Qarabağda müvəqqəti yerləşdirilmiş Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin məsuliyyət zonasında qalan ermənilərin çıxılmaz durumda olmasına dair onların özləri tərəfindən də etiraflar artır. Bunu son günlərədək Rusiya vətəndaşı olmuş biznesmen Ruben Vardanyan da təsdiq edir.
O, Rusiyanın “Kommersant” qəzetinin müxbiri Vladimir Solovyova geniş müsahibəsində deyir ki, Qarabağın taleyi ilə bağlı bədbin əhval-ruhiyyəsini gizlədə bilməyib. O, 2020-ci ilin oktyabrında, müharibə getdiyi vaxtı verdiyi bəyanatı yada salır. “Dedim ki, çox böyük bir münaqişənin başlanğıcıdır, sadəcə. Ayrıca müharibənin deyil. Təəssüf ki, belə də oldu, dünya bu iki ildə üçüncü dünya müharibəsinə doğru gedir. Tektonik dəyişikliklərin astanasındayıq, elitanın, adamların məsuliyyəti də ən mürəkkəb, ən ağır yerdə olmaqdır”. Qarabağda qalan ermənilərə gəlincə, o bildirir: “Burada nə isə etmək üçün ilk növbədə təhlükəsizlik məsələsini bağlamaq lazımdır. Sülhməramlıların yerləşdirilməsinə baxmayaraq, xeyli insidentlər baş verir, faciəvi şəkildə bitir. Məncə, təhlükəsizlik hissi yoxdur. Nəinki sabaha, heç bu günə inam yoxdur. Belə bir şəraitdə əhalini, bu azsaylı, burada qalan əhalini saxlamaq çətin görünür”. Vardanyanın fikrincə, təkcə rusiyalı hərbçilər, yaxud xarici iştirakçılar deyil, elə adamların özləri də yaşadıqları yerdə təhlükəsizliyə görə məsuliyyət hiss etməlidirlər. O, Soçi görüşünə də toxunub. Vardanyan bu danışıqları uğurlu saymır: “Yekun mətndə Qarabağın statusu məsələsinə toxunulmur, açıq qalır. Rusiyalı sülhməramlıların Qarabağda sülhü təmin etməyə davam edəcəyi də vurğulanmır”. Müsahibəsində Vardanyanın sərsəmlədiyi məqamlar da olub. Məsələn, müxbirin Bakı ilə İrəvan arasında intensiv danışıqlar, Rusiya və Qərbin bu danışıqlarda uğurlu vasitəçiliyə görə rəqabəti, tərəflər arasında mümkün sülh sazişinin Qarabağ üçün nə demək olduğunu dair sualına o, belə cavab verib: “Qarabağın taleyi haqda danışanda Qarabağ xalqının fikri və qərarına söykənmək lazımdır. Ermənistan Respublikası öz danışıqlarını özünün Azərbaycanla qarşılıqlı münasibətləri, demarkasiya, delimitasiya, dəhlizlər əsasında aparmalıdır. Amma Qarabağın taleyi orada həll olunmur. Qarabağın taleyi burada, bizimlə həll olunur”. Burada bir vacib xatırlatma etmək lazım gəlir. Azərbayacn rəhbərliyi, o cümlədən prezident İlham Əliyev dəfələrlə bildirib ki, Qarabağ erməniləri Azərbaycan vətəndaşlarıdır və Bakı onların məsələsini heç bir beynəlxalq mərkəzlə müzakirə etməyəcək. Azərbaycan prezidenti Qarabağ erməniləri ilə qeyri-rəsmi təmasların olduğunu da söyləyib. Bunu Ermənistanda da təsdiq edirlər. Məsələn, Ermənistan parlamentinin spikeri Alen Simonyan bildirir ki, Azərbaycan icması ilə Qarabağ erməniləri arasında əlaqələr mövcuddur: “Soçi və Praqada daha çox Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh müqaviləsi müzakirə olunub. Soçidə, Praqada və başqa yerlərdə Ermənistan hakimiyyəti davamlı olaraq Qarabağ xalqının taleyini və başqa hər şeyi onların nümayəndələrinin iştirakı ilə müzakirə etməli olduğunu deyib və bundan sonra da deyəcək. Azərbaycan ritorikasına baxırsınızsa, onlar bu danışıqları öz vətəndaşları ilə söhbət kimi qiymətləndirirlər. Bunu da məhz belə şərh edirlər, vətəndaşları ilə danışıq aparacaqlarını deyirlər. Amma bu söhbətlər, təmaslar mövcuddur. Mən bu əlaqələrin mövcud olduğunu təsdiq edirəm”.
Vardanyan da etiraf edir ki, Azərbaycan və erməni icmaları arasında əlaqələr olmalıdır. Qarabağdakı sülhməramlıların mandatının uzadılmasına gəlincə, Vardanyan hesab edir ki, onlar tam çözüm formulu tapılana qədər burada qalmalıdırlar. Lakin Azərbaycanın ermənilərin bu arzularını gözündə qoyacağına da heç bir şübhə yoxdur. Elə Ermənistanın baş naziri Paşinyan Soçi sammitindən öncə deyirdi ki, sülhməramlıların mandatının 10-20 ilədək uzadılması barədə sənədi imzalamağa hazırdır. Ancaq o, görüşdən sonra bu təklifin rədd olunduğunu söylədi. Qarabağ separataçılarının başına keçməyə hazırlaşan Vardanyana gəlincə, Azərbaycan rəsmilərinin onunla görüşü istisna olunur. Bu ancaq Vardanyanın Azərbaycan qanunlarına tabe olması halında mümkündür. Ermənistan Qarabağla bağlı siyasi və mənəvi məsuliyyəti üzərindən atıb. Qarabağın separatçı hissəsi ilə təmaslar, ona göstərilən istənilən xarici dəstək Azərbaycanın daxili işlərinə qarışmaq kimi qiymətləndirilir. Bunu ermənistan da yaxşı bilir. Belə vəziyyətdə getdikcə çarəsiz durumda olan Qarabağdakı ermənilərin xilas yolu yalnız Azərbaycan vətəndaşı olmaqdır. Hazırda Qarabağda maksimum 18-20 min erməni əhalisi yaşayır. Hesab edilir ki, onların siyahıya alınması prosesi keçirildikdən sonra bu insanlara Azərbaycan pasportu verilməsinin perspektivləri nəzərdən keçiriləcək. Qarabağda erməni əhalisinin ən azı müəyyən hissəsinin vətəndaşlığımızı qəbul etməsi prosesin davamlı xarakterinə səbəb olacaq. İndiki halda isə Qarabağdakı ermənilərin getdikcə daha pis vəziyyətə düşməsi özünü qabarıq büruzə verir.
Nahid SALAYEV
