Bəhruz Quliyev: “Tramp üçün anqlosakson birliyi yox, biznes önəm kəsb edir”
Prezident Donald Tramp uzun illərdir ABŞ-ın ənənəvi strateji müttəfiqi hesab olunan Böyük Britaniyaya da etibar etmir. Belə olmasaydı, Tramp admistrasiyasında yer alan və onun əsas tərəfdarı İlon Mask Böyük Britanyanın baş nazri Kir Starmerin ünvanına təhqiramiz fikirlər səsləndirməzdi.
Belə ki, milyarder Mask Starmeri ABŞ-da prezident seçkilərinə müdaxilə etməkdən və Londonun bu məqsədlə Vaşinqtona agentlər göndərməkdən tutmuş asiyalı miqrantların kütləvi zorlanmasında iştiraka qədər cinayətlərdə ittham edib. “Starmer mühakimə olunmalıdır” deyən Mask Britaniyanın baş nazirinin istefa verməsi vacibliyini bildirib. Mask Britaniyanın radikal sağçı “Reform UK” partiyasının lideri Naycel Faracı dəstəklədiyini və onun partiyasını maliyyələşdirəcəyini gizlətməyib.
Maraqlıdır, nə baş verir? Axı Böyük Britaniya həm də Avropa İttifaqının üzvü deyil. Üstəlik, anqlosaks. Axı, ABŞ-Böyük Britaniya münasibətləri prezidentlər, baş nazirlər səviyyəsində olan münasibətlərlə tənzimlənmir. İki dövlət arasında qeyri-rəsmi anqlosakson ittifaqı var. Hətta bəzən deyirlər ki, anqlosakson ittifaqının beyin mərkəzi Londondur. Ancaq biz görürük ki, Tramp faktiki olaraq bunu dağıdır. O üzdən, anqlosakson ittifaqının dağılması çox böyük geosiyasi hadisədir. Doğrudan da ABŞ-la İngiltərə arasında olan ziddiyyətlər həqiqətən də bu ittifaqı dağıtmağa öz təsirini göstərir.
“Hakimiyyətinin ilk günlərindən illərlə Avropa dəyərləri kimi formalaşmış dəyərlərin əleyhinə getdi”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən “SƏS” Media Qrupunun rəhbəri, politoloq Bəhruz Quliyev hesab edir ki, Tramp açıq formada anqlosakson ittifaqını hədəf alır: “Çünki onun razılığı olmadan heç vaxt Mask bunu etməz. İki yüz ildən artıqdır ki, ABŞ-la Böyük Britaniya arasında birlik mövcuddur. Özü də bu çox dərindir. Ancaq Trampın timsalında biz görürük ki, anqlosakson ittifaqının bir anlamı yoxdur. Məlumdur ki, bu gün Tramp administrasiyası özünü dünyaya yenilikçi komanda kimi təqdim edir. Tramp hakimiyyətinin ilk günlərindən illərlə Avropa dəyərləri kimi formalaşmış dəyərlərin əleyhinə getdi. İlk sərəncamları bunlara sübutdur. Bu gün İlon Maskın Böyük Britaniyanın baş naziri Kir Starmerə qarşı sərt ittihamları və Britaniya siyasətinə müdaxiləsi, ABŞ-Böyük Britaniya münasibətlərində hansısa gərginlik yaradacağı önəmli deyil. Mask Starmeri ABŞ-da keçirilən prezident seçkilərinə müdaxilədə və Asiya mənşəli miqrantların kütləvi zorlanmasında iştirakda ittiham edib. O, Starmerin istefasını tələb edərək, onun mühakimə olunmasını vacib sayıb. Hesab edirəm ki, bu yanaşmalar ABŞ-ın indiki siyasətinin ritorikasına uyğundur. Çünki bunun arxasında bilavasitə Tramp dayanır. Onun üçün anqlosakson birliyi yox, biznes önəm kəsb edir. Bundan əlavə, Mask Böyük Britaniyanın radikal sağçı "Reform UK" partiyasının lideri Nigel Farage ilə əlaqələrini açıq şəkildə göstərib və onun partiyasını maliyyələşdirməyi təklif edib. Bu, Maskın digər ölkələrin daxili işlərinə müdaxiləsi və siyasi partiyaları dəstəkləməsi ilə bağlı narahatlıqlara səbəb olsa da, rəsmi ABŞ üçün əhəmiyyətsizdir. Qeyd edim ki, Maskın Almaniyanın ifrat sağçı Almaniya üçün Alternativ Partiyasına (AfD) dəstəyini ifadə etməsi də diqqət çəkib. O, AfD-ni "yalnız AfD Almaniyanı xilas edə bilər" deyə tərif edib və partiyanın lideri Alis Vaydel ilə görüşüb. Bu, Almaniya siyasətində də narahatlıqlara səbəb olub və Bundestaqın administrasiyası Maskın bəyanatlarının Almaniyanın siyasi partiyalar haqqında qanununu pozub-pozmadığını araşdırmağa başlayıb. Əlavə etmək istəyirəm ki, bu kimi bəyanat və görüşlər Avropada həyəcanla qarşılanır”.
Politoloq B.Quliyevin fikrincə, bu hadisələr Maskın ABŞ və Avropadakı sağçı populistləri dəstəkləməsi və digər ölkələrin daxili işlərinə müdaxiləsi ilə bağlı geniş müzakirələrə səbəb olub: “Hesab edirəm ki, Maskın bu hərəkətləri ABŞ-Böyük Britaniya münasibətlərinə və ümumilikdə Qərb dünyasında siyasi sabitliyə təsir edə bilər. İki ölkə arasında olan anqlosakson ittifaqını dağıda bilər. Qərbin ABŞ-dan gözləntiləri fərqli idi. Amma reallıq odur ki, Qərb çaşqınlıqla hadisələri müşahidə edir və gələcək addımların qarşısını almaq üçün artıq hərəkətə keçib”.
Vidadi ORDAHALLI
