Qarabağda erməni separatizminin baş qaldırması nəticəsində böyük faciələr yaşandı, amma çox təəssüf ki, Ermənistan və separatçılar bundan dərs götürmək əvəzinə bu gün də qızışdırıcı mövqelərindən əl çəkmirlər. Götürək, Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın fevralın 20-də Xankəndi şəhərində nümayişlərin başlamasının 35-ci ildönümü ilə bağlı verdiyi bəyanatı.
Erməni mediasının geniş tirajdığı bəyanatda Paşinyan iddia edib ki, guya 1988-ci ilin 20 fevralında Qarabağda başlayan nümayişlər kortəbii olub. Guya bu nümayişlər Ermənistan tarixdə “milli oyanış və azadlığın simvolu kimi qalacaq”. Paşinyanın bəyanatında bir sıra məsələlər yer alıb ki, onlar sepatizmin, revanşizmin alovlanmasına imkan verir.
Ermənistan baş nazirinin məlum bəyanatını Qərbi Azərbaycan İcması narazılıqla qarşılayıb. İcmanın mətbuatda yayılan bəyanatında qeyd edilir ki, Qərbi Azərbaycan İcması Ermənistan hökumətini öz ərazisindən qovduğu azərbaycanlıların sülh yolu ilə, təhlükəsiz şəraitdə və ləyaqətlə öz yurdlarına qayıda bilmələri üçün müvafiq beynəlxalq proses çərçivəsində İcma ilə dərhal danışıqlara başlamağa çağırıb.
“Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan 20 fevral 1988-ci ildə Azərbaycanın Xankəndi şəhərində nümayişlərin başlamasının 35-ci ildönümü ilə bağlı bəyanat verərək, həmin aksiyanın guya kortəbii şəkildə başladığını iddia etmiş və onu insan hüquqlarına aid məsələ kimi təqdim etməyə cəhd etmişdir.
Əslində həmin nümayişlər xeyli əvvəlcədən hazırlanmış olmaqla, Azərbaycana qarşı ərazi iddiasına və azərbaycanlılara qarşı irqi ayrı-seçkiliyə xidmət edən sistemli bir qəsdin tərkib hissəsi idi.
Ermənistan tərəfi bu nümayişlərdən xeyli əvvəl Azərbaycana qarşı ərazi iddiası ilə çıxış etmiş və Ermənistan SSR-də yaşayan azərbaycanlılara qarşı zorakılıq yolu ilə total etnik təmizləməyə başlamışdı. Ermənistan tərəfinin başlatdığı bu proseslər insan hüquqlarına və beynəlxalq hüquqa zidd olmaqla mono-etnik məkanın yaradılmasına və ərazi ekspansiyasına xidmət edir. Məhz bu irqçi və aqressiv yanaşma ilə Ermənistan öz ərazisindən azərbaycanlıları qovmuş, Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə tanınmış ərazilərini işğal etmiş və oradan da bütün azərbaycanlıları qovmuşdur.
Azərbaycan Respublikasının Ermənistanın hərbi hücumu və işğalına qarşı 2020-ci ildə apardığı özünümüdafiə əməliyyatının qələbə ilə başa çatması ədalətin bərpa olunması istiqamətində mühüm addım olmaqla iki ölkə arasında sülh imkanlarını artırıb. Ermənistan rəhbərliyinin yaranmış bu unikal imkandan istifadə edərək, sülh üçün konkret addımlar atmaq, ələlxüsus, indiki Ermənistan ərazisindən qovduğu azərbaycanlıların sülh yolu ilə, ləyaqətli və təhlükəsiz şəkildə geriyə qayıtmasına imkan yaratmaq əvəzinə ərazi iddiasını və etnik təmizləməni təcəssüm edən bədnam bir hadisənin ildönümü münasibəti ilə bəyanat verməsi təəssüf doğurur.
Azərbaycanlıların qayıdıb öz evlərində yaşamasına imkan verməyən Ermənistan hökumətinin, Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində yaşayan erməni etnik mənsubiyyəti olan Azərbaycan vətəndaşlarının hüquqları məsələsi ilə spekulyasiya etməsi riyakarlıqdır.
İndiki Ermənistan ərazisindən qovulmuş azərbaycanlıların hələ də öz evlərinə qayıda bilməməsi, bu ölkədə mono-etnik dövlətçilik, etnik təmizləmə və sistematik irqi ayrı-seçkilik vəziyyətinin davam etməsi böyük ədalətsizlikdir və bu, davamlı sülhün bərqərar olunmasına böyük əngəl törədir”-deyə İcmanın bəyanatında vurğulanır.
“Silva Kaputikyan, Zori Balayan kimi şovinistlər Xankəndidə başlanan haqsız etiraz mitinqlərinə rəhbərlik edir, separatçılara təlimatlar verirdilər...”
Məsələyə şərh verən AMEA-nın Qafqazşünaslıq İnstitutunun ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri, professor Qasım Hacıyev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, icmanın bəyanatında qeyd edilənlər faktdır. “Əvvəlcə onu deyim ki, icmanın bəyanatı çox faktları əks etdirir və burada yer alan məsələlər tamamilə doğrudur. Qərbi Azərbaycan İcmasının Paşinyan hökumətini danışıqlara çağırması tam məntiqlidir. Bir ovuc erməniyə haqsız yerə “muxtariyyət” tələb edən Ermənistan yarım milyona yaxın Azərbaycan türkünün geri qayıtması barədə heç danışmır. Halbuki, Qərbi Azərbaycana qayıtmaq onların halal haqqıdır. İcmanın etirazı da, tələbi də tam məntiqlidir və bu öz nəticəsini verməlidir.
1988-ci ilin 20 fevralında başlanan mənfur hadisələr bizim gözümüzün qarşısında baş verib, bütün prosesə şahidlik etmişəm. Proses necə “kortəbii” başlamışdı ki, həmin ilin sonlarına yaxın 300 minə yaxın azərbaycanlı öz yurdlarından deportasiya olundu? Bu açıq şəkildə onu göstərir ki, məqsədlərdən biri Azərbaycan türklərini öz tarixi torpaqlarından deportasiya etmək, qovmaq olub. Torpaqlarımızı ələ keçirmək üçün xalqımıza qarşı hər cür terror törədilib. Bir tarixçi kimi Paşinyanın dediklərini təhlil edirəm və onun birmənalı şəkildə yalan danışdığını aşkar şəkildə görürəm. Birmənalı olaraq deyirəm ki, 1988-ci ilin 20 fevralında Xankəndidə baş verənlər qətiyyən təsadüfi deyildi, bu xüsusi hazırlanmış nümayişlər idi. Bu nümayişlər kortəbii şəkildə keçirilmirdi, konkret məqsədləri vardı ki, onu da tezliklə bildik. Ermənilər bu nümayişlərə uzun illər idi ki, hazırlaşırdılar. Onlar Yuxarı Qarabağı Azərbaycandan ayırmaq üçün planlar qurmuşdular. Bu təxribatçı planların da əsası XX əsrin əvvəllərində “Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti”nin yaradılması ilə qoyulmuşdu. Bu proses Sovetlər dövründə də davam etdirildi. Nəhayət ki, XX əsrin sonlarında düşünülmüş, planlı şəkildə hadisələr başlandı. Başlayan dövrdə də bilirsiz ki, ermənilər müxtəlif qıcıqlandırıcı hərəkətlər edirdilər. Topxana meşəsini qırdılar, azərbaycanlıları ayağa qaldırmaq, təxribatlara çəkmək üçün çox işlər görürdülər. Ona görə də Xankəndidə başlayan nümayişlər davamlı olsun deyə o ardıcıl aparılırdı. Əvvəlcə işdən tətillər, sonra isə nümayişlər başladı. Aqambekyanın çıxışından sonra bütün dünya ictimaiyyətinə elan etdilər ki, “Dağlıq Qarabağ Azərbaycandan ayrılıb Ermənistana birləşdirilməlidir”. Bilirsiz ki, hadisələr bu məcrada başladı. Hər şey planlı və hazırlanmış şəkildə idi, proseslər idarə olunurdu. Bu gün Paşinyanın 35 il əvvəl Xankəndidə başlanan separatizm dalğasını “kortəbii” proses kimi qələmə verməsi məntiqsizdir. Xüsusi idarə olunan bir prosesin bu cür adlandırılması gülməlidir. Bu real deyil. Paşinyanın bu hərəkəti suda boğulanın saman çöpündən yapışmasına bənzəyir. Ermənistan hökuməti də, separatçılar da bilirlər ki, bir qarış da olsun torpaq mənimsəyə bilməyəcəklər, ermənilərə heç bir halda muxtariyyət verilməyəcək, onlar Azərbaycan vətəndaşları kimi yaşayacaqlar. Azərbaycan dövləti ermənilərin orada yaşamasına heç bir etiraz etmir, onlar bizim vətəndaşlarımız kimi yaşaya bilərlər”.
Q.Hacıyev hesab edir ki, Paşinyan və onun kimiləri bu gün də stəkanda fırtına yaratmaqla məşğuldurlar, qondarma blokada iddiaları ilə dünya ictimiayyətini bezdirirlər. Q.Hacıyevin fikrincə, bu gün qarabağda olan dinc ermənilər burada qalıb yaşaya bilərlər, amma separatçılar, araqarışdıranlar bizim torpaqları tərk etməlidir.
Q.Hacıyev qeyd etdi ki, hadisələr zamanı Moskvadan xüsusi təlimat alan Silva Kaputikyan, Zori Balayan kimi araqarışdırıcılar, şovinistlər hər ay Xankəndiyə gəlirdi və orada separatçı hərəkətlərə dəstək verirdilər: “Silva Kaputikyan, Zori Balayan kimi şovinistlər Xankəndidə başlanan haqsız etiraz mitinqlərinə rəhbərlik edir, separatçılara təlimatlar verirdilər. Bu hərəkətlər onlar kimilərinin rəhbərliyi ilə həyata keçirilirdi. Bu təsirlər altında da Sumqayıt hadisələrini də planlı şəkildə təşkil etdilər. Paşinyana xatırlatmaq lazımdır ki, Xankəndidən əvvəl 1987-ci ildə Zvartnots meydanında antitürk mitinqləri başlamışdı və şüarları da belə idi: “rədd olsun türklər”, “Ermənistan ermənilər üçündür”, “bir nəfər də türk qalmamalıdır”. Ermənilər bu şüarlarla çıxış edəndə onun əks-sədası hara gedib çıxmalı idi? 1988-ci ilin fevralından bir neçə ay sonra azərbaycanlılar bir nəfər kimi öz doğma yurdlarından, vətənlərindən qovuldular. Eyni zamanda bu təsir altında Xankəndidə bu nümayişlər təşkil edildi və bu planlı şəkildə axıra qədər aparıldı ki, 1991-ci ildə münaqişə hərbi hücumla nəticələndi, Ermənistan torpaqlarımıza hücum etdi. O zaman “Dağlıq Qarabağ Respublikası” adı altında qondarma “respublika” elan etdilər, heç bir dünya dövləti onu tanımadı. Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə 44 günlük müharibədə rəşadətli ordumuz tərəfindən o “respublikanın” özü də, adı da birdəfəlik darmadağın edildi”-deyə Q.Hacıyev vurğuladı.
İradə SARIYEVA
