Amerikanın İrana qarşı savaşı fəal şəkildə istifadə edilən vacib Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi üzərində təhdid yaradır. Qeyd edək ki, Rusiya hakimiyyəti İrana aprel ayında Rəşt-Astara dəmir yolu hissəsinin tikintisinə başlayacağına söz vermişdi və Tehran bunun üçün öz ərazisinin bir hissəsini ayırmışdı. Bu fonda Bakıda keçirilən görüşdə Rusiya və Azərbaycan baş nazirlərinin müavinləri gələn ay Xəzər sahili boyunca dəmir yolu tikintisi imkanlarını yenidən qiymətləndirmək qərarına gəliblər.
Rusiyanın energetika naziri Sergey Tsivilev İranın "Tehran Times" nəşrinə verdiyi müsahibədə vəd edib ki, İranda Şimal-Cənub dəhlizinin bir hissəsi olan Rəşt-Astara dəmir yolu layihəsi 1 aprel 2026-cı ildə başlayacaq: "Şimal-Cənub Dəhlizi təkcə enerji marşrutu deyil, həm də tranzit marşrutudur. Rəşt-Astara dəmir yolu onun əsas elementidir. Biz demək olar ki, bütün lazımi hüquqi hazırlıqları başa çatdırmışıq və layihənin başlanması ilə bağlı razılaşmanın 1 apreldə imzalanması qərara alınıb". Amma rusiyalı nazir bunu ABŞ-İsrail hücumundan 10 gün əvvəl bəyan edib. Rusiya-İran ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq üzrə daimi komissiyasının yekun iclası Tehranda "İran Dəhlizi 2026" Beynəlxalq Konfransı ilə yanaşı baş tutub. İran prezidenti Məsud Pezeşkianın, İranın yol və şəhərsalma naziri Fərzanə Sadiqin və İran parlamenti rəhbərliyinin iştirakı ilə səlahiyyətli Rusiya şirkəti Caspian Services MMC-yə Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisi üçün torpaq sahələrinə çıxış imkanı verən protokol imzalanıb. İrandan Azərbaycana gələcək dəmir yolunun genişləndirilməsi artıq başa çatıb. "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC bildirir: "Dəmir yolu artıq Azərbaycanın Astara stansiyasından İranın Astara şəhərinə qədər çəkilib. Növbəti mərhələ İran və Azərbaycan dəmir yollarını tam şəkildə birləşdirmək üçün Astara-Rəşt dəmir yolunun qalan 167 km-nin tikintisini əhatə edir. Tikinti başa çatdıqdan sonra Skandinaviya, Rusiya, Azərbaycan və İran dəmir yolları vahid şəbəkəyə birləşdiriləcək və şimaldan Fars körfəzinə qədər fasiləsiz dəmir yolu marşrutu yaradılacaq". Amma indi Donald Tramp administrasiyasının Rusiya və İran üçün faydalı olan nəqliyyat dəhlizinin yaradılmasına icazə verib-verməyəcəyi hələ də məlum deyil. Nəqliyyat və enerji infrastrukturunun məhv edilməsi nəzərə alınmaqla Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin necə fəaliyyət göstərəcəyi də məlum deyil.
Rusiya Yaxın Şərqdəki qeyri-sabit vəziyyətə görə Asiyaya yük daşıma marşrutlarını şaxələndirməlidir. Dövlət Dumasının Nəqliyyat Komitəsi sədrinin birinci müavini Pavel Fedyayev TASS-a açıqlamasında bildirib ki, İrandakı vəziyyət Şimal-Cənub dəhlizi və Rəşt-Astara dəmir yolu layihəsi üçün potensial risklər yaradır. O hesab edir ki, logistika strategiyası diqqətlə nəzərdən keçirilməli, ölkə üçün böyük əhəmiyyət kəsb edən Şimal-Cənub dəhlizi mümkün olduqda gücləndirilməli, Arktika və Mərkəzi Asiya marşrutları isə eyni vaxtda inkişaf etdirilməlidir: "Yaxın Şərqdəki bu cür siyasi qarışıqlıq nəzərə alınmaqla, Rusiyanın nəqliyyat suverenliyini təmin etməyin yeganə yolu marşrutları şaxələndirməkdir". Rusiyanın "nəqliyyat suverenliyini" qorumaq imkanları Bakıda müzakirə olunub. Rusiya hökumət nümayəndə heyətinin Bakıya səfəri zamanı Rusiya-Azərbaycan Hökumətlərarası İqtisadi Əməkdaşlıq Komissiyasının həmsədrlərinin görüşü keçirilib. Rusiya baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk və Azərbaycan baş nazirinin müavini Şahin Mustafayev "Rusiya ilə Azərbaycan arasında praktik əməkdaşlığın bütün aktual məsələlərini" müzakirə ediblər. Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin inkişafı, xüsusən də onun tutumunun artırılması və nəqliyyat-logistika infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi məsələləri də müzakirə olunub. Aleksey Overçuk və Şahin Mustafayev Hökumətlərarası Komissiyanın növbəti iclasının bu ilin aprel ayında Azərbaycanda keçirilməsi barədə razılığa gəliblər.
Tahir TAĞIYEV
