İranda davam edən etirazlar zamanı qaldırılan, üzərində Aslan və Günəşin əks olunduğu bayrağının tarixi mənşəyi haqda diqqət çəkən məlumat yayılıb. Müəyyən bir qrupun Pəhləvi rejimi ilə əlaqələndirməyə cəhd etdiyi bu simvol əslində əsrlər boyu İrana hakim olan Səfəvi, Qacar və başqa türk sülalələrinin mirasıdır.
Qeyd edək ki, İrandakı etiraz aksiyalarında 1979-cu il Xomeyni İnqilabından sonra dəyişdirilən və üzərində əlində qılınc tutan Aslan və Günəşin təsvir olunduğu "Şah dövrü bayrağı" kimi tanınan bayraq qaldırılıb.
ABŞ-da yerləşən X sosial media platformasının da “Pəhləvi bayrağı” kimi təqdim etdiyi bu bayraq qlobal mediada Pəhləvi sülaləsi ilə əlaqələndirilir, lakin bu bayrağın mənşəyi bir başa İran coğrafiyasına hakim olan türk dövlətlərinə dayanır.
Etirazçıların "köhnə İran bayrağı" kimi qaldırdığı və Rza Pəhləvi tərəfdarlarının öz simvolu kimi təqdim etdikləri "Aslan və Günəş" (Şiri-Xurşid) əslində Səfəvi və Qacar türk dövlətlərinin rəsmi dövlət gerbi və bayrağı olub.
Günəş və aslan simvolu 1501-1736-cı illər arasında İranda hökmranlıq edən şiə mənşəli türk dövləti olan Səfəvilər sülaləsinin həm gerbi, həm də bayrağı kimi istifadə edilib. Səfəvilərdən sonra İranda Azərbaycan türklərinin Qacar tayfası tərəfindən qurulan və 1794-cü ildən 1925-ci ilə qədər hökmranlıq edən Qacar sülaləsi də bayrağında eyni simvolu əks etdirirdi.
Yeri gəlmişkən, tarixi mənbələri araşdırdıqda məlum olur ki, bu rəmz ilk dəfə dövlət rəmzi səviyyəsində Səlcuqlular dönəmində qeydə alınıb. Belə ki, Aslan və Günəş təsvirləri Səlcuq sultanı Qiyasəddin Keyxosrovun (1236-1246) zərb etdirdiyi gümüş sikkələr üzərində öz əksini tapıb.
Əksər araşdırmaçılar rəmzin Səlcuqlular dövründən (XII əsr) başlayaraq rəsmləşdiyi və populyarlıq qazandığı bildirilir.
Aslan və Günəşin simvolu ilk dəfə Səlcuqlu sikkələrində müşahidə olunduqdan sonra Əmir Teymur və Moğollar tərəfindən də istifadə edilir.
Tarix boyu günəş Tanrı ilə əlaqələndirilirdi, aslan isə güc və hakimiyyəti simvolizə edirdi və hökmdarlarla əlaqələndirilirdi. 19-cu əsrdə millət anlayışının inkişafı ilə bu simvol millətçi xarakter qazandı; günəş İranın mifoloji hökmdarlarından biri olan Cəmşidi, aslan isə şiələrin hörmətli fiquru olan Əlini təmsil edirdi. Farsca "şir" (aslan) və "xurşid" (günəş) sözlərinin birləşməsinin də səmavi gücə işarə etdiyinə inanılır.
Pəhləvilərin bu simvola iddiasına gəlincə, 1925-ci ildə xarici himayədarlarının yaxın dəstəyi ilə Qacarların hakimiyyətini devirib özünü şah elan edən Rza Pəhləvi rejimi bu simvolu da mənimsəyib. Necə ki, türk mirasını yağmalayıb oğurladı, eləcə də mədəni dəyərlərə də o münasibəti sərgilədi.
Odur ki, Aslan və Günəş simvolunun sömürgəçi Pəhləvilərlə heç bir əlaqəsi yoxdur və bunu onların adına bağlayanlar da çox böyük tarixi, siyasi səhvə yol verirlər.
Tahir TAĞIYEV
İradə SARIYEVA
