Bəhruz Quliyev: “Bu, təkcə enerji təhlükəsizliyi məsələsi deyil, suveren enerji siyasətinə açıq müdaxilədir”
Avropa İttifaqı qaz təchizatında şəffaflığı artırmaq üçün qaydaları sərtləşdirir. Aİ-nin yeni EU/261/2026 reqlamentinə əsasən Azərbaycan və Türkiyə vasitəsilə Avropa bazarına daxil olan qazın Rusiya mənşəli olmadığını rəsmi sənədlərlə sübut etmək məcburiyyəti tətbiq olunur. Yeni mexanizmə görə, mənşə təsdiqi qaz Aİ ərazisinə daxil olmamışdan əvvəl, sərhəd məntəqələrində aparılacaq.
Rusiya qazı ilə bağlı Aİ-nin Azərbaycandan belə tələbi məntiqsizlikdir. Ən azından ona görə ki, Azərbaycan hansısa ölkənin qazını öz adından Avropaya ixrac etmir. Digər tərəfdən, bunlar həm Azərbaycanın qazına möhtacdırlar və ölkəmizdən daha çox qaz istəyirlər. Həm də Azərbaycan bunları əmin etməlidir ki, onlara ixrac etdiyi qaz, Rusiya qazı deyil. Bu, ölkənin enerji siyasətinə, müstəqilliyinə xaricdən, Avropadan müdaxilə deyilmi? Azərbaycan bununla barışmalıdırmı, buna qarşı etirazını bildirməli deyilmi?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən “SƏS” qəzetinin baş redaktoru, politoloq Bəhruz Quliyev Avroittifaqın Azərbaycanla bağlı riyakar siyasətinə bir neçə aspektdən yanaşdı: “Düşünürəm ki, Avropa İttifaqının qaz təchizatında “şəffaflığı artırmaq” adı altında qəbul etdiyi EU/261/2026 reqlamenti zahirdə texniki sənəd təsiri bağışlasa da, mahiyyət etibarilə siyasi motivli və seçici yanaşmanın növbəti nümunəsidir. Bu sənədə əsasən Azərbaycan və Türkiyə üzərindən Avropa bazarına daxil olan qazın Rusiya mənşəli olmadığının əvvəlcədən, sərhəd məntəqələrində sübut edilməsi tələbi irəli sürülür. Bu isə artıq təkcə enerji təhlükəsizliyi məsələsi deyil, suveren enerji siyasətinə açıq müdaxilədir. Əvvəla, burada elementar bir məntiq problemi var. Azərbaycan heç vaxt başqa ölkənin qazını öz adı ilə Avropaya ixrac etməyib. Azərbaycanın Avropaya təqdim etdiyi qaz konkret yataqlardan “Şahdəniz” və digər milli layihələrdən çıxarılan, mənşəyi illərdir beynəlxalq konsorsiumlar tərəfindən tanınan və təsdiqlənmiş qazdır. İndi bu reallığı görməzdən gələrək Azərbaycana “sübut et” demək faktiki olaraq etibarsızlıq mesajıdır. Digər tərəfdən, vəziyyətin ironik tərəfi ondadır ki, bu tələbi irəli sürən Avropa İttifaqının özü Azərbaycan qazına ciddi şəkildə möhtacdır. Brüssel bir tərəfdən Bakıya müraciət edərək daha çox qaz istəyir, digər tərəfdən isə Azərbaycana şübhə ilə yanaşır. Bu, tərəfdaşlıq deyil, şərt diktəsidir. Bərabərhüquqlu əməkdaşlıqda bir tərəf digərinə sübut təqdim edən mövqeyə salınmamalıdır. Bu reqlament faktiki olaraq, Azərbaycanın enerji siyasətinin üzərinə əlavə siyasi nəzarət mexanizmi qoymaq cəhdidir. Avropa Rusiyadan asılılığı azaltmaq istəyirsə, bunun yolunu etibarlı tərəfdaşları şübhə altına almaqda yox, onlara daha çox etimad göstərməkdə axtarmalıdır. Əks halda bu yanaşma Avropanın öz enerji təhlükəsizliyinə zərbə vurur. Burada əsas sual yaranır: "Bu, texniki tənzimləmədir, yoxsa siyasi basqı alətidir?". Cavab isə aydındır ki, Azərbaycan kimi etibarlı və illərlə öhdəliklərinə sadiq qalan ölkəyə qarşı bu cür tələblər Avropanın ikili standartlardan imtina etmədiyini göstərir. Maraqlıdır ki, oxşar mexanizmlər digər enerji ixracatçılarına bu sərtliklə tətbiq edilmir. Hesab edirəm ki, Azərbaycan bu vəziyyətlə barışmalı deyil. Rəsmi Bakı öz mövqeyini açıq və prinsipial şəkildə ortaya qoymalıdır ki, enerji əməkdaşlığı qarşılıqlı hörmət və suverenliyə müdaxilə etməmək üzərində qurulsun. Əgər Avropa Azərbaycan qazını istəyirsə, o zaman Azərbaycanı şübhə obyekti kimi deyil, strateji tərəfdaş kimi qəbul etməlidir. Ona görə də EU/261/2026 reqlamenti Avropanın enerji siyasətində etimadsızlıq sindromunun göstəricisidir. Bu yanaşma nə Avropaya əlavə təhlükəsizlik gətirəcək, nə də Azərbaycan-Aİ münasibətlərini gücləndirəcək. Əksinə, belə addımlar Brüsselin enerji məsələlərində siyasi basqı alətindən istifadə etdiyini bir daha sübut edir və bu, Azərbaycan tərəfindən prinsipial etirazla qarşılanmalıdır”.
Vidadi ORDAHALLI
