Azərbaycanda uğurla reallaşdırılan Böyük Qayıdış proqramı artıq geniş miqyasda Kəlbəcər rayonunu da əhatə etməyə başlayıb. Bu rayona da köçürülənlərin sayı sürətli şəkildə artır. Eyni zamanda köç üçün müvafiq infrastruktur da yaradılır. Elə prezident İlham Əliyevin Kəlbəcərdə aşılışına qatıldığı obyektlər timsalında bunu görmək mümkündür.
Qeyd edək ki, dövlət başçısı Kəlbəcər şəhərində 3-cü yaşayış, 4-cü yaşayış komplekslərinin, Kəlbəcər şəhər parkının təməlqoyma mərasimlərində, “Balland – Kəlbəcər balı, arı və arıçılıq məhsulları mağazası”nın, Vəng kəndində “AzərEnerji” ASC-nin “Aşağı Vəng”, “Nadirxanlı” və “Çaykənd” kiçik su elektrik stansiyalarının açılışında iştirak edib, Toğanalı-Kəlbəcər-İstisu avtomobil yolunda görülən işlərlə tanış olub. Bununla yanaşı, dövət başçısı Kəlbəcər şəhərində 1-ci yaşayış kompleksinin ərazisində fərdi və çoxmərtəbəli evlərdə yaradılan şəraitlə tanış olub, buraya köçən sakinlərlə görüşüb. Sakinlərlə görüşdə prezident qeyd edib: “Dövlət sizin üçün burada gözəl şərait yaradıb. Kəlbəcər şəhəri indi dünyanın ən gözəl mənzərəli şəhərlərindən birinə çevrilir. Siz artıq birinci yaşayış kompleksində evlərlə təmin olunursunuz, amma inşaat işləri bununla bitmir. Bu gün təməlini qoyduğum növbəti yaşayış komplekslərində yaxın gələcəkdə sizin qohumlarınız, dostlarınız gəlib yerləşəcək. Birinci mərhələdə “Böyük Qayıdış” Proqramı çərçivəsində Kəlbəcər şəhərində dörd yaşayış kompleksinin inşası nəzərdə tutulur və bu binalarda 10 mindən çox insan yaşayacaq. Təbii ki, lazım olan bütün digər infrastruktur layihələri də icra edilibdir. İşıq, su, təbii qaz çəkilib, yollar salınıb, minalardan təmizləmə işi aparılıb. İndi Kəlbəcər şəhərində gözəl məktəb tikilir və gələn il istifadəyə veriləcək. Ancaq builki dərs ilini kəlbəcərli uşaqlar modul tipli məktəbdə oxuyacaqlar. Bu gün, o cümlədən ona görə tarixi bir gündür ki, ölkəmizin ən böyük rayonu olan Kəlbəcər və onun şəhəri artıq canlanır, buraya həyat qayıdır və əminəm ki, siz burada rahat yaşayacaqsınız”. Kəlbəcər sakinləri üçün rahatlığı təmin edən əsas faktorlardan biri müvafiq infrastrukturla bağlııdr. Ümumiyyətlə, azad olunmuş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinin əsas istiqamətlərindən biri də müasir nəqliyyat-yol infrastrukturunun yaradılmasıdır. Çünki yol infrastrukturu sadəcə nəqliyyat vasitələrinin hərəkətini təmin etmir, o həm də iqtisadiyyatın canlanması, əhalinin gündəlik ehtiyaclarının ödənilməsi, bölgənin tranzit imkanlarının reallaşdırılması və ən əsası isə sosial rifahın yüksəldilməsi deməkdir. Toğanalı-Kəlbəcər-İstisu avtomobil yolu Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında strateji əhəmiyyət daşıyan infrastruktur layihələrindən biridir. 81,9 kilometr uzunluğa malik olan yol Göygöl rayonunun Toğanalı kəndindən başlanır, Kəlbəcər rayonu ərazisindən keçir və mürəkkəb dağlıq relyef şəraitində inşa edilir. Xüsusilə yolun 13-cü kilometrliyindən etibarən yüksəklik 1700 metrdən 3260 metrədək artır və burada Murovdağ silsiləsi yerləşir. Bu layihə çətin coğrafi şəraitdə inşa edilən nəhəng infrastruktur layihəsidir. Xatırladaq ki, dövlət başçısı Toğanalı-Kəlbəcər-İstisu avtomobil yolunun 13,5-ci kilometrliyində inşa olunan Murovdağ tunelinin texniki açılışını elan edib. Uzunluğu 11,7 kilometr olan bu tunel istifadəyə verildikdən sonra dünyanın ən uzun avtomobil tunellərindən biri olacaq. Göygöl və Kəlbəcər rayonlarını birləşdirən avtomobil yolunun uzunluğu 81 kilometr təşkil edir. Kəlbəcərdə inşa edilən tunellərin çətin relyefi olan ərazilər üçün əhəmiyyəti böyükdür.
İcra olunan layihələr mülki əhali, hərbçilər üçün, həmçinin müdafiə nöqteyi-nəzərdən mühüm əhəmiyyətə malikdir. Çətin relyefə malik Kəlbəcərin elektrik enerjisi ilə təmin olunması istiqamətində mühüm işlər görülür. Kəlbəcəri Azərbaycanın “qərb qapısı” adlandırırlar. Turizmin inkişafı üçün Kəlbəcərin gözəl təbiəti, əlverişli relyefi, zəngin mineral suları ölkəmizin iqtisadiyyatı üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. İşğal dövründə bundan məhz ermənilər faydalanırdı. Xatırladaq ki, Azərbaycan prezidenti, Rusiya prezidenti və Ermənistanın baş nazirinin imzaladığı birgə bəyanata əsasən 2020-ci il noyabrın 25-də Kəlbəcər rayonu Ermənistan ordusu tərəfindən boşaldıldı. Kəlbəcər şəhəri də daxil olmaqla, rayonun 147 yaşayış məntəqəsi işğaldan azad edildi. Kəlbəcərin azad olunması ilə Azərbaycan BMT Təhlükəsizlik Şurasının 822 saylı qətnaməsini icra etdi. Uzun illər erməni işğalı altında olan, Kəlbəcər rayonunun ərazisində yerləşən, “Söyüdlü”, “Ağduzdağ” və “Tutxun” qızıl yataqları Ermənistan tərəfindən talan edilmişdir. Kəlbəcəri tərk edərkən belə təbii sərvətlərimizi talan edən ermənilər ağacları kəsdilər, evlərə, meşələrə od vurdular, əsl ekoloji terror törətdilər. Dünya birliyi də, beynəlxalq təşkilatlar da, işğalçı Ermənistana havadarlıq edənlər də, bəzi Qərb liderləri də erməni vandallarının ekoloji terroruna, maddi mənəvi abidələrimizin dağıdılmasına, dini abidələrinin viran qoyulmasına səssiz qaldılar. Amma indi Azərbaycan bütün bunları aradan qaldırır. Kəlbəcərin azad edilməsi, yalnız hərbi mənada deyil, həm də siyasi, iqtisadi və humanitar baxımdan çox böyük əhəmiyyət daşıyır. Çünki Kəlbəcər, Qarabağ bölgəsinin mərkəzini və bu bölgənin ətrafını birləşdirən bir mövqedə yerləşir. Rayon təbii sərvətlər baxımından zəngin bir ərazidir. Bu rayonun ərazisində yerləşən su hövzələri xüsusilə, Tərtər çayı və onun çayları, İstisu bulağı, meşə və mədən sahələri, həm strateji, həm də iqtisadi baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Kəlbəcərin azad edilməsi ilə Azərbaycan bu təbii sərvətlərə yenidən nəzarət edir. Bundan bütün ölkə faydalanır.
Ramil QULİYEV
