Afsəddin Nəbiyev: “Erməni tərəfi bu yeni reallığa psixoloji olaraq hazır deyil”
Baş nazir Nikol Paşinyan bəyan edib ki, Azərbaycan 4 erməniəsilli şəxsi Ermənistana təhvil verib. Onun sözlərinə görə, bu şəxslər Gevorq Sujyan, Davit Davtyan, Vigen Euljekjyan və Vaqif Xaçatryandır.
Bu proses Azərbaycan və Ermənistan arasında bərqərar olmuş sülhün praktiki nəticələrindən biridir. Burada diqqəti çəkən məqam odur ki, hələ də sülh istiqamətində Azərbaycan ard-arda praktiki addımlar atır. İlk olaraq ötən ilin oktyabrında Azərbaycan Qazaxıstan və Rusiya taxılının Ermənistana daşınmasına icazə verdi. Daha sonra Azərbaycan özü bir neçə partiya Ermənistana qatarlarla neft məhsulları göndərdi. İndi də erməniəsilli şəxsləri təhvil verib. Bir sözlə, qarşılıqlı etimadı gücləndirmək üçün Azərbaycan konkret addımlar atır. Ancaq hələ də Ermənistandan qarşılıqlı etimada doğru heç bir hərəkət, addım yoxdur. Niyə?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən AMİP-in sədr müavini Afsəddin Nəbiyev hesab edir ki, bu məsələyə geosiyasi kontekstdə yanaşsaq, ortaya çıxan mənzərə Azərbaycanın strateji təşəbbüskar, Ermənistanın isə daxili böhran rolunda olmasıdır: “Ermənistana logistik dəstək neft və taxıl daşınması, humanitar jestlər Azərbaycanın sülhü sadəcə bir bəyanat kimi deyil, regionun gələcək iqtisadi memarlığı kimi gördüyünü sübut edir. Ermənistanın bu addımlara eyni intensivliklə cavab verməməsinin arxasında yatan əsas səbəbləri aşağıdakı kimi sistemləşdirmək mümkündür. Azərbaycan münaqişəni hərbi yolla həll etdikdən sonra post-münaqişə dövrünün qaydalarını da özü müəyyən edir. Bu, beynəlxalq münasibətlərdə "Qurucu Hegemonluq" prinsipinə uyğun bir prosesdir. Taxıl daşınmasına şərait yaratmaq və yanacaq tədarükü Ermənistanın iqtisadi asılılığını və regiona inteqrasiyasını təmin edən "yumşaq güc" alətləridir. Azərbaycan bununla göstərir ki, o, yalnız ərazi bütövlüyünü bərpa edən hərbi güc deyil, həm də Cənubi Qafqazın iqtisadi rifahının əsas təminatçısı və bölgənin təhlükəsizlik arxitekturasının müəllifidir. Paşinyan hakimiyyətinin hərəkətsizliyinin kökündə Ermənistan daxilindəki dərin qütbləşmə dayanır. O, iki od arasında qalıb. Kilsə, diasporun radikal qanadı və köhnə "Qarabağ klanı" hər bir sülh addımını "satqınlıq" kimi qələmə verir. Paşinyan anlayır ki, Ermənistanın sağ qalması Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşmasından keçir. Paşinyan bu prosesdə "itirəcək tərəf" olmaqdan qorxduğu üçün konkret addımlar atmaq əvəzinə, sülh ritorikası ilə daxili auditoriyanı sakitləşdirməyə çalışır. Azərbaycanın atdığı addımları logistik imkanların şaxələndirilməsi, əsirlərin qaytarılması və s. diplomatik uğurun göstəricisidir. Bir sıra səbəblərdən proses Ermənistanda ağrılı keçir. Azərbaycanın neft məhsulları göndərməsi və ya humanitar jestlər etməsi revanşist stereotipləri darmadağın edir. Erməni tərəfi bu yeni reallığa psixoloji olaraq hazır deyil. Onlar üçün Azərbaycanın bu qədər konstruktiv olması "strateji tələ" kimi qəbul edilir. Çünki qarşılıqlı etimadın yaradılması üçün onların da nəsə verməsi məsələn, Konstitusiya dəyişikliyi, anklavların qaytarılması lazımdır. Ermənistan hələ də xarici mərkəzlərin Fransa, bəzi Qərb dairələri və Rusiya təsir dairəsində "manevr" etməyə çalışır. Bəzi kənar güclər Ermənistanı sülhə deyil, "silahlanma və zaman qazanma" strategiyasına sövq edir. Bu da İrəvanın qarşılıqlı addımlar atmaq iradəsini iflic edir. Azərbaycanın addımları göstərir ki, Bakı sülhü Ermənistanın daxili siyasi çəkişmələrindən daha uca tutur və regionun lider dövləti kimi məsuliyyətli tərəf rolunu icra edir. Ermənistanın sükutu isə onun hələ də öz daxili "keçmişi" ilə sülh bağlaya bilməməsinin göstəricisidir. Paşinyan Azərbaycanın bu jestlərini sülh üçün "zəmin" deyil, öz siyasi ömrünü uzatmaq üçün "oksigen" kimi istifadə edir. Sülh prosesinin bu mərhələsi Ermənistan üçün bir şansdır”.
Vidadi ORDAHALLI
