Son dövrlərdə Qarabağda separatçı rejim daxilində gərginliyin və ziddiyyətlərin daha da dərinləşməsi müşahidə edilir. Məsələ burasındadır ki, Qarabağ separatçılarının “prezidenti” kimi təqdim olunan Arayik Arutyunyan “konstitusiyaya” böyük dəyişikliklər təklif etməklə öz istefası barədə şayiələri daha da qızışdırıb.
Bu günlərdə açıqlanmış dəyişikliklər layihəsinə uyğun olaraq, Arutyunyana istefa verəcəyi təqdirdə “Qarabağ parlamentinə keçid prezidentin” seçilməsi səlahiyyəti verilməlidir. Arutyunyan isə “prezidentlik” müddətinin sonunadək, yəni 2025-ci ilədək öz postunda qalmalıdır. Qarabağ separatçılarının hazırkı “konstitusiyasına” görə, Arutyunyanın istefası “parlamentin” avtomatik buraxılması və yeni seçkinin keçirilməsi ilə nəticələnməlidir. “Azatutyun” radiosu yazır ki, yerli siyasətçilərin əksəriyyəti belə bir seçkinin hazırda Laçın dəhlizini bağlamış Azərbaycan tərəfindən bloklana biləcəyini deyir. Arutyunyanın sözçüsü Lusine Avanesyan deyib ki, “konstitusiya dəyişikliyi geosiyasi regional hadisələr” və “Qarabağın üzləşdiyi xarici və daxili çətinliklərlə” bağlıdır. O da vurğulanır ki, Qarabağda və Ermənistandakı müxalif fiqurlar, İrəvanda mənzillənmiş bəzi media qurumları Arutyunyanın “konstitusiya dəyişikliyinə” Ermənistan hökumətinin təzyiqi altında getdiyini bildirir. Onların fikrincə, baş nazir Nikol Paşinyan Qarabağda özünə tam sədaqətli olan birisinin başçı edilməsinə çalışır. Lakin Qarabağ üzrə ekspert Vahram Atanesyan bu mülahizə ilə razılaşmır və bildirir ki, Paşinyanla Arayik Arutyunyanın münasibətləri yaxşıdır. Atanesyanın fikrincə, Paşinyana Qarabağda yeni “prezidentin” separatçı “parlament” tərəfindən seçilməsi sərf eləmir, çünki Arayik Arutyunyanın partiyası burada həlledici çoxluğa malik deyil. Amma nəzərə alınmalıdır ki, Arutyunyanın “konstitusiya dəyişikliyi” təşəbbüsü onunla rusiyalı biznesmen, Qarabağın “dövlət naziri” Ruben Vardanyanla çəkişmədə olduğuna dair xəbərlərlə eyni vaxta düşüb. Bu yaxınlarda onların ayrı-ayrılıqda Moskvaya səfər etmələri haqqında məlumatlar yayılmışdı. Bəzi xəbərlərə görə, Arutyunyan Vardanyanı vəzifəsindən azad etmək və qəfil “prezident və parlament seçkiləri çağırmaq” istəyib. Vardanyan isə istefaya getməyəcəyini qəti şəkildə bildirib. “Azatutyun” yazır ki, Qarabağdakı müxalifətçilərin fikrincə, Paşinyan Vardanyanı vəzifədən çıxarması üçün Arutyunyana təzyiq göstərir. Onların fikrincə, bu, Azərbaycan tərəfinə güzəştə gedilməsi üçün lazımdır. Ermənistan hökuməti bu iddiaları şərh etmir. Lakin Paşinyanın bəzi müttəfiqləri və tərəfdarları Vardanyanı kəskin tənqid ediblər. Onlar bildiriblər ki, Azərbaycanın Laçın dəhlizini açması üçün Vardanyanın Qarabağı tərk etməsi vacibdir.
Azərbaycanın özünə gəldikdə isə, prezident İlham Əliyev Ruben Vardanyanın Moskvadan xüsusi missiya ilə göndərildiyini və onunla heç bir danışıq aparılmayacağını bəyan edib. Azərbaycan, eləcə də bir sıra Qərb şərhçiləri Vardanyanın “Putinin adamı” olduğunu deyir. Onların fikrincə, Vardanyan Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanmasını və Qarabağda tənzimlənməni pozmaq tapşırığı ilə gəlib. Şərhçilər həm də diqqəti belə bir məqama çəkirlər ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putin Vardanyanın Rusiya vətəndaşlığından məhrum edilməsinə dair fərmanı Vardanyan Qarabağda “dövlət naziri” təyin olunan gün imzalayıb. Erməni politoloq Qrant-Məlik Şahnazaryan da qeyd edir ki, Arutyunyan Vardanyanı qurban verməyə hazırdır: “Qarabağ “hakimiyyəti” sakitləşmir. İndi də “konstitusiya dəyişikliyi” prosesinə başlayıb. Onların bəyan etdiyi məqsədlərinə inanmıram. Bu məqsədlərə çatmağın başqa yolları da var. Və bunu çox yaxşı bilirlər. Problem başqa yerdə - Arayikin hər kəsi razı salmaq, hamını qane etmək üçün bitmək bilməyən çalışmağındır. Üstəlik, “hamını” deyəndə həqiqətən də hamını nəzərdə tuturam: Əliyev, Paşinyan, Putin, Qarabağ elitası, erməni müxalifəti və sair. Və o, bunu bacaracağını düşünür. Əliyev Ruben Vardanyanın Qarabağdan çıxmasını istəyir, Arayik deyir, buyurun. Paşinyan Samvel Babayanı Qarabağda vəzifəyə təyin etmək istəyir, Arayik cavab verir, olar. Rusların arzuları varmı? Arayik yenə də deyir, problem yoxdur. Onlar belə yaşayırlar: bu gün qərar verib, ertəsi gün dəyişdirməklə. Arutyunyanın taktikası belədir. İndi “konstitusiya”ya dəyişiklik edilir. Bu, Arayikin Qarabağa son xidməti olacaq. Təbii ki, sabah yenə fikrini dəyişməsə”. Ekspertlər qeyd edir ki, əslində rus sülhməramlıları bölgəni tərk edən kimi Qarabağda qalan ermənilər Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul edəcək. əks mövqedə olanlar bölgəni tərk edəcəklər. Bu fonda bəzi separatçıların həbsi də mümkündür. Vardanyan və digər separatçılar yaxşı anlayır ki, Azərbaycan öz ərazilərində hansısa separatçı meyllərin baş qaldırmasına imkan verməyəcək. Artıq iki aydan çoxdur azərbaycanlı ekofəalların Laçın yolunda keçirdikləri dinc aksiya Vardanyanın və digər separatçıların əl-qolunu bağlayıb. Ekofəalların keçirdikləri dinc aksiya səbəbindən Vardanyan Qarabağdakı faydalı qazıntı yataqlarından qızıl və digər qiymətli metalları çıxarmaqda artıq çətinlik çəkir. Qarabağa pul qazanmaq məqsədilə gələn Vardanyanın əlavə mənfəət əldə edə bilməməsi onun buradan çıxıb getməsini şərtləndirir. Bu, digər separatçılara da aiddir.
Nahid SALAYEV
