Türkiyə Milliyyətçi Hərəkat Partiyasının (MHP) sədri Dövlət Baxçali Şimali Kipr Türk Cumhuriyyətində (ŞKTC) keçirilmiş parlament seçkilərində iştirak səviyyəsinin aşağı olmasını əsas gətirərək, nəticələrin Kipr türklərinin iradəsini tam əks etdirmədiyini bildirib.
Baxçalının fikrincə, bu vəziyyət ŞKTC-nin parlamentinin təcili toplanmasını, seçki nəticələrinin qəbul edilməməsini və “federativ quruluş” prinsipindən imtinanı tələb edir. O, həmçinin parlamentin Türkiyə Respublikasına birləşmə qərarı verməsini təklif edib.
Milliyyətçi liderin sözləri ilə desək, “bu səviyyədə iştirakla Kipr türklərinin taleyi təmsil oluna bilməz”.
Bu təklif, mahiyyət etibarilə, ŞKTC-nin suveren statusu çərçivəsində Türkiyə ilə siyasi birləşməyə doğru addım anlamına gəlir. Baxçalının arqumentinə görə, belə bir addım Türkiyənin Kipr türklərinə olan dəstəyini daha da gücləndirə bilər. Lakin beynəlxalq hüquq və diplomatik reallıqlar baxımından ciddi çətinliklər yaradar.
Baxçalının çıxışı Şimali Kiprdə ciddi narazılıqla qarşılanıb. ŞKTC-nin aparıcı siyasi qüvvələri bəyan ediblər ki, “Türkiyənin 82-ci vilayəti olmaq təklifi tamamilə qəbuledilməzdir”.
Cumhuriyyət Türk Partisi (CTP) və digər siyasi dairələr bu bəyanatı dövlətçilik ənənələrinə, idarəçilik müstəqilliyinə və Kipr türklərinin iradəsinə hörmətsizlik kimi qiymətləndiriblər.
Beləliklə, “birləşmə” ideyası həm rəsmi, həm də siyasi səviyyədə rədd edilib və bu, Kipr türklərinin öz suverenliklərinə verdikləri önəmi bir daha ortaya qoydu.
Rəsmi Ankara, xüsusilə Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Xarici İşlər Nazirliyi Baxçalının təklifinə rəsmi dəstək verməyib. Bu, Türkiyənin Kipr siyasətində əsas prioritetin dəyişmədiyini göstərir - məqsəd ŞKTC-nin beynəlxalq səviyyədə müstəqil türk dövləti kimi tanınmasıdır.
Bu baxımdan, “birləşmə” təklifi rəsmi dövlət strategiyasına uyğun gəlmir və daha çox ideoloji, daxili siyasi xarakter daşıyan bəyanat kimi qəbul olunur.
Ankara beynəlxalq sistemdə Kipr məsələsini “iki dövlətli həll” modeli üzərindən irəlilətməyə çalışır və rəsmi birləşmə ideyası BMT, Avropa İttifaqı və Yunanıstan tərəfindən ciddi qarşıdurma yarada bilər.
Baxçalının bəyanatı ŞKTC daxilində “öz idarəçiliyimizə hörmət” ritorikasını daha da gücləndirib. Hökumət və müxalifət qüvvələri arasında ortaq fikir formalaşıb ki, Türkiyə ilə münasibətlər bərabər tərəfdaşlıq prinsipi əsasında qurulmalıdır.
Bu tendensiya yaxın aylarda ŞKTC siyasətində “Türkiyənin bir parçası yox, Türk dünyasının müstəqil dövlətiyik” ideyasının daha qabarıq şəkildə ifadə olunmasına gətirib çıxara bilər.
Beləliklə, Baxçalının təklifi paradoksal şəkildə Kipr türkləri arasında suverenlik duyğusunu möhkəmləndirən amilə çevrilib.
“Birləşmə” ideyası beynəlxalq hüquq baxımından qəbulolunmazdır. ŞKTC-nin Türkiyəyə inteqrasiyası BMT-nin Kipr üzrə qətnamələrinə ziddir və bu, danışıqlar prosesini tam iflic vəziyyətinə sala bilər.
Bununla yanaşı, belə bir addım Türkiyə üçün Avropa İttifaqı və Yunanıstanla yeni diplomatik gərginliklərin yaranması demək olardı. Bu səbəbdən Ankara rəsmi səviyyədə Baxçalının fikrini dəstəkləməkdən yayınır, lakin eyni zamanda ŞKTC ilə iqtisadi, müdafiə və enerji sahələrində inteqrasiyanı dərinləşdirməyə davam edir.
Bu, diplomatik baxımdan “yumşaq inteqrasiya” siyasətinin davam etdiriləcəyinə işarədir - hüquqi birləşmə yox, faktiki yaxınlaşma.
Baxçalının çıxışı Türkiyənin daxili siyasətində daha çox ideoloji və seçki xarakterli ritorika kimi qiymətləndirilir.
MHP uzun illərdir AKP ilə ittifaqdadır, lakin bu ittifaq partiyanın siyasi manevr imkanlarını azaldıb. Buna görə də, Baxçalı zaman-zaman yüksək emosional və milliyyətçi bəyanatlarla partiyanın ideoloji dayaqlarını gücləndirməyə çalışır.
“ŞKTC-nin Türkiyəyə birləşməsi” çağırışı da bu kontekstdə milliyyətçi elektoratı səfərbər etmə vasitəsidir.
MHP bu yolla həm “Türk dünyasının müdafiəçisi” obrazını canlandırır, həm də AKP-nin yanında özünü “milli məsələ” mövzusunda daha prinsipial güc kimi göstərir.
AKP Baxçalının bəyanatına açıq reaksiya verməyib. Bu səssizlik bir tərəfdən diplomatik balansı qorumağa, digər tərəfdən isə koalisiya sabitliyini saxlamağa xidmət edir.
Beləliklə, AKP bu ritorikanı nə rədd edir, nə də tam qəbul edir - sadəcə idarə olunan müttəfiq diskursu kimi saxlayır.
Bu vəziyyət gələcək seçkilər ərəfəsində iki partiya arasında münasibətlərin tonunu müəyyənləşdirəcək - MHP ideoloji sərtliyə, AKP isə praqmatik diplomatiyaya üstünlük verir.
Baxçalının çıxışı qısa müddətdə geniş ictimai rezonans doğurdu, lakin real siyasətdə ciddi nəticə verməyəcək. Bununla belə, bəyanat MHP üçün ideoloji qazanclı, AKP üçün isə idarə olunan faydalı müttəfiq mövqeyi rolunu oynadı.
Bu hadisə bir daha göstərdi ki, MHP üçün Kipr məsələsi real geosiyasi layihədən çox, milli kimlik və ideoloji nüfuzun qorunması alətidir.
Türkiyə üçün isə Kipr siyasəti yaxın dövrdə “birləşmə” deyil, iki dövlətli həll və strateji tərəfdaşlıq modeli istiqamətində davam edəcək.
Yəni Dövlət Baxçalının “ŞKTC-nin Türkiyəyə birləşməsi” təklifi diplomatik reallıqda gerçəkləşməyəcək. Lakin bu bəyanat həm Türkiyənin daxili siyasətində milliyyətçi ritorikanı canlandırdı, həm də Şimali Kiprdə suverenlik məsələsini daha aktual mövzuya çevirdi.
Nəticədə, Ankara-Lefkoşa münasibətlərinin yaxın perspektivdə əsas istiqaməti “bərabər tərəfdaşlıq çərçivəsində inteqrasiya” olacaq. İdeoloji səviyyədə yaxınlıq, lakin hüquqi baxımdan ayrılıq prinsipi qorunacaq.
Akif NƏSİRLİ
