ABŞ prezidenti Donald Tramp ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyinin (USAID) fəaliyyətinin dayandırılması ilə bağlı səsləndirilən tənqidlərə baxmayaraq, milyarder iş adamı İlon Maskı öz administrasiyasında Dövlət İdarəetməsinin Səmərəliliyi Departamentinin rəhbəri təyin etmə qərarını müdafiə edib.
Xatırladaq ki, Tramp hələ yanvarın 24-də ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyinin fəaliyyətini məhdudlaşdırıb və üç ay müddətinə ABŞ-nin xaricə yardımlarını dayandırıb.
Tramp və Mask “Fox News”da yayımlanan ilk birgə televiziya müsahibəsində bu addımı müzakirə ediblər. Tramp USAID-in maliyyəsini dondurmaq qərarını əvvəlki Bayden administrasiyasının çox xərcləməsi, bu xərclər arasında Birləşmiş Ştatların maraqlarına xidmət etməyən xarici yardımların olması və büdcə kəsirinin artması ilə əlaqələndirib. Bununla yanaşı, müsahibə daha çox Trampın dünyanın ən zəngin adamı Mask ilə münasibətinə və niyə onu Dövlət İdarəetməsinin Səmərəliliyi Departamentinə rəhbər təyin etməsinə fokuslanıb. Tramp bildirib: “Bir çox iş adamını tanıyıram, amma onların hamısı mütləq yaxşı insanlar deyil”. O deyib ki, Mask ölkənin yaxşı vəziyyətdə olmasını istəyən böyük insandır. Prezidentin sözlərinə görə, Dövlət İdarəetməsinin Səmərəliliyi Departamenti hökumət israfçılığını, saxtakarlığı və sui-istifadəni aradan qaldırıb, amerikalı vergi ödəyicilərinim milyonlarla dollarını xilas edib. Trampın yanvarda baş tutan andiçmə mərasimindən bəri Dövlət İdarəetməsinin Səmərəliliyi Departamenti hər bir nazirlikdə yoxlamalar apararaq federal hökumətin ölçüsünü kiçiltmək və xərcləri azaltmaq məqsədilə minlərlə hökumət işçisini işdən çıxarıb. Mask Trampın hakimiyyətə gəldiyi zaman iki trilyon dollarlıq büdcə kəsiri ilə üzləşdiyini bəyan edib: “Məqsəd kəsirdən bir trilyon dollar çıxarmağa çalışmaqdır”. Tramp müsahibədə bildirib ki, Mask ondan öz şirkətləri üçün – xüsusən ABŞ hökuməti ilə bir neçə müqaviləsi olan “SpaceX” və elektrikli avtomobillərin təşviqi məqsədilə ABŞ subsidiyalarından faydalanan “Tesla” üçün heç nə xahiş etməyib. Mask isə əgər öz şirkətləri ilə əlaqəli bir vəziyyətlə üzləşsə, özünü bu məsələdən kənarlaşdıracağını bildirib. Tramp isə əlavə edib: “Əgər bir münaqişə yaranarsa, o, bu məsələyə qarışmayacaq”. Onu da qeyd edək ki, ABŞ-da pulların havaya sovrumasında ən çox USAID-in payı var. Demokratların hakimiyyətdə olduğu dönəmdə USAID Birləşmiş Ştatların dünyada qlobalist siyasətini reallaşdırmaq üçün etibarlı vasitəyə çevrilmişdi. Sabiq prezident Co Bayden tərəfindən ermənilərə yaxınlığı ilə seçilən Samanta Pauerin bu qurumun başına gətirilməsindən sonra qlobal sülhə ciddi təhlükə yaranmışdı. Pauerin Fransanın siyasi dairələri ilə birləşərək Cənubi Qafqazda sülh və təhlükəsizliyin təmin olunmasına maneələr yaratması, bölgədə sönmüş münaqişə ocağını yenidən körükləmək istəyən Emmanuel Makronun ətrafı ilə işbirliyində olması, separatizmi, terrorizmi stimullaşdırmaq üçün nəzərdə tutulan Avropa Sülh Fondu ilə sinxron hərəkət etməsi USAID-in olduqca təhlükəli fəaliyyətlə məşğul olduğunun daha bir təzahürü oldu.
Proseslər göstərir ki, USAID daha fəaliyyətini bərpa etməyəcək. USAİD-in sponsor olduğu “The New York Times”,“Politico”,“Associated Press”, BBC, “Reuters”, “Frans-Press” və digər nəhəng media qurumlarında ölkəmizlə bağlı saxta ittihamlara da bu fonda son qoyulması gözlənilir. USAID-in fəaliyyəti ilə bağlı daha bir Avropa ölkəsi öz daxilində araşdırmaya başlayacaq. Belə ki, USAID-in Bosniya və Herseqovinadakı fəaliyyəti və xərcləri araşdırılacaq. Ölkənin maliyyə və xəzinə naziri Srdan Amidziç ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyinin ölkədəki fəaliyyəti və xərcləmələri ilə bağlı araşdırma aparılmasına göstəriş verdiyini açıqlayıb. Slovakiyanın baş naziri Robert Fiko İlon Maska məktub göndərərək, USAID-in ölkəsinə ayırdığı qrantlar haqqında məlumat istəyib. Baş nazirin məktubunda qeyd olunur: “Şübhəsiz ki, USAID-dən gələn vəsait Slovakiyada siyasi məqsədlər üçün, respublikanın siyasi sistemini təhrif etmək və müəyyən siyasi partiyaları dəstəkləmək üçün istifadə edilib”. Fikonun fikrincə, respublika üçün zəruri olan layihələri Slovakiyanın daxili işlərinə kobud müdaxilədən ayırmaq üçün Slovakiyada qeyri-hökumət təşkilatları, media subyektləri və ayrı-ayrı jurnalistlər üçün USAID-in qrantları və subsidiyaları haqqında məlumat əldə etmək lazımdır. Venesuelanın baş prokuroru Tarek Uilyam Saab isə qeyd edir ki, sağçı müxalifət Venesuela hökumətinə qarşı çevriliş cəhdi hazırlamaq üçün USAID-in maliyyə vəsaitindən istifadə edib: “USAID-dən pul alan venesuelalı sağçı ekstremistlər həmin vəsaitdən qanuni hökumətə qarşı sui-qəsd hazırlamaqda istifadə etdiklərinə görə təhqiqat altındadırlar”. Onun sözlərinə görə, hazırda özünü prezident elan etmiş Xuan Quaydonun qondarma müvəqqəti hökumətinin USAID-in vəsaitlərindən qeyri-qanuni istifadəyə imkan verən korrupsiya sxemləri ilə bağlı araşdırmalar aparılır. Kubanın Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri Bruno Rodriqes Parrilla qeyd edir ki, USAID həmişə Kubada konstitusiya quruluşunu sarsıtmaq üçün pərdə olub. Nazirin sözlərinə görə, agentlik 1998-1999-cu illərdə yüzlərlə qeyri-qanuni əməliyyatlar aparmaq üçün 6 milyon dollardan çox istifadə edib. 2001-ci ildən 2006-cı ilə qədər USAID kubalıları hədəf alan 142 qeyri-qanuni layihə və fəaliyyətə 61 milyon dollar ayırıb. Digər belə faktlar da mövcuddur. Amma görünən odur ki, USAİD-in qərəzli fəaliyyətinə son verilir.
Samirə SƏFƏROVA
