Məlum olduğu kimi, bu ilin yanvarında Xoyda 5,4 və 5,9 bal gücündə iki dəfə zəlzələ baş verib. Təbii fəlakətlər nəticəsində ölənlər və yaralananlar olub, minlərlə ev dağılıb. Sakinlər soyuq və qarlı-şaxtalı hava şəraitində küçələrdə qalıb. İran rejimi Azərbaycan və digər ölkələrin yardım təkliflərindən imtina etməklə yanaşı, Güney Azərbaycanın başqa bölgələrindən Xoya könüllü humanitar yardım çatdırlmasına da indiyə kimi mane olur.
Xoy şəhər sakini olan azərbaycanlı qadın baş verənlərlə bağlı “Fərda” radiosuna bildirib: “Zəlzələdən yuvamız dağılıb, bu havada çadırda qalırıq, nə kömək edirlər, nə də yardım istəməyimizə icazə verirlər. Zəlzələdən ölməyən ya soyuq havadan öləcək, ya da etirazlara görə öldürüləcək”. Əyalətin Mənzil Fondunun başçısı Cəfər Bərzgərin məlumatına görə, təbiət hadisəsi 13 min 200 evə ziyan vurub. Həmin evlərin birində yaşamış 40 yaşlı qadın danışır ki, vəziyyətləri çıxılmazdır, gün keçdikcə də pisləşir. Onun sözlərinə görə, hökumət 18 yanvar zəlzələsindən sonra əhalini köçürməliydi, amma bunu etməyib: “Bəzi qonşular, qohumlar könüllü getdi başqa ərazilərə, mənim gedəcək yerim yox idi, qaldım. Həmin vaxt evim bir az zərər görmüşdü. Ayın 28-də isə saniyələr içində həm evim dağıldı, həm həyatım. Ana-bacı, tanımadığım qız-gəlin, qardaş ilə qalmışıq çöldə. O gün bir nəfər 3-4 çadır gətirdi, 7 ailə girdik bir çadıra, istilik yox, xəstəlik bir yandan yayılır. Şəkər xəstəsiyəm, dərmanım yoxdur. Yemək yardımı edənlər var idi, o gün eşitdik ki, onlara da icazə vermirlər. Hər 10 nəfərdən 9-nun evi tanınmaz durumda, adamlar özü də xəstə-ac. Bizi zəlzələ öldürmədi, amma bu rejim öldürəcək”. Həmin qadın həyat yoldaşı və qızının həbsdə olduğunu sözlərinə əlavə edir: “Biri öz günahı ilə getdi, qızım isə etiraz aksiyalarında saxlanıldı”. Xatırladaq ki, İranda ötən ilin sentyabrında başlamış kütləvi etirazlarda 500-dən çox nümayişçinin öldürüldüyü, minlərlə adamın həbsə atıldığı bildirilir. Digər Xoy sakini, 8 yaşlı qızı və həyat yoldaşı ilə küçədə qalan ata da zəlzələdən sonra həyatlarının daha da çətinləşdiyini, dövlətin isə onlara biganə yanaşdığını bildirir: “Onsuz da soyuqdur, “plitka”, “peç” tapa bilmirik. Tapdığımız isidicilər də öldürür. Eşitdiyimə görə, yüzdən çox adama qaz iyi pis təsir edib. Elə biri də arvadım idi, az qala boğulurdu. Ətrafda bir təcili yardım tapa bilmədik ki, kömək etsin. Qonşuluqda baytar var idi, ilk yardımı o etdi, indi yaxşıdır”. Agentliklər Xoyda yanvarın 29-dan bəri zəlzələdə zərər çəkənlərin çadırlarında təqribən 140 nəfərin qazdan zəhərləndiyini, azı iki nəfərin öldüyünü bildirib. Həmin ata isə 8 yaşlı qızına verməyə yemək tapmadığını, dövlətin də köməyə gəlmədiyini vurğulayır: “Bakıdan yardım gələcəkdi, qoymadılar. Bizə bircə məmur da kömək etmir. Keçmiş məhbuslar pul göndərir, idmançılar yardım etməyə çalışır, dövlət isə susub. Sadəcə susub. Acından, soyuqdan ölək, sevinsinlər. Soyqırımını sevirlər”. O bildirir ki, əvvəlcə yardım vəd olunsa da, sonra səslərinə hay verən tapılmayıb. O, İran hakimiyyətinin zəlzələ qurbanlarını aldatdığını bildirir: “Bir ara siyahıyaalma aparıldı, sevindik ki, yardım ediləcək. Hakimiyyət isə bizi aldatdı, kömək göstərmədi. Hər yerə zəng edirik. Zənglərimizə cavab verən də yoxdur. Çox ağır vəziyyətdə yaşayırıq. Yaralılarımız var, baxan yoxdur. Ehtiyacımız olan şeyləri paylamağa qoymurlar”. Həmin şəxs soyuq hava şəraitinin də onların durumunu daha ağırlaşdırdığını deyir: “Soyuqdur, qrip baş alıb gedir. Dərman gətirən yoxdur. Heç olmasa, ölənlər üçün kəfən gətirələr… Hakimiyyət vaqon sığınacağı versə idi, kaş. Havanın daha çox soyuyacağı gözlənilir”. O, video çəkib yaymaqla dünyaya səslərini çatdıra bilmədiklərindən gileylənir: “Çünki yaxın dostumuz “yalan yaydı” adı ilə cəzalandırıldı. Şallaq yeyəcək”. Xoy sakini hazırda da titrəyişlərin hiss olunduğunu, daha bir zəlzələ qorxusunun canlarına vəlvələ saldığını deyir. İranın şimal-qərbində yerləşən Qərbi Azərbaycan vilayətinin Xoy şəhərində təbii fəlakətdən xeyli vaxt keçməsinə baxmayaraq, İran hökumətinin zəlzələ qurbanlarına heç bir yardım göstərmədiyi bildirilir. Bunu sosial şəbəkələrdə yayılan görüntülərdən də görmək olur. Bölgədə elektrikin kəsilməsi və qar yağması axtarış-xilasetmə işinə mənfi təsir göstərib. Evsiz qalan ailələrə müvəqqəti sığınacaq, istilik cihazları verilmədiyi deyilir.
Bunlar fonunda, İranda zəlzələ qurbanları və hazırkı antihökumət aksiyalarında həlak olmuş etirazçılar da daxil, ruhani hakimiyyət orqanları tərəfindən öldürülənlərin ailələri “”Twitter”də diplomatları 1979-cu il İran İslam İnqilabının ildönümü tədbirlərində iştirak etməməyə çağıran kampaniyaya başlayıblar. İranda Pəhləvi sülaləsinin hakimiyyətinə son qoymuş inqilabın ildönümü hər il fevralın 11-də silsilə tədbirlərlə qeyd edilir. Bu tədbirlərdə əsasən İran hakimiyyətinin təbliğatı aparılır. Amma builki ildönümü hakimiyyətin inqilabdan bəri üzləşdiyi ən böyük etirazlarla eyni dövrə təsadüf edir. Müxalifətin kollektiv “1500 təsvir” qrupu xəbər verir ki, hakimiyyət tərəfindən öldürülmüş qurbanların ailələri İrandakı diplomatik missiyaları təntənəli mərasimlərin boykotuna çağırıblar. Son günlərdə sosial media platformalarında yayılan videolarda İranın bir neçə şəhərində inqilaba və onun ildönümünə həsr edilmiş plakatlara od vurulduğu görünür.
Samirə SƏFƏROVA
