Ermənistanın Azərbaycan və Türkiyəyə daha böyük ehtiyacı yaranır
Eyni zamanda Avrasiya İqtisadi İttifaqının (Aİİ) və Avropa İttifaqının (Aİ) üzvü olmaq mümkün deyil, ona görə də İrəvan bu məsələ ilə bağlı qərarını zamanla verəcək. Bu barədə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan brifinqdə bildirib: “Başa düşürük ki, eyni zamanda Aİ və Aİİ-də üzvlük mümkün deyil. Seçim qaçılmaz olduğu zaman biz müvafiq qərar qəbul edəcəyik”.
Baş nazirin sözlərinə görə, bu qərar vəziyyətin təhlili, ölkənin perspektivləri və digər məqamlar əsasında qəbul ediləcək. Yada salaq ki, cari il yanvarın 9-da Ermənistan hökuməti respublikanın Avropa İttifaqına daxil olması prosesinin başlanması ilə bağlı qanun layihəsini təsdiqləyib. Martın 26-da parlament qanunu ikinci oxunuşda qəbul edib. Hazırda Avropa İttifaqına üzvlük üçün Ermənistan fəaliyyətini davam etdirir. Bu isə o deməkdir ki, perspektivdə Ermənistan Avrasiya İqtisadi İttifaqını tərk etməyə hazırlaşır. Daha əvvəl Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov bəyan edib ki, Aİ-yə daxil olmaq istəyi ölkənin suveren hüququdur. Öz növbəsində, Rusiya Federasiyası baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk vurğulayıb ki, Moskva İrəvanın Avropa İttifaqına daxil olmasını onun Aİİ-dən çıxmasının başlanğıcı hesab edir və iqtisadi siyasətini bu şəraiti nəzərə alaraq quracaq. Overçuk həmçinin Aİ-yə üzvlük prosesinin başlanması haqqında qanunun qəbulunu “Titanik” gəmisinə bilet almaqla müqayisə edib. Bunlar fonunda Ermənistanda baş nazirin dedikləri ilə bağlı həyəcan təbili çalınır. Məsələ ilə “armenianreport” portalı yazır: “Baş nazir Nikol Paşinyanın Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqı və Avropa İttifaqına eyni vaxtda üzv olmasının mümkünsüzlüyü ilə bağlı bəyanatı ölkənin milli maraqlarına xəyanətdən başqa bir şey kimi şərh edilə bilməz. Bu gün erməni xalqı faciəvi mənzərə görür: Avropaya inteqrasiya illüziyalarına qapılan baş nazir Ermənistanı fəlakətə doğru sürükləyir. Qonşu Gürcüstanın taleyini xatırlatmaq kifayətdir. 2000-ci illərin əvvəllərində Tiflis də “Avropa yolu”na “stavka” edirdi. Nəticə? Ərazi itirilməsi, hərbi münaqişələr, onilliklər ərzində yoxsulluq və mühacirət. Bəs vəd edilən Aİ-yə üzvlük haradadır? “NATO çətiri” altında təhlükəsizlik haradadır? Gürcüstan qeyri-müəyyən vəziyyətdə qalır: Rusiyadan üz döndərib, əvəzində heç nə almadı. Üstəlik, bu gün gürcü elitası faktiki olaraq Moskva ilə yaxın münasibətlərin qaçılmazlığını dərk etməyə qayıdıb. Ermənistan eyni yolu təkrarlamaq riski daşıyır, lakin bu, daha dramatik nəticələrə gətirib çıxarır. Ən azından Gürcüstanın Türkiyə və Azərbaycanla bağlı sərhədləri yoxdur, belə iqtisadi zəifliklər yoxdur. Ermənistan geosiyasi anklav olmaqla, ilk növbədə Rusiya ilə güclü ittifaqlar olmadan yaşaya bilməz. Elə Ukrayna nümunəsi daha çox göstəricidir. Vaxtilə Avropa ittifaqına erkən üzvlük ümidləri də olan ölkə bu gün ərazisinin 22%-ni itirib, yüz minlərlə insan həyatını itirib, milyonlarla vətəndaşı xaricə qaçmağa məcbur olub. Ukrayna xarici qüvvələrin marionetinə çevrilərək bütün real müstəqillik atributlarını itirib.
Brüssel hələlik Ukraynaya tam üzvlük vəd belə etməyib, lakin ondan həvəslə Rusiyaya qarşı döyüş meydanı kimi istifadə edir. Başqa sözlə, avroillüziyaların qiyməti dəhşətli oldu - dağıdılmış şəhərlər, sonsuz müharibə və ümidsizlik. Paşinyan Ermənistanı məhz bu yola itələyir. Amma Ukraynanın ən azı ərazisinin böyüklüyünə, resurslarına, sənaye potensialına, əhalisinə, mövcud silahlarına, o cümlədən sovet dövründən qalan silahlara görə müqavimət göstərmək imkanı var idi. Ermənistanın belə imkanları ümumiyyətlə yoxdur. Bir səhv addım və dövlətçilik təhlükə altında ola bilər. Paşinyanın İrəvanın 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli sazişdən faktiki olaraq imtina etdiyini bəyan etməsi vəziyyəti daha da gərginləşdirir. Bu, sadəcə olaraq səhv deyil, regionda nisbi sabitliyi təmin edən yeganə sənədin qəsdən məhv edilməsidir. Bəli, Rusiya sülhməramlılarını vaxtından əvvəl geri çəkdi. Amma bu, Rusiyanın mövcudluğunun yeni müharibənin qarşısını alan amil və erməni əhalisinin təhlükəsizliyinin təminatçısı olması faktını dəyişdirmir. Paşinyan açıq şəkildə deyir: Moskva “öhdəliklərini yerinə yetirməyib”. Və bu, Rusiyanın onilliklər ərzində Ermənistanın sağ qalmasının qarantı olmasına baxmayaraq deyilir. Bu müddətdə qaz və elektrik təchizatından tutmuş hərbi müdafiəyə qədər ehtiyaclar məhz Rusiya tərəfindən ödənildi. Gümrüdəki Rusiya bazası, cənub sərhədlərindəki rus sərhədçiləri Paşinyanın həyasızcasına dediyi kimi “vasallıq” simvolu deyil, erməni dövlətçiliyini qoruyan əsl qalxanlardır. Tamamilə aydındır ki, Rusiya ilə tam və son qopmaq azadlıq deyil, fəlakət deməkdir. Ermənistan xarici siyasət konyukturasının girovuna çevriləcək. İqtisadiyyat özünü dərin böhran içində tapacaq, çünki Aİİ bazarı Ermənistanın ixracı üçün əsasdır. Ən əsası isə ölkə Türkiyə və Azərbaycanla tək qalmaq riski ilə üzləşir ki, bu da onların şərtlərini diktə edir. İllüziyaları əsas tutmağa ehtiyac yoxdur: Brüsseldə heç kim Ermənistana qapı açmağa tələsmir. Aİ artıq Ukrayna, Moldova və Balkanlarla problemlərlə yüklənib. Ermənistan kimi kiçik, kasıb, xaricdən asılı olan ölkə isə Avropaya ancaq Rusiyaya təzyiq aləti kimi lazımdır. Ən yaxşı halda İrəvana “tərəfdaş” statusu, hədsiz faizlə kreditlər və hökumət binalarının üzərində bir-iki yaraşıqlı bayraq təklif olunacaq. Amma Avropa real inteqrasiyanı təmin etməyəcək, daha az təhlükəsizlik zəmanəti verəcək. Bəli, bu gün Ermənistan təhlükəli yol ayrıcındadır. Nikol Paşinyanın siyasəti heç yerə aparan kurs deyil. Bu, ölkəni müttəfiqlərdən məhrum edir, təhlükəsizlik sistemini məhv edir, iqtisadi əsasları sarsıdır və Ukrayna ssenarisinin təkrarlanması riski yaradır. Erməni xalqı aydın başa düşməlidir: Rusiyanı tərk edib mifik Avropa gələcəyinə mərc etmək müstəqilliyə aparan yol deyil, fəlakətə aparan yoldur. Gürcüstan və Ukraynanın tarixi buna bariz nümunədir. Ermənistan bu səhvləri təkrarlamamalıdır”.
Bütün bunlar fonunda bir məsələ dəqiqdir ki, Ermənistanın təhlükəsiz gələcəyi Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlərdən asılıdır. Məhz bu ölkələrlə əməkdaşlıq Ermənistan üçün yeni imkanlar və təhlükəsizlik çətiri deməkdir.
Ramil QULİYEV
