Livan respublikasının paytaxtı Beyrut şəhəri yaxınlığında Antelias şəhərində qərargahı olan dinsiz hay kilsəsinin Yaxın Şərq bölgəsində bir qolu olan “Kilikiya erməni apostol kilsəsi” Türk-Müsəlman coğrafiyasına cənubdan açılan səngər/cəbhə rolunu oynamaqla, həm də dünya miqyasında terrorçu-silahlı qruplaşmaların, ilk növbədə “ASALA”nın yetişdirilməsi missiyasını öz üzərinə götürmüşdü.
Eramızdan əvvəl I minillikdə Cənubi Qafqazdan Ceyhan çayı hövzəsinədək cənub-qərbə doğru (Anadolu yaylasının cənub-şərq ərazilərinə) geniş yaylalararsı vadiləri, dağlararası çökəklikləri, alçaq təpəli düzənlikləri, çay hövzələrini (Türkiyə Cumhuriyyətinin Mərkəzi Tavr dağlıq qurşağı, Tantal silsiləsi, Güney Doğu Bölgələri, Dəclə, Fərat çaylarının mənbə hissələri, Atataürk su anbarının ətrafı...)....tarixi-coğrafi əraziləri əhatə etməklə əski Qıpçaq-Öğuz-Sak-Quz tayfalarının etnoprotoTürkdilli soylarından təşəkkül tapmış Kimmer-İskit-Skif çarlığının siyasi-hərbi və etnomədəni davamı I minilliyin əvvəllərinədək davam etmişdir. Bölgənin (I miniliyin əvvəllərində) ictimai-siyasi dəyişikliyi Yunan-Fars müharibələrinin davamlı olması və güclənməsi səbəbindən dəyişikliyə uğrasa da, kökənli əhali/etnomilli tərkibi yalnız Cənubi Frakiyadan, Aralıq dənizinin şərq sahillərindən, Fərat, Dəclə və Nil çayı hövzələrindən....köçürülən ibtidai insan-hay sürüsünün hesabına müəyyən etnodemoqrafik dəyişikliyə məruz qalmışdır.
Saxta hay “tarixçi”lərinin XI-XIV əsrlərdə uydurduqları “Böyük Kilikiya çarlığı”nın guya mövcud olduğunu iddia edən dinsiz kilsəsi həmin coğrafi ərazilərdə Səlşuq-Oğuz-Türkman dövlətçiliynə və əski/kökənli Türk-Müsəlman xalqına qarşı. siyasi-hərbi təsir gücünə malik dəstəvuz kimi istifadə etməkdədir.
Bu hal XIX-XXI əsrlərdə xüsusilə güclü olmuşdur. Qədim Kilikiya dövlətinin (e.ə. II-I minilliklərdə Hurrilərin yaratdığı və idarə etdiyi, sonralar Roma-Bizans dövlətləri tərkibində) və Anadolu yaylasının, Ceyhan, Dəclə və Fərat çaylarının hay sürüsünə heç bir aidiyyəti olmadığı halda qaldırlan iddianın-qondarma “Böyük Kilikiya Apostol Evi”nin XIX əsrdə Osmanlı Türkiyəsinə qarşı siyasi-hərbi və iqtisadi təhdidlər mənbəyinə/ocağına çevrildiyindən 1921-ci ildə fəaliyyəti qadağan edilmişdir və cəsus ocağı 1930-cu ildən Livan respublikasının paytaxtı Beyrut şəhəri yaxınlığında yataqlanmıış, qarımış hay xislətinə rəğmən yalnız aşağıdakı məqsədlərlə məşğul olur:
-Ü(İ)çmüəzzin kilsəsinin SSRİ və Şərqi Avropa, Cənubi və Şərqi Asiya hüdudlarında uydurma “Böyük Ermənistan dövləti” siyasətinə uyğun apardığı taktiki və strateji tədbirlərin Yaxın və Orta Şərq, Şimali Afrika, Cənubi və Qərbi Avropa, Cənubi və Şimali Amerika dövlətləri miqyasında həyata keçirmək;
-Ü(İ)çmüəzzin kilsəsinin beynəlxalq əlaqələrinin gücləndirilməsi (SSRİ daxilində səmərəli fəaliyyəti üçün) və şaxələndirilməsi məqsədi ilə əlaqələndirici funksiyasını yerinə yetirmək;-radikal hay gənclərinin silahlı qruplaşdırılması şəbəkəsinin yaradılması, təşkili, idarə edilməsi, siyasi-hərbi təchizatının təminatı, taktiki hazırlıq təlimlərinin keçirilməsi, maliyyə dəstəyi...kimi “erməni ideologiyası”nı hazırlamaq və həyata keçirmək;
-Türkiyə Cumhiyyəti ilə Ərəb-Müsəlman dünyası arasında cənub-şərq bölgələri sərhəddi boyunca “təhlükəli zolağ”ın yaradılması, “erməni” xisləti ilə məcazi mənada “qazılmış səngər”, gölgədə gizlədilmiş “siyasi-hərbi cəbhə”nin idarə edilməsinə rəhbərlik etmək;
-Dünya Katolik/Xristian dünyasında Vatikan kilsəsinin hakim siyasi gücünə bənzər qüvvəyə yiyələnməklə bu zərbəni ilk növbədə Türk-Müsəlman coğrafiyasına qarşı yönləndirmək;
XX-XXI əsrlərdə yuxarıda göstərilən məqsədlərə çatmaq üçün “Böyük Kilikiya Apostol kilsəsi”nin (I Aramın timsalında) fəal istifadə etdiyi silahlı hay qruplaşmaları sırasında 1975-ci ildə Livan respublikası ərazisində hay icmasının/kilsəsinin nəzarəti altında yaradılmış ASALA xüsusi yer tutur. Bu beynəlxalq terrorçu dəstənin üzvləri həm ideoloq, həm də döyüşçü kimi müxtəlif cəbhələrdə istifadə olunmaqdadır. 1980-ci illərdən başlayaraq Dövlətimizə və Xalqımıza qarşı “dünya erməni”lərinin işğalçılıq mübarizəsində/müharibəsində bu hal qabarıq şəkildə ifadə olunmuşdur.
Türk-Müsəlman dünyasının güclü ictimai-siyasi coğrafiyaları sırasında əhəmiyyətli, strateji dəyərli məkan sayılan Yaxın Şərqdə bu dünyaya qarşı düşmənçiliyini aşkar bildirən dinsiz hay kilsəsinin təşkilatçılığı, himayədarlığı və maliyyə yardımı ilə 1975-ci ildə yaradılmış növbəti terrorçu təşkilatını-“Ermənistanın azadlığı üçün məxvi erməni ordusu”nu (ASALA) nəzarətdə saxlanılması və davamlı idarə edilməsi məqsədi ilə 1980-ci ildə “Böyük Kilikiya Apostol Evi” “inşa” olunmuşdur. Bu qurumlara ümumi rəhbərlik 1947-ci ildə Livan respublikasının paytaxtı Beyrut şəhərində doğulmuş və Türk-Müsılman xalqlarına qarşı iliyinə qədər qatı düşmənşiliyi ilə seçilən Bedros Keşişyana (I Aram) tapşırılmışdır.
Qeyd etmək lazımdır ki, Roma/Vatikan kilsəsi (XIV Benedikt,1675-1758)) Osmanlı Türkiyəsinə qarşı güclü siyasi-ideoloji mübarizə cəbhəsi açmaq məqsədi ilə 1742-ci ildə Kilikiya erməni katolik patriarxlığı yaratmış, Avram Bedros I Ardzivyanı (1679-1749) yepiskop təyin etmiş, Türk-Müsəlman dünyasına qarşı ideoloji-təbliğat və siyasi mübarizə üsulları ona izah olunmuşdur.
Haşiyə. 1988-1994-cü illərdə Ermənistanda baş verən siyasi-hərbi təbəddülat və Azərbaycan dövlətçiliyinə qarşı təcavüzkarlıq hərakatında (sıravidən rəhbərliyədək) bilavasitə “Böyük Kilikiya Apostol Evi”ndə uzun illər ərzində yetişdirilən haylar iştirak etmişlər...Bu Şeytan yuvasının yetişdirdiyi, Suriyanın Hələb şəhərində “Daşnakstyun” və “Qnçaq” təşkilatları üzvlərinin ailəsində 1945-ci ildə doğulan Levon Ter-Petrosyan (ata babası Petros Ter-Petrosyan “Qnçaq”, ana babası Petros Qabrielyan “Daşnakstyun” üzvü olub) 1991-1998-ci illərdə Ermənistan Respublikasının prezidenti kimi Dövlətçiliyimizə qarşı mübarizə aparmış, I Aramın faşist ideyalarının Cənubi Qafqazda daşıyıcılarının önündə getmişdir... ASALA-nın silahlı-quldur üzvlərindən general-leytnant Norat Ter-Qriqoryants (1936, baxmayaraq ki, rəsmi olaraq SSRİ Ordusunda xidmət etmişdir) onun “dilinə zəhər” qatanlardan, “əlini qana bulaşdıran”lardan biri olmuşdur. Çünki, bu daşnakı L.Petrosya 1992-ci ilin avqustunda Ermənistana çağırmış, onu bu ölkənin Silahlı Qüvvələrinin komandanı təyin etmiş və 1994-cü ilədək Qarabağ cəbhəsindəki Türk-Müsəlman əhaliyə qarşı qətliamlara sövq etmişdir.
Dünya miqyasında silahlı-hərbi qruplaşma hücumlarını və terror faciələrini Türk-Müsəlman əhalisinə yaşatmağı qarşısına məqsəd qoymuş “Böyük Kilikiya Apostol Evi” Yaxın Şərq və Körfəz ölkələri, Yunanıstan, Cənubi Kipr, ABŞ və Kanada....daxil olmaqla zəngin maliyyə mənbələrini, silah-sursat təchizatı şəbəkəsini, bu dövlətlərin ərazisində terrorçuların təlim düşərgələrinin yaradılmasını....təmin etməklə, dünyanın siyasi-hərbi güc mərkəzləri ilə fəaliyyət əlaqələndirilməsinin təşkilini...həyata keçirir. XX əsrin əvvəllərində daşnak Akop Ter-Akopyan tərəfindən yaradılmış “Nemezis” terrorçu qruplaşmanın varisi kimi formalaşan ASALA cəbhəsinin geniş miqyas kəsb etməsinə həm də ABŞ-ın Kaliforniya ştatında intişar edən (və Amerika qitəsini əhatə edən) ANKA birliyi xüsusi rol oynamışdır. 1988-1992-ci illərdə Qarabağ bölgəsində soydaşlarımıza qarşı soyqırım faciələrinin baiskarlarına rəhbərlik edən Monte Melkonyan (1957-1993) məhz ANKA xətti ilə ASALA-nın üzvü kimi (silahdaşlarından Akop, Akopyan, Vazgen Sislyan, Qevork Yazçyan...ilə birlikdə) tanınmışdır və Qarabağda vuruşmuşdur. Bu daşnak-quldur ASALA-nın rəhbəri olub, həm də 1975-ci ildə Livan dövlətində vətəndaş müharibəsində iştirak edib.
Sosialist dövlətlərinin düşərgəsi dağıldıqdan (1991-ci il) sonra I Aramın siyasi nüfuzu Ü(İ)çmüəzzin kilsəsinin baş keşişləri I və II Qareginləri xeyli dərəcədə üstələdiyindən, “Kilikiya kilsəsi”nin Vatikan kilsəsi səviyyəsində qiymətləndirilməsi niyyətini güdməkdədir, bu istiqamətdə siyasi cəhdlərini artırmaqdadır. Son nümunə və nəticə kimi 2021-ci ilin iyul ayının 4-də Vatikan kilsəsində keçirilən beynəlxalq forumda I Aram “Ərəb dünyası problemlərinin həllində dinin rolu” mövzusunda, həmin ilin sentyabr ayında isə İtaliyanın Boloniya şəhərində G-20-lik dövlətlərinin 16-cı Zirvə görüşündə I Aram çıxış etmişdir. 2024-cü ilin noyabr ayının 1-də ABŞ Respublikaçılar partiyasının lideri D.Trampın(1946) ona zəng etməsi son “siyasi əmtəə” üstünlüyü kimi qiymətləndirilir. Və bundan ruhlanan hay keşişi xislət(lər)inə uyğun olaraq, artıq 47-ci prezident seçilən D.Trampa 7 fevral 2025-ci ildə məktub yollayaraq “diləyini dilə” gətirmişdir.
Təsadüfi deyil ki, müasir dövrdə hay toplumunun baş keşişləri sırasında I Aramım siyasi nüfuzu “dünya erməniləri”nin baş keşişi K.Q.Nersisyanı (1951, II Qaragen) artıq kölgədə qoymuşdur...
Bir cəhəti qeyd etmək lazımdır ki, ASALA-nın siyasi düşərgə və hərbi təlim təminatı baxımdan ən çox yardımı Fransa Respublikası göstərir, Yaxın Şərqdə yuva qurmuş bir sıra terrorçu qruplarla (Kürdüstan Fəhlə Partiyası, “FƏTH” inqilabiƏbu təşkilatı”...) əməkdaşlıq edir, eləcə də, digər ölkələrdə də (Yunanıstan, Kipr,İspaniya, Danimarka, İsveçrə, AFR, Avstriya, Avstraliya, İran, Venesuela...) ocaqları fəaliyyət göstərir.
Qismət Yunusoğlu Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi
P.S. 07 aprel 2016-cı il tarixdə hay kilsəsinin iki baş keşişi-II Qaregin və I Aram Qarabağ torpağında, bir həftədən sonra Şuşa şəhərində olmuşlar. Onları bu səfərlərdə bu diyarda Bütöv Azərbaycana qarşı özləri tərəfindən yaradılmış quldur dəstə üzvləri-Bako Saakyan, Aşot Qulyan, Arayik Arutunyan....müşaiyət etmişlər. Geri qayıdan I Aram Livanın baş naziri Tammam Salama (1945, müsəlman-sünni təriqəti, dini və soyadı ona qənim və haram olsun!) zəng vuraraq 18 aprel 2016-cı ildə İstanbul şəhərində keçirilmiş İslam Əməkdaşlıq Təşkilatıına üzv Dövlətlərinin Ali Sammitində qəbul edilən Yekun Bəyannamədə yazılması nəzərdə tutulan - Ermənistan ordusunun Azərbaycanın işğal etdiyi ərazilərdən çıxarılması təklifinə etriaz etməsinə görə təşəkkürünü bildirmişdir.
Qeyd edək ki, indiki baş nazir Navaf Salam (1953, BMT-nin Beynəlxalq Məhkəməsinin sədri olmuş) da onun əmisi oğludur.
Göründüyü kimi, dini qurm adı ilə yaradılan “Böyük Kilikiya Apostol Evi” və onun baş keşişi ancaq Şeytani-İblisanə əməllərlə məşğuldur, ibtidai insan-hay sürüsü kimi...
