Akif Nağı: "Müharibənin ilk qurbanı həqiqət olur"
Donald Tramp deyir ki, mən qapını bağladıqdan sonra İranın danışıqlara başlamaq istədiyi bildirildi: "Mən isə bunun artıq gec olduğunu düşündüm".
İranın danışıqlara hazır olması həqiqətdirmi?
Hazırda bu barədə tərəflərin tam aydın şəkildə fikrini müəyyən etmək çətindir, çünki məlumatlar bir-birinə ziddir.
Donald Trump iddia edib ki, İranın yeni rəhbərliyi danışıqlara başlamaq istədiyini bildirib və o da bununla razılaşdığını demişdi. Lakin bu təşəbbüsə daha əvvəl cavab vermədiyini və artıq “çox gecdir” dediyini söyləyib. Bu, onun açıqlamalarına əsaslanan bəzi xəbərlərdə yer alıb.
Digər tərəfdən, İran rəsmiləri bu iddiaları rədd edib və Tehran hələ də ABŞ ilə birbaşa danışıqlara razı olmadığını bəyan edib. İranın Ali Təhlükəsizlik Şurasının rəhbəri Əli Laricani açıq şəkildə “ABŞ ilə danışıqlar aparmayacağıq” şəklində bəyanat verib.
Bu o deməkdir ki, Trampın iddia etdiyi kimi, İranın danışıqlara “hazır olduğuna” dair məlumatlar hələ müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib və əsas İran rəsmiləri bunun doğru olmadığını bildiriblər.
Trampın imtina etməsinin düzgünlüyünü qiymətləndirmək isə mürəkkəbdir. Əgər həqiqətən Tehran danışıqlara başlamaq istədiyini ifadə etmişdisə, diplomatiyadan imtina etmək daha geniş regional münaqişəyə yol açmış və sülh üçün bir fürsəti əldən vermək demək olardı. Əksinə, əgər İranın rəsmi mövqeyi danışıqlardan imtina etməkdirsə, danışıqları davam etdirmək çətin olardı və Trampın onları davam etdirməmək qərarı onun baxışına görə əsaslandırıla bilən bir seçim sayılır.
Ancaq fakt olaraq, bu iddialar təkrar təsdiqlənmir və vəziyyət çox gərgin olduğu üçün diplomatik kanallar hazırda kəsilib.
Politoloq Akif Nağı məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” nəşrinin əməkdaşı ilə söhbətində bildirib ki, Tramp qeyri-sabit siyasətçidir, amma bununla belə, kimin qalib gələcəyi döyüş meydanında, yəni yerüstü, qarşı-qarşıya savaşda həll edilir. Ekspert bildirir ki, bütün dövrlərdə belə olub, indi də o yazılmayan qaydalar dəyişməyib. Qədim Şərq deyimində anladıldığı kimi, müharibə tam qələbə tərəflərdən birinin tam təslim olması ilə bitir:
“Hazırda isə tərəflər arasında mövqe döyüşləri və hibrid müharibə gedir. Bununla yanaşı, tərəflər arasında psixoloji müharibə də aparılır. Məsələn, İran məğlub olmadığını bəyan edir, öz zərbələrinin qarşı tərəfdə necə təlatüm yaratdığını mediada nümayiş etdirir. Eyni metoddan ABŞ və İsrail də istifadə edir. Amma fakt odur ki, İranın hərbi-siyasi rəhbərliyi sıradan çıxarılıb. İran hökuməti isə sıradan çıxarılan rəhbərlərin yerinə dərhal başqalarını təyin edir. Bununla İslam Respublikası plana uyğun hərəkət etdiyini göstərmək istəyir.
Belə bir deyim var ki, müharibənin ilk qurbanı həqiqət olur. Ona görə də kimin doğru dediyini müəyyən etmək çətindir. Hər kəs öz “həqiqət”ini cəmiyyətə sıramaq istəyir.
ABŞ və ya İsrail hər hansı nəticəyə nail olmaq istəyirsə, quru qoşunları ilə müharibəyə başlamalıdır. Bu barədə isə hələ ki düşünürlər, çünki hesab edirlər ki, fəlakətli nəticə ola bilər.”
Nağı danışıqlarla bağlı onu da bildirib ki, müharibə dayanmayana qədər danışıqlar olmayacaq:
“Hazırda bir tərəfdən Tramp deyir ki, mənə danışıqlar üçün müraciət edirlər, amma mən qapını bağlamışam, onları dinləmək istəmirəm. İran tərəfi isə bəyan edir ki, İsrail və ya ABŞ ilə hər hansı danışıqlar ola bilməz. Belə ziddiyyətli mərhələdə danışıqlardan söhbət gedə bilməz. Bu, hazırda psixoloji hücum alətinə çevrilib, hər kəs gücünü nümayiş etdirir. Bu proses bir müddət davam edəcək. Danışıqlar isə ya quru əməliyyatlarından sonra, ya da tərəflərdən birinin arsenalı bitdikdən sonra başlayacaq. Təbii ki, ehtiyatların tükənməsi perspektivi daha çox İran üçün gözləniləndir. Çünki İrana müttəfiqləri olan Çin və Rusiyadan elə ciddi kömək yoxdur. Belə bir şəraitdə ABŞ və İsrailin arsenalı qarşısında uzun müddət davam gətirə bilməyəcək. Ehtiyatlar bitəndən sonra yarım-təslim vəziyyəti yarana bilər və bundan sonra danışıqlar başlaya bilər.”
Akif NƏSİRLİ
