Məlum olduğu kimi, prezident İlham Əliyev Albaniyanın Baş naziri Edi Ramanın və Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Antonio Koştanın dəvəti ilə “Avropa Siyasi Birliyi”nin 6-cı Zirvə toplantısında iştirak etmək üçün Tiranaya işgüzar səfər edib. Səfər çərçivəsində dövlət başçısı artıq bir sıra görüşlər keçirib. Azərbaycan bundan əvvəl də “Avropa Siyasi Birliyi”nin bir sıra Zirvə toplantısında iştirak edib.
Qeyd edək ki, “Avropa Siyasi Birliyi” qitənin ölkələri arasında siyasi əlaqələndirmə platformasıdır. Birliyin məqsədi ümumi maraq doğuran məsələlərin həlli üçün siyasi dialoqu və əməkdaşlığı inkişaf etdirmək, Avropa qitəsinin təhlükəsizliyini, sabitliyini və rifahını gücləndirməkdir. “Avropa Siyasi Birliyi”nin ilk toplantısı 2022-ci ilin oktyabrında Praqada keçirilib. Həmin sammitdə prezident İlham Əliyev ilə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan arasında Avropa İttifaqı Şurasının o vaxtkı prezidenti Şarl Mişelin və Fransa prezidenti Emmanuel Makronun iştirakı ilə qeyri-rəsmi görüş olmuşdu. Yeri gəlmişkən, Makron danışıqlar masasına özünü son dəqiqələrdə daxil etmişdi. İlk Zirvə toplantısında dövlət başçısı Azərbaycan həqiqətlərini, regional təhlükəsizlik məsələlərini daha bir mühüm platformadan beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə çatdırdı. Məhz həmin tədbir çərçivəsində Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin görüşü zamanı tərəflər 1991-ci il Alma-Ata Bəyannaməsi əsasında bir-birinin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tanıdılar. Burada Makronla Paşinyan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımağa məcbur edildilər. Bu Azərbaycan üçün mühüm uğur ldu. 2023-cü ilin iyunun 1-də Moldovanın paytaxtı Kişineuda “Avropa Siyasi Birliyi” sayca ikinci Zirvə toplantısı keçirilib. Həmin Zirvə toplantısında ümumilikdə 50-yə yaxın ölkədən dövlət və hökumət başçıları iştirak ediblər. Sammitdə liderlər sülh və təhlükəsizliyin təmin edilməsi, enerji təhlükəsizliyinin və Avropada ölkələrarası əlaqələrin gücləndirilməsi mövzularında müzakirələr aparıblar. Həmin vaxt masaya yenə Fransa prezidenti özünü dürtüşdürə bilmişdi. Almaniyanın hazırda sabiq olan Federal kansleri Olaf Şolts da burada iştirak edirdi. Azərbaycan dövləti vasitəçilik missiyasında işellə yanaşı, Makronun, daha sonra Şoltsun təmsilçiliyinə xüsusi etiraz etməmişdi. Makron burada vasitəçilik yox, konkret tərəf tutdu. Bu, “Avropa Siyasi Birliyi” ikinci Zirvə toplantısına ciddi xələl gətirdi. Qurumun 2023-cü ilin oktyabrında İspaniyanın Qranada şəhərində keçirilmiş sammitində Qərbin müəəyyən dairələrinin ermənipərəstlik xətti özünün pik həddinə çatdı. Həmin vaxt Azərbaycan Qranada toplantısı çərçivəsindəki görüşə razılıq verdi. Amma bir şərtlə ki, danışıqlar masasında Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan da ye ralmalıdır. Lakin buna etitaz edilməsi fonunda Azərbaycan lideri tədbirə qatılmaqdan imtina etdi. Nəticədə Mişel, Makron, Şolts və Paşinyan Qranada Azərbaycanın iştirakı olmadan birgə bəyanat qəbul etdilər. O vaxt “Politico” yazırdı ki, Avropanın 50-yə yaxın ölkəsinin liderlərinin, onların köməkçilərinin və digər rəhbər şəxslərinin, həmçinin yüzlərlə jurnalistin qatıldığı “Avropa Siyasi Birliyi”nin üçüncü zirvə toplantısı fiaskoya uğradı. Nəşrin bildirdiyinə görə, toplantıya yığışanlar Avropanın astanasında olan münaqişələrin, yaxud hansısa digər regional problemin həllində əhəmiyyətli irəliləyiş əldə edə bilməyiblər.
“Politico” yazırdı ki, üçüncü zirvə toplantısı Ermənistan və Azərbaycan arasında sülhə nail olmaq, Balkanlarda gərginliyi azaltmaq və qitənin təhlükəsizliyinə dair strateji söhbətlər aparmaq imkanı kimi təqdim edilib. Avropa liderləri ABŞ-ın Ukraynaya yardımı ilə bağlı narahatlıqlar fonunda, Avropanın dəstəyini hiss etdirmək üçün Qranadada olan Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin ətrafında dolaşsalar da, əsas oyunçuların olmaması səbəbindən, digər münaqişələrdə irəliləyiş əldə edə bilmədilər. Nəşrin diqqət yetirdiyi başlıca məqamlardan biri Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin və Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan üçüncü zirvə toplantısında iştirak etməməsi idi. Bu isə “Politico”nun fikrincə, Qarabağdakı o vaxtkı vəziyyətin həlli üçün hərəkətə keçmək ümidlərini puça çıxardı. Nəşr bildirirdi ki, Azərbaycan Fransanı danışıqlarda qərəzli olmaqda ittiham etdiyindən, prezident İlham Əliyev Qranadaya getmədi. “Politico” toplantıda Kosovo və Serbiya arasındakı gərginliyi aradan qaldırmaq cəhdlərinin də Azərbaycan–Ermənistan münasibətlərinin tənzimlənməsi kimi, nəticəsiz qaldığından söz açıb. “Avropa Siyasi Birliyi” 4-cü Zirvə toplantısı isə İngiltərənin Oksfordşir bölgəsində yerləşən Blenheim sarayında keçirilib. Azərbaycan lideri burada təmsil olundu. Burada diqqət mərkəzinə gələn o oldu ki, Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyin təmin olunmasında əvəzedilməz ölkələrdən biridir. Ona görə də Azərbaycanın iştirakı olmadan “Avropa Siyasi Birliyi” Zirvə toplantısında enerji təhlükəziliyi sahəsində müzakirələrin aparılması əhəmiyyətsiz olardı. Həmin vaxt diqqətə çatdırıldı ki, Rusiya–Ukrayna müharibəsinə görə Avropanın özünün enerji təhlükəsizliyini təmin etdiyi vasitələr məhdudlaşıb. Bu da Şərqi Avropa ölkələri üçün enerji təhlükəsizliyi sahəsində əlavə olaraq böyük gərginlik yaradır. Məhz burada Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində oynadığı rol ön plana gəldi. “Avropa Siyasi Birliyi”nin 4-cü Zirvə toplantısında iştirak edən prezident İlham Əliyevə olan yüksək diqqət, səmimiyyət, liderlərin görüş üçün müraciətləri Azərbaycanın qitə üçün önəminin bariz nümunəsi oldu. Birliyin Zirvə toplantısı çərçivəsində keçirilən “Enerji və bağlantı” mövzusunda dövlət başçısının çıxışı da rəğbətlə və maraqla qarşılandı. “Avropa Siyasi Birliyi”nin beşinci toplantısı Macarıstanın paytaxtı Budapeşt şəhərində baş tutub. Sammit iştirakçıları Ukraynadakı vəziyyət və Yaxın Şərqdə davam edən eskalasiya, qeyri-qanuni miqrasiya, o cümlədən iqtisadi təhlükəsizlik və enerji, nəqliyyat, informasiya texnologiyaları və qlobal ticarətdə əlaqələrlə bağlı mövzular da daxil olmaqla, Avropa təhlükəsizliyi məsələlərini müzakirə ediblər. Azərbaycan lideri bu tədbirə qatılmayıb.
Nahid SALAYEV
