbəb ola bilər. Bu isə artıq lokal müharibə deyil, geniş regional qarşıdurma deməkdir.
Başqa bir nüans da odur ki, bu proses müsəlman dünyasında ciddi emosional və siyasi reaksiyalara səbəb ola bilər. İranın müsəlman dövləti olması fonunda ABŞ qoşunlarının onun ərazisinə daxil olması bəzi radikal qruplar tərəfindən ideoloji və dini qarşıdurma kimi təqdim edilə bilər. Belə bir vəziyyət isə müxtəlif ölkələrdə anti-Amerika aksiyalarının artmasına və radikal qrupların fəallaşmasına səbəb ola bilər.
Digər tərəfdən, belə bir müharibə regionun iqtisadi və enerji təhlükəsizliyinə də ağır zərbə vura bilər. Yaxın Şərq dünya enerji bazarının əsas mərkəzlərindən biridir və burada baş verəcək genişmiqyaslı müharibə qlobal iqtisadiyyata ciddi təsir göstərə bilər.
Eyni zamanda, İran daxilində də proseslər fərqli istiqamətdə inkişaf edə bilər. Xarici müdaxilə bəzi hallarda daxili siyasi parçalanmanı dərinləşdirsə də, bəzən əksinə, cəmiyyətin müəyyən hissəsini milli müdafiə ideyası ətrafında birləşdirə bilər. Bu səbəbdən belə bir əməliyyatın nəticələri əvvəlcədən tam proqnozlaşdırıla bilməyən mürəkkəb siyasi proseslərə yol aça bilər.
Düşünürəm ki, ABŞ quru qoşunlarının İran ərazisinə daxil olması ehtimalı yalnız hərbi əməliyyat məsələsi deyil. Bu, Yaxın Şərqin, müsəlman dünyasının və bütövlükdə beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin gələcəyini müəyyən edə biləcək strateji hadisə ola bilər. Belə bir ssenari baş verərsə, region uzun illər davam edə biləcək yeni və dərin geosiyasi qarşıdurma mərhələsinə daxil ola bilər. Bu həm də qlobal müharibənin başlanması deməkdir." - deyə, B.Quliyev əlavə edib.
İradə SARIYEVA
