ABŞ və İsrailin 28 fevralda İrana qarşı başlatdığı “Epik Qəzəb” əməliyyatının beşinci günündə toqquşmalar şiddətlənərkən, pərdəarxasında da kəşfiyyat savaşı davam edir.
Tehranda hərbi qanadın müqavimət mesajlarına baxmayaraq, kəşfiyyat bölmələri "çıxış yolu"na doğru ilk konkret addım atıblar. "New York Times" qəzetinin əldə etdiyi məlumata görə, İran Kəşfiyyat Nazirliyi müharibənin bitməsi üçün MKİ ilə dolayı yolla əlaqə yaradıb.
İddialara görə, üçüncü bir ölkə vasitəsilə göndərilən mesajda İran, MKİ ilə əlaqə yaradaraq münaqişənin bitməsi üçün şərtləri müzakirə etməyi təklif edib.
İsrailin amansız hücumları, həmçinin İranı atəşkəsə məcbur edə biləcək bir məmurun kim olacağı sualını isə cavabsız qoyub. ABŞ administrasiyası üçün ən böyük sual, İran tərəfində atəşkəs tətbiq edə biləcək güclü bir həmsöhbətin olub-olmamasıdır.
Lakin ABŞ rəsmiləri Tehranın dərhal atəşkəsə hazırlığına şübhə ilə yanaşdıqlarını bildiriblər və hələlik bu yanaşmanı ciddiyə almadıqlarını bildiriblər.
“New York Times” qəzetinin məlumatına görə, Vaşinqtonun yeni danışıqlarda müəyyən fundamental şərtlər tələb etməsi gözlənilir. Bunlardan ən başlıcası İranın ballistik raket və nüvə proqramlarından imtina etməsi və ya əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırması olacaq. Həmçinin gündəmdə İranın Hizbullah kimi regiondakı proksi qüvvələrə dəstəyinin dayandırılması və ya əhəmiyyətli dərəcədə azaldılması da var. Diplomatik mənbələrə görə, Tramp bunun müqabilində mövcud İran liderlərinə iqtisadi və siyasi güclərinin bir hissəsini saxlamağa icazə verə biləcəyini bildirib.
Tramp əvvəllər Venesuelanı bir model kimi göstərmişdi: "Venesuelada etdiklərimiz, məncə, mükəmməl bir ssenaridir. Liderlər seçilə bilər".
Lakin Ağ Ev müşavirləri təklifi riskli hesab etdilər. Onlar İranın paralel komanda zəncirləri, ideoloji qurumları və liderlər vəzifədən uzaqlaşdırılsa belə, ölkənin təhlükəsizlik şəbəkəsi səbəbindən Venesueladan struktur baxımından fərqli olduğunu qeyd edirlər.
Daha əvvəl danışıqlara açıq olduğunu bildirən ABŞ prezidenti Donald Tramp gizli təmasların ortaya çıxmasından sonra mövqeyini sərtləşdirib. Sosial media paylaşımında Tramp danışıqlar üçün "çox gec" ifadəsini işlədib. Tramp İran tərəfindəki potensial müzakirəçilərin sürətlə yox olduğunu deyib: "Nəzərə aldığımız insanların əksəriyyəti ölüb, çox tezliklə heç kimi tanımayacağıq".
ABŞ və İran arasında nüvə danışıqlarının tarixi hər iki ölkə üçün böhranlarla dolu olub.
Barak Obama administrasiyası dövründə imzalanan 2015-ci il nüvə sazişi daha sonra Tramp administrasiyası tərəfindən ləğv edilib.
“New York Times” qəzetinin yazdığına görə, hazırda Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi vasitəsilə qurulan pərdəarxası təmaslar Vaşinqtondakı strategiyanı dəyişməyib.
Tahir TAĞIYEV
