“Artıq Zəngilana qədər dəmiryolunun inşası uğurla davam edir, yəqin ki, gələn il başa çatacaq”. Bu sözləri prezident İlham Əliyev Kəlbəcər şəhər sakinləri ilə görüşdə deyib.
Dövlət başçısı əlavə edib: “Ermənistanla sülh müqaviləsinin müəllifi də bizik, o bəndlərin tərtibatında da bizim mövqeyimiz hər zaman əsas götürülmüşdür. Bu sənədin paraflanması faktiki olaraq Ermənistan-Azərbaycan qarşıdurmasına son qoyur. Bununla bərabər, bizim tarixi diyarımız olan Naxçıvanla quru bağlantısı da təmin edildi. 2020-ci ilin noyabrından son günlərə qədər biz təkidlə bu məsələni daim gündəlikdə saxlayırdıq və müxtəlif yollarla bu məqsədə çatmaq üçün səylər göstərirdik və nəhayət, biz buna da nail olduq. Artıq Ermənistan bu öhdəliyi də üzərinə götürmüşdür və ümid edirəm ki, yaxın bir neçə il ərzində biz qatarlarla və avtomobillərlə Azərbaycanın əsas hissəsindən Naxçıvana gedə biləcəyik. Eyni zamanda, bu, təkcə Azərbaycanın iki hissəsini bir-biri ilə birləşdirməyəcək. Bu, eyni zamanda, beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinə çevriləcək. İndi Azərbaycan ərazisindən bir neçə nəqliyyat dəhlizi keçir və bu, əlbəttə ki, ölkəmizin önəmini artırır. Bir dəhliz də məhz bu istiqamət üzrə gedəcək. Artıq Zəngilana qədər dəmir yolunun inşası uğurla davam edir, yəqin ki, gələn il başa çatacaq. Biz indi Naxçıvan Muxtar Respublikasında dəmir yolunu tam müasirləşdirəcəyik. Ermənistan ərazisində də dəmir yolunun tikintisi nəzərdə tutulur. Yəni, Ermənistan bu öhdəliyi də üzərinə götürüb və bu, bizim növbəti tarixi uğurumuzdur”. Bunlar fonunda Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın açıqlamaları da xüsusi diqqət cəlb edir. Onun açıqlamalarından bəlli olur ki, artıq Ermənistan da Zəngəzur dəhlzinin açılması istiqamətində tezliklə praktiki işə başlayacaq: “Ermənistan-ABŞ şirkəti Sünikdən keçən yola nəzarət etməyəcək, onu idarə edəcək. Bu marşrutda biznes idarəetməsi həyata keçiriləcək”. Onun sözlərinə görə, Ermənistan hakimiyyəti təkcə Azərbaycanla sərhəd məntəqələrində deyil, ölkənin bütün sərhəd məntəqələrində sadələşdirmələr və yeni tənzimləmələr tətbiq etməyə hazırlaşır: “Məqsəd biznes mühitinin yaxşılaşdırılması, həmçinin ixrac, idxal və tranzitin maksimum dərəcədə asanlaşdırılmasıdır. Vaşinqton Bəyannaməsində bu sazişin əsaslandığı beş prinsip aydın şəkildə qeyd olunub: ərazi bütövlüyü, suverenlik, yurisdiksiya, sərhədlərin toxunulmazlığı və qarşılıqlılıq”. Bunlara paralel olaraq, Türkiyədə də Zəngəzur dəhlzi ilə bağlı genişmiqyaslı işlərə start verilir. Türkiyənin nəqliyyat və infrastruktur naziri Abdulkadir Uraloğlu Zəngəzur dəhlzinin mühüm qolu olacaq Qars-İğdır-Dilucu dəmir yolunun tikintisinin başlanma tarixini açıqlayıb. O bildirib ki, yeni nəqliyyat layihəsinin icrasına başlanılması mərasimi avqustun 22-nə planlaşdırılıb: “Yeni yol Cənubi Qafqazda iqtisadi əməkdaşlığa mühüm töhfə verəcək, Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə isə Pekindən Londona qədər geniş məkanda yük axınlarının səmərəliliyi artacaq”.
Abdulkadir Uraloğlu xatırladıb ki, Türkiyə hökuməti Naxçıvanla sərhədə qədər 224 kilometrlik dəmir yolu layihəsinə 2,4 milyard avro məbləğində xarici maliyyə cəlb edib: “Yeni yol 5,5 milyon sərnişin və 15 milyon ton yük daşımaq üçün nəzərdə tutulub. Yolboyu beş tunel, 10 körpü və sair tikintisi planlaşdırılır. Bütün bunlar həm də Şərqi Anadolu iqtisadiyyatı üçün güclü stimul olacaq”.
Qars və Naxçıvan arasında dəmir yolu layihəsi Türkiyə Nəqliyyat Nazirliyi yanında infrastruktur investisiyaları üzrə Baş idarənin xətti ilə həyata keçirilir. Onun məqsədi regionda nəqliyyat şəbəkələri və ticari əlaqələrin inkişafına töhfə verməkdir. Türkiyənin Böyük Birlik Partiyasının sədri Mustafa Destici də məsələ ilə bağlı maraqlı açıqlama verib: “Zəngəzur dəhlizinin açılması Türkiyə, türk dünyası və bütün dünya birliyi üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. İndiki mərhələdə ayrı-ayrı şirkətlər və ümumilikdə dövlətlərin gələcəkdə bu marşrutdan istifadə etmək istədikləri zaman seçici yanaşma ilə qarşılaşmaması üçün bu marşrutun işləmə mexanizminin bütün detallarının işlənib hazırlanması çox vacibdir. Bəs dəhlizi idarə edəcək şirkət nə vaxtsa hər hansı ölkədən gələn yükləri məhdudlaşdırmağa və ya tamamilə bloklamağa çalışsa necə olacaq?”. Məhz bu səbəbdən Bakı, Ankara və ya hər hansı digər tərəfin maraqlarının tam təmin edilməsi üçün Zəngəzur dəhlizinin iş rejimi ilə bağlı bütün detalları əvvəlcədən razılaşdırmaq vacibdir Türkiyənin nüfuzlu “Hürriyet” qəzeti baş verən proseslərlə bağlı yazır: “Avqustun 22-də Türkiyənin şərqində bütün region üçün xüsusi əhəmiyyətə malik olan hadisə baş verəcək. Belə ki, 224 kilometr uzunluğunda Qars-İğdır-Aralıq-Dilucu (Naxçıvanla sərhəddə) dəmir yolu xəttinin tikintisinin başlanması Zəngəzur dəhlizinin reallaşdırılması istiqamətində atılan tarixi addım olacaq. Bu xətt ildə 5,5 milyon sərnişin və 15 milyon ton yüklərin daşınmasına imkan verəcək. Azərbaycanın qərb rayonları ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında kommunikasiyaların bərpası layihəsi bütün dünyanın, o cümlədən ABŞ-ın diqqətini cəlb edir. Yeni dəhlizə təkcə Cənubi Qafqaz regionunun infrastrukturu və nəqliyyat-logistikasının inkişafı nöqteyi-nəzərindən baxmaq olmaz. Zəngəzur dəhlizi Türkiyə ilə Azərbaycan arasında əlaqələrin daha da dərinləşməsinə imkan verən dövlətlərarası iqtisadi və siyasi qarşılıqlı fəaliyyətin nümunəsidir. Zəngəzur dəhlizi Ermənistana da müsbət təsir göstərəcək, o, tranzit ölkəyə çevrilə və daha çox xarici investisiya cəlb edəcək regional inteqrasiya proseslərində iştirak edə biləcək”. Yazıda Zəngəzur dəhlizinin Cənubi Qafqazda davamlı sülh və mehriban qonşuluq kontekstində rolu vurğulanır: “Beynəlxalq konsorsiumların bu layihədə iştirakı müasir texnologiyaların, nou-hauların və investisiyaların cəlb edilməsi deməkdir. Beləliklə, Zəngəzur dəhlizi dünyanın digər regional inkişaf layihələri üçün nümunəyə çevrilir. Bu dəhliz tarixi proseslərin parçaladığı marşrutları bərpa edəcək, türk dünyasında körpü rolunu oynayacaq, həmçinin Avropa ilə Asiya arasında ticarətdə mühüm marşruta çevriləcək. Beləliklə, Türkiyə qitənin ticarət əlaqələrində əvəzsiz tranzit aktora çevriləcək. Zəngəzur dəhlizi gələcək onilliklər ərzində proseslərə təsir etmək potensialına malik bir təşəbbüsdür”.
Tahir TAĞIYEV
