Akif Nağı: "Trampın məqsədi müharibəni istənilən şərtlərlə dayandırıb Ukraynanın işgal edilməyən ərazilərindəki 15 trilyon dollarlıq təbii sərvəti mənimsəməkdir"
ABŞ dövlət katibi Marko Rubio “Breitbart News”a müsahibəsində Ukrayna böhranı barədə danışıb. Bildirib ki, Rusiya ilə növbəti danışıqlarda ABŞ Moskvanın Ukraynadakı münaqişənin həlli üçün nə etməyə hazır olduğunu müzakirə etməyi gözləyir.
Onun sözlərinə görə, Ər-Riyadda keçirilən danışıqlarda Rusiya nümayəndələri açıq şəkildə bildiriblər ki, Moskva Ukraynadakı münaqişənin düzgün şərtlərlə bitməsində maraqlıdır: “Biz bu şərtlərin nə olduğunu müzakirə etməmişik. Beləliklə, növbəti addım müəyyən bir mərhələdə onlarla yenidən görüşmək, lazımi insanları toplamaq və münaqişəyə son qoymaq üçün Rusiyadan nə tələb olunacağını müəyyənləşdirməyə başlamaqdır. Eyni sual Ukraynaya da veriləcək”.
Rusiyanın müharibəni dayandırnaq şərtlərini bilmədən Amerika bu qədər "kartları"nı niyə açdı? Tramp nəyə görə deyir ki, Ukrayna NATO üzvu ola bilməz, Krımı unutmalıdı, ərazilərinin işğalı ilə barışmalıdır? Hələ Amerika Rusiyanın nə istədiyini növbəti görüşlərdə müəyyən edəcək, Rusiyanın müharibəni hansı şərtlərlə bitirmək istədiyini, nəyi güzəştə getməyə hazır olduğunu bilmədən nədən bu addımları atdı?
Baki-xeber.com saytının suallarına cavab olaraq politoloq Akif Nağı bildirdi ki, doğrudur, ilk baxışdan Amerikanin hərəkətlərində bir xaotiklik, bir tələskənlik müşahidə edilir: "Amma o da nəzərə alınmalıdır ki, ABŞ yalnız Trampın və Maskın iradəsi ilə idarə edilmir. Amerikanın dərin dövləti var, dövlətin idarə edilməsində onun planı, proqramı əsas götürülür. Özünü hər nə qədər müstəqil, radikal və spontan siyasətçi kimi göstərməyə çalışsa da, Tramp həmin proqramın icraçisıdır.
Dünən Tramp bir ifadə işlətdi - "Öncə Amerika". Yəni Amerikanın maraqları hamının maraqlarından öndədir. Sözsüz ki, o, ilk növbədə bu mesajı Avropatmya ünvanlayıb. Almaniyadan dərhal cavab gəldi ki, biz sizin mövqeinizi nəzərə alarıq. Bu isə o deməkdir ki, biz də öncə Almaniya, öncə Avropa mövqeyindən çıxış edərik. Amerika və Avropa arasında qarşıdurma var. Avropa bunu çoxdan gözləyirdi və ona görə də on illərdir ki, müstəqil güc mərkəzinə çevrilmək istəyir. Vaxtilə Amerika "briksid" - Britaniyanın Avropa Birliyindən çıxmasını sifariş edərək, qüvvələri parçaladı və prosesi əngəllədi. İndiki şəraitdə Avropanın güc mərkəzinə çevrilməsi cətin məsələdir.
Düzdür, Almaniyadakı növbədənkənar seçkilərdən sonra buna bir qədər ümidlər yaranıb. Almaniyada hakimiyyətə Amerikaya sərt mövqeyi ilə seçilən kansler Fridrix Merz gəlib. Olaf Şolts bir qədər zəif xarakterə malik idi. Yəqin ki, bu növbədənkənar seçkilər də Almanıyanin dərin dovlətinin qərari idi. Siyasi şərhcilər dərhal Fridrix Merzə "alman Tramp" ləqəbi vərdilər.
Amerika üçün Rusiyanın mövqeyi önəmli deyil, çünki Tramp bilir ku, Rusiya taqətdən düşub, o, istənilən an Rusiyaya diz çökdurə bilər.
Bəzən fikirlər səsləndirilir ki, Rusiya ittifaqi bərpa etmək istəyir. Bu tamamilə yanlış düşuncədir. Çünki aprtıq Rusiyanın o gücü yoxdur. Hər hansi bir güc mərkəzi yaratmaq üçün maliyyə vacibdir, o isə Rusiyada yoxdur. Hər bir dövlət öz maraqlarından çıxış edir, maraq isə maliyyədir, dividenddir. Bu olmasa heç kim bir araya gəlməyəcək. Sovetlər dönəmində SSRİ həm müttəfiq respublikalara, həm də o düşərgənin digər dövlətlərinə dotasiya verirdi və hərbi gücü ilə qorxudurdu. Onun hesabına SSRİ həmin dövlətləri ətrafında saxlayırdı. İndi Rusiyanın o qüdrəti yoxdur.
Tramp bütün bunları nəzərə alaraq öz siyasi xəttini yürüdür. Bu siyasi xətt də ondan ibarətdir ki, müharibə istənilən şərtlərlə dayanmalıdır - özü də Ukraynanın zərərinə olaraq dayanmalıdır. Rusiyanın müəyyən istəkləri həyata keçməlidir. Çünki Rusiyanın maraqları təmin edilməsə döyüşü davam etdirəcək. Bu isə Amerikanın maraqlarına ziddir. Trampın məqsədi müharibəni istənilən şərtlə dayandırıb Ukraynanın işğal edilməyən ərazilərindəki 15 trlyon dollarlıq təbii sərvəti mənimsəməkdir. Tramp bunu açıq mətnlə deyir. Hazırda ABŞ və Avropa Ukraynanın sərvəti üstündə dalaşır.
Amerika Ukrayna məsələsində Rusiyanı öz tərəfinə çəkməklə, həm də Çinlə bağlı planlar qurur. Fikir verdinizsə, bir neçə gün bundan əvvəl Tramp Meksika rəhbərliyinə xəbər göndərdi ki, Çinlə strateji sahələrdə əməkdaşlığa son qoyulsun. Yəni Tramp düşünür ki, strateji sahələr üzrə əməkdaşlıq Çini gücləndurə və Amerika üçün təhlükə yarada bilər. Yəqin ki, yaxın günlərdə digər müttəfiqlərə də oxşar xəbərdarlıqlar açıq və qapali formada göndəriləcək.
O ki qaldı Rubionin Rusiyanın mövqeyini bilmədiklərini deməsinə, bu, cəmiyyət üçundur. Əslində onlar Moskvanın nə istədiyini yaxşı bilir və bu istək Amerikanı qane edir. Rusiya işğal etdiyi ərazidə qalmaq və dondurulmus aktivlərinin açılmasını istəyir. Bunu tək Tramp yox, bütün dünya bilir. Yəni Amerika üçun həm Rusiyanın, həm Avropanın, həm də Ukraynanın mövqeyi aydındır. Ukraynanın yeganə tələbi təhlükəsizliyə zəmanətdir. Bu, Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyanın mövqeyini xatirladır - bütün dünyanı gəzib dövlətin təhlükəsizliyinə zəmanət axtarır. Bu məntiqsiz məsələdir, dövlət öz təhlükəsizliyini özü təmin etməlidir. Dövlət bunu bacarmırsa, hansısa dövlətin tərkibinə daxil olub, təhlükəsizlik dərdindən azad olmalıdır.
Hazırda Türkiyə də Rusiya və Amerikanı ortaq məxrəcə gətirmək istəyir. Böyük ehtimalla, proseslərin mərkəzində Türkiyə dayanacaq. Buna Avropa ölkələrindən başqa hamı razıdır".
Dəniz NƏSİRLİ
