Son aylar Moskvanın atdığı addımlar səbəbindən Azərbaycanla Rusiyanın münasibətləri əhəmiyyətli dərəcədə pisləşib. AZAL-a məxsus təyayrənin vurulması ilə başlanan proses yenə Rusiyanın günahı üzündən davam edir. Halbuki, bunun ən çox zərəri elə Rusiyanın özünədir. Məsələn, elə ticarət sahəsində.
Bu ilin 7 ayında Azərbaycanla ticarətdə Rusiya müsbət saldonu artırıb. Beləliklə, Azərbaycan Rusiya üçün “çörək verən ölkə” statusunu bir qədə də möhkəmlədib. Hesabat dövründə ölkənin xarici ticarət dövriyyəsi 28 milyard 841 milyon dollar təşkil edib. Bunun 15.2 milyard dolları ixracın, 13.6 milyard isə idxalın payına düşür. İxrac təqribən yarım milyard azalıb, idxal isə 3 milyarda yaxın artıb. Rusiyaya gələndə, şimal qonşumuz Azərbaycanla xarici ticarətdə bir xeyli faydalanıb. Bu ilin 7 ayında Azərbaycan Rusiyaya 721 milyon dollarlıq mal ixrac edib. Əvəzində həmin ölkədən 2.3 milyard dollarlıq mal alıb. Düzdür, Rusiyaya ixracda cüzi olaraq artım var. Ötən ilin 7 ayında bu rəqəm 656 milyon dollar təşkil edib. Əvəzində bu ölkədən idxalda daha çox artım var. Ötən ilin hesabat dövründə həmin rəqəm 1.9 milyard dollar təşkil edib. Bu isə Rusiyadan idxalın təqribən 400 milyon dollar artdığını göstərir. İndi bu ticarətin zəifləməsindən ən çox zərər görən tərəf məhz Rusiya olacaq. Rusiya isə görünür, elə buna can atır. AZAL olayından sonra iki ay öncə, iyunun 27-də Rusiya Federasiyasının Yekaterinburq şəhərində hüquq-mühafizə orqanları Azərbaycan əsilli insanlara qarşı əməliyyat keçirib, bu zaman iki şəxs həlak olub, 10-a yaxın şəxs də saxlanıb. Rusiya hüquq-mühafizə orqanları əməliyyatı illər əvvəl baş verən cinayət işinin təhqiqatı ilə izah ediblər. Amma ardınca da müxtəlif şəhərlərdə Azərbaycan diasporunun təmsilçiləri həbs olunmağa başlayıb və bu prosesin hələ də davam etdiyi məlumdur. Bu fonda Odessada SOCAR-ın neft bazasının ard-arda iki dəfə vurulması münasibətləri daha da pisləşdirir. Azərbaycan qazının iyunun 28-də Ukraynaya axmağa başladığı Trans-Balkan qaz kəmərinin əsas elementi olan Orlovka yaxınlığındakı qazpaylayıcı stansiyaya hücum edilib. Ukraynalı hərbi ekspert Mixail Jiroxov qeyd edir ki, son vaxtlar xeyli gərginləşən Rusiya-Azərbaycan münasibətləri Moskvanın postsovet məkanında dəyişən siyasətinin bariz nümunəsidir: “Rusiyanın Qafqazdakı mövqeyinin sürətlə pisləşdiyi açıq-aydın görünür. Düzdür, onun hərbi bazası yerləşdiyi Ermənistan üzərində hələ də ciddi təsir rıçaqları var, lakin Azərbaycan geosiyasi baxımdan tamamilə itirilib. Belə bir şəraitdə Putinə yalnız xırda qisas almaq, SOCAR-ın Ukrayna regionunda yerləşən enerji obyektlərinə zərbələr endirmək əmri vermək qalır . Rusiya Federasiyasındakı Azərbaycan diasporunun nüfuzlu nümayəndələrini ağılsız əsaslarla həbs etmək də bura daxildir. Zərbələrə gəlincə, onların təxribat xarakterli olduğu göz qabağındadır, çünki birinci zərbədən və Bakının rəsmi reaksiyasından sonra zərbələr yenə davam etdirildi. Belə bir fikir var ki, PutinUkraynada münaqişənin tezliklə dondurulacağına ümid edir və Azərbaycanın bu birbaşa hücumlara reaksiya verməyə sadəcə vaxtı olmayacaq. Və burada xatırlayırıq ki, Bakı növbəti hücumlar olacağı təqdirdə Ukraynaya silah və döyüş sursatının tədarükünə qadağa qoyulması qərarına yenidən baxacağını bildirib”. Bununla belə, Jiroxov hesab edir ki, Rusiya-Azərbaycan münasibətlərində o qədər problemlər var ki, rəsmi Bakı Putinin birbaşa hücumuna sadəcə olaraq cavab verməyə borcludur: “Yaxın gələcəkdə biz müharibə edən Ukraynaya birbaşa silah və sursat tədarükünü görə bilərik. Üstəlik, Azərbaycanın Sovet/Rusiya standartlarından imtina edib tamamilə Qərb standartlarına keçməsinin vaxtı çatıb. Bu prosesə artıq start verilib, lakin indi o, daha təkmil formalar əldə edə bilər. Və belə çıxa bilər ki, Rusiya və Belarus istehsalı olan silahlar Moskvanın Qafqaz siyasətinə qarşı mübarizənin nəticəsidir”.
Məsələ ilə bağlı Rusiyanın “runews24.ru” portal yazır ki, Azərbaycan “sovet boyunduruğu”ndan müstəqillik əldə etdikdən sonra çoxdan gənc və zəif dövlət olmaqdan çıxıb. “90-cı illərin əvvəllərində guya Rusiya Ermənistanla birlikdə “hibrid” təzyiq üsullarından istifadə edərək respublikanın sabitliyini pozmağa çalışıb. Amma Bakı qüdrətli bir dövlətin paytaxtı kimi özünə alçaldıcı yanaşmaya yol vermədi. Azərbaycan hakimiyyəti artıq Rusiyanı öz iradəsini Bakıya diktə etməyə qadir qüvvə kimi qəbul etmir.Bu fonda tanınmış politoloq Sergey Markov bildirir ki, Rusiya ilə Azərbaycan arasında münasibətlərdə fikir ayrılıqları süni şəkildə kənardan qızışdırılır. Hər şeydən əvvəl, Rusiyanın bütün qonşu dövlətlərlə eyni vaxtda çətinliklərlə üzləşməsini təmin etməyə çalışan Qərb dövlətləri tərəfindən. Siyasi Tədqiqatlar İnstitutunun direktoru Moskva ilə Bakı arasındakı indiki duruma görə Böyük Britaniyanı “məsul” adlandırıb. Onun dediyinə görə, bundan əlavə, Rusiyanı təkcə Azərbaycanla deyil, Türkiyə ilə də qarşıdurmalara salmaq istəyən çox nüfuzlu türkofob qüvvələr var”. Bunlar fonunda Rusiaya etiraz olaraq, Azərbaycan bu ölkədə keçiriləcək “İnterviziya” müsabiqəsində də iştirak etməyəcək. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi “İnterviziya”da iştirak edəcək ölkələrin siyahısını dərc edib. Rusiya XİN-in Çoxtərəfli Humanitar Əməkdaşlıq və Mədəni Əlaqələr Departamentinin direktoru Aleksandr Alimov tədbirdə 21 ölkənin iştirak edəcəyini bildirib: “Təəssüf ki, dəvət etdiyimiz bütün ölkələrin heç də hamısı siyahımızda yer almayıb”.
Nahid SALAYEV
