“Şuşanın qoxusu burnuma dəymişdi və mən artıq o havasız yaşaya bilməzdim, o məqamda arxada qalsaydım ölərdim”
O düşməndən şəhidlərimizin öcünü aldığı, Füzulidən başlamış Şuşaya qədər döyüş yolu keçdiyi, İkinci Qarabağ müharibəsində Füzulinin, Qubadlının, Xocavəndin və Şuşanın azad olunmasında iştirak etdiyi üçün özünü şanslı sayır.
Taleyinə 2016-ilin Aprel döyüşləri də yazılıb, qəhrəmanımız Lələilahi (Lələ Təpə) yüksəkliyinin azad olunması uğrunda gedən döyüşlərdə şücaət göstərib. Qazi polkovnik-leytenant Taleh Zaman oğlu Əliyev xalqımıza Zəfər şərbəti içirən Vətən oğullarından biridir. Zəfər dastanımızı yaradanlar sırasında xüsusi yeri olan T.Əliyevin peşəkar zabit, hərbiçi kimi Vətən müharibəsində göstərdiyi şücaətlər misilsizdir. Bildirək ki, T.Əliyev Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən "Azərbaycan Bayraq"ordeni,"Füzulinin azad olunmasına görə","Qubadlının azad olunmasına görə","Xocavəndin azad olunmasına görə","Şuşanın azad olunmasına görə" medalları ilə təltif olunub. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin adından Müdafiə naziri tərəfindən "Qüsursuz xidmətlərə görə” 1-ci, 2-ci, 3-cü dərəcəli medallarla, “Xidmətdə fərqlənmələrə görə” 2-ci, 3-cü dərəcəli medallarla, "Ordunun yaranmasının 10-illik, 90-illik, 95-illik,100-illik yubiley"medalları ilə "Silahlı Qüvvələr Veteranı" medalı ilə təltif olunub.
Müsahibimiz Taleh Əliyevlə keçmişə körpü salırıq, onun Zəfər duyğularını öyrənirik, qəhrəmanımızı döyüş günlərinə qaytarırıq.
- Bizimlə müsahibəyə gəlməmişdən əvvəl deyəsən şagirdlərlə görüşə getmişdiniz?
- Nizami rayon 70 saylı orta məktəbdə Zəfər Bayramı münasibətilə çox möhtəşəm bir tədbir keçirildi, mən də həmin tədbirə qonaq kimi dəvət edilmişdim. Zəfər Bayramı ilə bağlı möhtəşəm tədbir keçirdiklərinə və məni də ora dəvət etdiklərinə görə məktəbin rəhbərliyinə və kollektivinə təşəkkür edirəm.
- Keçən iki il müddətində məktəblərə tez-tez dəvət edilirsiz?
- Sözün açığı, mən təhsil müəssisəsində keçirilən görüşlərə çox böyük böyük əhəmiyyət verirəm. Üç tədbirdə olmuşam, üçü də təhsil müəssisəsi olub. Onlardan ikisi orta, biri isə ali məktəb olub. Bu günlərdə də Azərbaycan Dövlət Pedoqoji Universitetinin rektoru Cəfər Cəfərovun dəvətilə bu ali məktəbdə Zəfər Bayramı ilə bağlı keçirilən görüşdə iştirak etdim. Təhsil müəssisələrində belə görüşlərin keçirilməsi məni çox sevindirdi. Pedoqoji Universitet çox dəyər verdiyim və hər zaman öz nüfuzunu qoruyan ali məktəbdir. Ən çox qiymət verdiyim məsələ budur. Çox hörmətli müəllimlərimiz ADPU-nun yetirmələri olub...Övladımın da bu ali məktəbdə təhsil alması məni çox sevindirir.
- Şagirdlərə, tələbələrə ən çox nədən danışırsınız?
- Dediyim kimi, təhsil ocaqları mənim üçün çox önəmlidir. Həm də uşaqlar, gənclər bizim gələcəyimizdir. Döyüş hər kəs üçün maraqlıdır. Döyüşlərdən də suallar verirlər, amma döyüş səhnələrindən çox vətənpərvərlik hisslərindən və xalqımızın özünün belə sezmədiyi qəhrəmanlıqlardan danışmağa çalışıram. Öz ömrünü hərbiyə həsr etmiş bir hərbiçi kimi bu qələbənin qazanılmasında ordu ilə yanaşı xalqın da böyük rolu olduğunu çatdırmaq istəyirəm. Bu çox böyük önəm daşıyır. Biz irəliyə getdikcə xalq arxamızca gəldi. İnanın ki, təhlükələrə görə xalqın qarşısı alınmasaydı onlar bizim arxamızca gedib oralara çıxardılar.
- Yəqin ki, xalqın orduya dəstəyi sizə stimul verirdi. Ruhlanırdınızmı?
- Tutaq ki, çox gənc bir əsgərin çətinliklərdən vahimələnib tərəddüd içində qaldığı an ola bilər və bu halda bir ananın oğluna “bala, özünü qoru, təhlükəyə girmə” sözü ona mənfi təsir göstərə bilərdi. Amma bizim analarımız arasında oğluna bunu deyən olmadı, əksinə analarımız oğullarını düşməndən qisas almaq üçün müharibəyə yola saldı.
- Siz Aprel döyüşlərində də iştirak etmisiniz. Taleyinizə Vətən müharibəsində iştirak etmək də düşdü. Bu barədə nə danışa bilərsiniz?
- Hərbiçi olaraq xidmətimin 19-cu ili idi. Mən artileriya sistemlərində olmuşam. Düşünürdüm ki, 19 ildir hərbidəyəm, 19 ildir qisas üçün yol gəlirəm, amma hələ də qisasımı ala bilməmişəm.
- Hərb sənətini qisas üçün seçmişdiniz?
- Bəli. Birinci Qarabağ müharibəsi yeniyetməlik dövrünə düşdü. Onda mənim ayrı arzum, ayrı istəyim vardı. Müstəntiq olmaq olmaq istəyirdim, amma Birinci Qarabağ Müharibəsindən sonra qərarımı dəyişdim, dedim ki, hərbiçi olacağam. Öz-özümə sual verirdim ki, axı mən bu 19 ildə nə etdim? Heç qisasımı da ala bilmədim. Bu məni çox narahat edirdi. 19 il az bir müddət, az bir ömür deyildi. Əlbəttə, biz o illərdə gələcək döyüşçüləri hazırlayırdıq. Yüzlərlə əsgər şəxsən mənim tabeçiliyimdə olub, onlara hərbin sirlərini öyrətmişik, ehtiyata buraxmışıq. Aprel döyüşləri sanki neçə ilin üst-üstə yığılmış bir barıdı idi. Hər yerdə deyirəm, mən çox şanslıyam. Bəlkə də çoxları elə bilər ki, bir çox ağır döyüşlərdən sağ qurtardığım üçün şanslı olduğumu deyirəm. Xeyr. Bunu ona görə deyirəm ki, 2015-ci ildə ciddi bir qarşıdurma yaranmışdı, düşmənim təxribatının qarşısını almaq üçün orta artileriyadan istifadə etməyə imkan verdilər. Çünki artıq düşmən bundan istifadə etmişdi, ona qarşılıqlı cavab vermək lazım idi. Bu şans, bu fürsət iki-üç bölməyə yaranmışdısa o bölmənin biri məndə idi. Mən “atəş” komandasını vermək şansımı özümə böyük xoşbəxtlik sayıram, böyük qürur hissi keçirirəm. 2016-cı ilin Aprel döyüşlərində iştirakıma gəlincə, mən 20 gün idi başqa bir vəzifəyə təyin olunmuşdum. 20 gündən sonra döyüşə qatıldım. Həmin döyüşdə ağır artileriya sistemlərlərində neçə illərlə xidmət edənlər vardı. Hərbi hissədə bir neçə bölmə vardı, onların içindən bir bölmə cəlb olunmuşdu o da mənim bölməm oldu.
- Aprel döyüşlərində də şansınız gətirdi...
- Burada da şansım üzümə güldü. Mən bunu özümə böyük şans sayıram. Bu düşməndən qisas almaq yanğısı ilə yaşayan bir zabit üçün doğurudan da bu şans idi. Aprel döyüşləri mənə bir çox şeyləri qazandırdı. Baxmayaraq ki, 19 il idi xidmət edirdim, peşəkar bir zabit idim. Döyüş təcrübəsi başqa bir şeydir və biz onu Aprel döyüşlərində qazandıq. Çox təəssüf edirdim, deyirdim ki, Aprel döyüşləri niyə dayandırıldı. Amma Ali Baş Komandanın apardığı siyasət, uğurlarımız, nailiyyətlərimiz bunu bir daha sübut etdi ki, nəyin nə vaxt olacağını cənab Prezidentdən gözəl bilən yoxdur. Əlbəttə, ömrümün çox xatirələri onunla bağlı olan yaxın dostumun şəhid olması mənə çox ağrı-acılar verirdi, hər yana baxanda onu görürdüm.
- Kimdən danışırsınız?
- Aprel döyüşlərində şəhid olan Rasim Məmmədov həm öz kəndçim idi, həm orta məktəbdə birgə oxumuşduq, bir yerdə təyyarə qəbula gəlmişikdik, imtahan vermişdik və dörd il bir yerdə oxumuşuq.
- Onun da qisasını aldınız.
- Bəli, bu mənim arzum idi və buna şükür da nail oldum. Aprel döyüşləri təcrübə qazandırdı, sonradan Türkiyədəki təhsilimin hərbidə qazandığım təcrübələrə qatqıları oldu. Türkiyədə təhsil aldığım vaxt Tovuz hadisıləri baş verdi. Koronavirus dövrü idi yollar da bağlı idi. Yollar bağlı olmasaydı biz hamımız təhsilimizi yarımçıq qoyub vətənimizin müdafiəsinə gələcəkdik. General Polad Həşimov da, polkovnik İlqar Mirzəyev də komandirim olub, hər ikisinin də tabeçiliyində xidmət etmişəm. Onların şəhdi olması xəbərini eşitmək çox acı idi. Onların və xalqımızın qisasını almaq çox vacib idi.
- Vətən müharibəsi başlayanda yəqin Azərbaycanda idiniz, yoxsa hələ qayıtmamışdınız?
- Avqust ayında qayıtdım və Beyləqan istiqamətində N saylı hərbi hissənin artileriya rəisi vəzifəsinə təyin edildim. Biz bilirdik ki, müharibə qaçılmazdır, çünki düşmənin təxribatları ortada idi. Yoldaşlar deyirdi ki, sən yeni vəzifəyə təyin olunmusansa mütləq döyüş olacaq. Bir ay müddətində doğurudan çox əziyyət çəkdim, amma bunun bəhrəsini döyüşdə gördüm. Qısa bir müddətdə öz bölmələrimi həm tanımağa nail oldum. Mən müharibə zamanı Füzuli istiqamətində hərbi hissənin artileriya rəisi idim. Ermənistanın təxribatları başlayanda mən döyüş komandasını gözləyirdim, o komanda gəlməyəndə başqa hisslər keçirirdim ki, niyə komanda verilmir? Nəhayət ki, o komanda gəldi. Öz hərbi hissəmlə ilk döyüş günündən Füzuli istiqamətində döyüşə girdim.
- Ən çətin döyüşlər olub Füzuli döyüşləri...
- Bəli. “Ohanyan səddi”ni birinci yaran hərbi hissələrdən biri biz idik. O hərbi hissə ki, Qaraxanbəyli yaşayış məntəqəsini azad etdi. Onu da deyim ki, Qarxanbəyli ilk azad olunan yaşayış məntəqələrindən biridir. O sırf bizim istiqamətimizdə, mənim olduğum hərbi hissənin nailiyyəti idi.
- Taleh müəllim, siz Şuşaya qədər getdiniz, çox ağır güllə yarası aldınız, amma yenə də yolunuza davam etdiniz. O günləri necə xatırlayırsınız?
- Biz Füzuli istiqamətində irəlilədik, sonra Hadrut istiqamətində başqa hərbi hissələrin fəaliyyəti baş tutduğundan, Hadrut azad olunduqdan sonra “Ohanyan səddi”nin yarılmasının ardınca çətin ərazilərdə biz itkinin çoxluğunu qiymətləndirərək yuxarı komandanlıqdan gələn qərara əsasən hərbi hissəni ikiyə böldük. Hadrut istiqamətində, düşmənin bütün müqavimətini qırdıq, füzuli azad olundu. Sonra müəyyən hissələrimiz Qubadlı istiqamətində hücumlarını davam etdirmək üçün istiqmaətləndirildi, bir hissəmiz Hadrut istiqamətində müdafiəni təmin etdi. Döyüşün 34-cü günü idi. 34 gün idi ki, hərbi hissə dayanmadan döyüşürdü. Mənim hərbi hissə komandirim Aprel döyüşlərində iştirak etmiş polkovnik Vilayət Quliyev çox böyük döyüş təcrübəsinə malik idi. Əməliyyat bölmə rəisimiz Cahandar Əhmədov idi. O çox güclü, savadlı bir əməliyyatçı idi. Xoşbəxtiliyimiz də o idi ki, hamımızın fikrimiz eyni idi. 34 gündən sonra Hadrut istiqamətində bizə müdafiə tapşırığı verildi. Həm də artıq hərbi hissənin toparlanması lazım idi. Bu da bizim üçün qürurvericidir ki, bizi üstün gördüklərinə, o istiqamətdə tapşırıqları yerinə yetirəcək bölmə kimi bizi qiymətləndirdiklərinə görə bizə yeni tapşırıq verdi. Gecə saatlarında komanda gəldi ki, müdafiəni təhvil verirsiniz və Daşaltı istiqamətində hücuma keçirsiz. Bu da bir xoşbəxtlikdir. Şəxsən mən bununla fəxr edirəm ki, bizə güvəndilər və bizi verilən tapşırığı yerinə yetirən bölmə kimi qiymətləndirdilər. Noyabrın 2-si artıq biz Daşaltı istiqamətində irəliləyirdik. Yeni açılmış cığırlardan keçdik, keçilməz yolları adladıq. O cığırdan keçmək çox çətin idi, ordan ağır topları, sursatları itkisiz keçirmək çox çətin olsa da, sürücülərimiz bunu bacardı. Onların da bu işdə əməyi böyükdür. Çox təhlükəli yollar idi. Demək olar ki, bölməmiz o yollarla itkisiz keçdilər. Noyabrın 4-də Daşaltı istiqamətində hücumumuzu həyata keçirdik. Demək olar ki, biz Daşaltını üç bir tərəfdən sarmışdıq. Baxmayaraq ki, qarşıdakı yüksəklikdə düşmənin möhkəmləndirilmiş mövqeləri vardı. Biz onları dəf etdik. Noyabrın 5-də Daşaltını işğaldan azad etdik və Şuşa istiqamətində irəliləyərkən başımdan ağır yaralandım. Snayper gülləsi kaskamdan keçib başımı dərin yaraladı. Elə bilirdim ki, güllə başımdadır...
- Bildiyim qədər hospitala getmək istəmirmişsiniz...
- Məni vuran düşmənin cavabı verildi, minatan atışları ilə düşmən məhv edildi. Hospitala getməkdən imtina edirdim, yuxarı komandanlıqdan göstəriş verildi ki, sən döyüşdən çıx və hospitala get. Vəziyyətimin ağır olduğunu bilirdilər. Heç kəsi narahat etmək istəməsəm də, artıq özüm-özümdən əl çəkmişdim. Döyüş meydanında özümü kiməsə yük etməmək üçün arxaya gəldim...Gündüz saat 11-12 radələrində xəsarət almışdım, amma gecə saat 12-də Füzuli Diaqnostika Mərkəzinə çata bildim. Burada yaramı təmizləyəndən sonra dedilər ki, qorxulu bir şey yoxdur. Amma güllənin kaskadan çıxmamasına və ağrılar olduğuna görə gülləni başımda hiss edirdim. MRT etdilər və baş sümüyümün salamat olduğunu və güllənin başımda olmadığını bildikdən sonra qərar verdim ki, yenidən geri qayıtmalıyam. Gecə başıma tikiş qoydular və səhərisi gün geri qayıtmaq üçün israr etdim. Həkimlərin dilimdən imzalı kağız alması hesabına da olsa yenidən döyüşə qayıtdım. İmzalı kağıza yazdım ki, döyüşlərə öz istəyimlə qayıdıram. Baxmayaraq ki, mənim yerimə vəzifəyə təyinat olmuşdu. Məni artıq “itki” vermişdilər...Heç kim mənim yaşayacağıma inanmırdı.
- Belə ağır vəziyyətdə yenidən döyüşə qayıtmağınızın səbəbi nə idi?
- Ağır güllə yarası alsam da, Şuşa döyüşlərindən qala bilməzdim. Rabitə əlimə çatan kimi, komandanlığa bildirdim ki, mən öz vəzifəmi davam etdirəcəyəm. Noyabrın 6-da yenidən döyüşçə qatıldım. Noyabrın 7-si artıq Şuşanı alınmışdıq, Şuşada idik. Şuşanın qoxusu burnuma dəymişdi və mən artıq o havasız yaşaya bilməzdim, o məqamda arxada qalsaydım ölərdim.
- Həmin məqamda Şuşada olmaq necə bir hiss idi?
- İfadə olunmaz, sözlə deyilməz bir hiss idi. Mən döyüşdə yalan danışmışam.
- Necə?
- Yalanımın biri aldığı xəsarətdən yaşamaq ümidini itirən əsgərin bir dəqiqə də olsa artıq yaşaması üçün ona verdiyim “sən yaşayacaqsan, qorxma, narahat olma” təsəllisi olub. Biz ümid vermək istəyirdik. Şuşa artıq alınanda bizim elə yaralımız var idi ki, sutka yarım idi irəlilədikcə özümüzlə aparırdıq. Çünki yol bağlanmışdı, onları başqa yerə qoya bilməzdik. Yarılarımız ölüm qalım mübarizəsi aparırdılar. Amma Şuşa alınandan sonra anladım ki, o yaralılar yaşamaq üçün yox, onlar Şuşanın alınması üçün mübarizə aparırdılar. Bir çox ağır yaralılarımız Şuşada azan səsi eşidəndən sonra şəhid oldular. Doğrudan da belə idi. Onlar yaşamaq üçün yaşamırdılar, tapşırığı yerinə yetirmək üçün yaşayırdılar.
- Saysız orden və medallarla təltif olunmusunuz, onların arasında “Azərbaycan Bayrağı” da var. Bu ordeni alanda hansı hisslər keçirdiniz?
- Deyim ki, mənim müəllimim Birinci Qarabağ müharibəsindən sonra “Azərbaucan Bayrağı” ordeni almışdı. O vaxtdan mənim “Azərbaycan Bayrağı” ordeninə sevgim vardı. Mən bu ordenə layiq görüldüm. Ən böyük arzum o idi ki, “Azərbaycan Bayrağı” ordenini şəxsən cənab Ali Baş Komandan özü mənə təqdim edəydi, belə olsaydı dünyanın xoşbəxti olardım. O vaxt gəlib şəxsən o tədbirdə iştirak etmək şansım olmadı. Mən “Azərbaycan Bayrağı”ordenini çox böyük qürurla daşıyıram.
İradə SARIYEVA
