Azərbaycan, Rusiya, Ermənistan liderlərinin Soçi görüşündən sonra Bakı və İrəvan münasibətlərinin hansı istiqamətdə cərəyan edəcəyi getdikcə daha çox maraq kəsb etməyə başlayıb.
Yayılan məlumatlardan belə bəlli olur ki, əslində, Soçidə ciddi diplomatik məğlubiyyətlə üzləşən Ermənistana Qarabağla bağlı istənilən məsələdə kənarda qalması başa salınıb. Əks halda sülh müaviləsinin imzalanmasının mümkünsüzlüyü bu ölkənin diqqətinə çatdırılıb.
Qeyd edək ki, Soçi bəyannaməsində Qarabağda yaşayan azsaylı ermənilərlə bağlı hər hansı bir siyasi məsələyə, ümumiyyətlə qondarma status iddialarına toxunulmayıb. Ermənistan parlamentində dövlət büdcəsi layihəsinin müzakirəsi zamanı baş nazir Nikol Paşinyan bildirir ki, indi hamı üçün məqbul olan hansısa statusun əldə edilməsi qeyri-mümkündür. Ermənistanın Respublikaçılar Partiyasının sədr müavini, parlamentin “Şərəfim var” fraksiyasının üzvü Armen Aşotyan Nikol Paşinyanı xalqa yalan danışmaqda günahlandırıb. Deputat qeyd edib ki, onun parlamentdəki dünənki çıxışında Qarabağla bağlı açıqlaması anormal fikirlərlə doludur: “ Baş nazir dedi ki, Qarabağın statusu haqqında ona görə danışmır ki, rusiyalı tərəfdaşlar Dağlıq Qarabağın statusu məsələsini qeyri-müəyyən müddətə təxirə salmağı təklif ediblər. O yalan deyir! Paşinyan yüksək tribunadan Qarabağ məsələsindən danışarkən, o, bu problemi gələcəkdə müzakirə edəcəklərini demədi”. Rusiyalı politoloq Stanislav Tarasov qeyd edir ki, Paşinyan Qarabağ yükündən azad olmaq istəyir və bunun səbəblərindən biri odur ki, Rusiya bu məsələnin bağlanmasında maraqlıdır, İrəvan hansısa formada yardım etmir: “Bu, Soçidə özünü qabarıq göstərdi. Çoxları Moskvanın hansısa yeni təkliflərlə çıxış edəcəyini düşünürdü, Paşinyan bir gün əvvəl Putinlə bir saat danışıb və bəyanatda Qarabağın adının çəkilməsini istəyib. Ancaq bəyanat ümumi ifadələrdən ibarətdir, məlum tezislər qeyd olunur, amma Qarabağ yoxdur. Bəli, Putin mətbuat konfransında bir çox məsələlərə toxunulduğunu, lakin bəzi mövqelərin bəyanatda öz əksini tapmadığını bildirib. Biz Qarabağ istiqamətində səyləri gücləndirən Qərbin qarşıya qoyduğu məqsədləri başa düşürük. Buradan çıxan nəticə odur ki, Moskva özünü əsas danışıqlar platforması hesab etməyi dayandırır və Qərb platformasını da qəbul edir. Odur ki, həmin bəyanat həm də Azərbaycanın 5 məlum prinsipə və sazişlərə söykənən maraqlarını ifadə edir. Sülh müqaviləsinin hazırlanması praktiki olaraq gedir. Bəzi məlumatlara görə, Azərbaycan tərəfindən hazırlanmış hansısa skelet var, onun üzərində Ermənistan işləyir, lakin bəyanatda bu barədə bir kəlmə də yoxdur. Amerika və Brüssel platformaları da qeyd olunmur. Bildiyimə görə, Əliyevlə Paşinyan dekabrda Brüsseldə yenidən görüşəcəklər və onların hansısa saziş, sülh müqaviləsi imzalaması çox mümkündür. İntriqa bunun hansı şəraitdə olacağıdır. Çünki sülh müqaviləsinin məntiqi ondan ibarətdir ki, siz Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü qəbul edirsiniz. Əgər Ermənistan bunu imzalayırsa, o həmçinin Qarabağın Azərbaycanın tərkib hissəsi olduğunu qəbul edir. Bu məntiqlidir”.
Rusiyalı hərbi ekspert, “Nasionalnaya oborona” jurnalının baş redaktoru İqor Korotçenkonun dedikləri də hadisələrin bu istiqamətdə inkişafını istisna etmir. O, diqqəti ilk növbədə buna yönəldir ki, Soçi görüşünün nəticələri olduqca rəmzi xarakter daşıyır: “İmzalanmış yekun sənədin ətraflı təhlili göstərir ki, birincisi, “Qarabağ” sözü heç yerdə istifadə edilmir. Üstəlik, müvafiq qətnamələrə istinadla Azərbaycanın ərazi bütövlüyü tanınır. Görüşün yekun bəyanatını Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan da imzalayıb. Beləliklə, Qarabağ və orada yaşayan erməni əhalinin bütün problemləri Azərbaycanın daxili işidir və Azərbaycanın Qarabağ iqtisadi rayonunun erməni əhalisinin necə, hansı ardıcıllıqla, hansı mərhələlərlə ölkənin hüquqi məkanına inteqrasiya edəcəyini məhz Bakı müəyyən edəcək. Bu, çox vacibdir və şübhəsiz ki, bu, Azərbaycan diplomatiyası və şəxsən prezident İlham Əliyevin qələbəsidir. Həmçinin sammitin yekun bəyanatında tezliklə Ermənistan ilə Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin bağlanmasının zəruriliyi qeyd edilir. Əlbəttə, belə saziş Azərbaycanın Prezidenti tərəfindən ifadə edilmiş və irəli sürülmüş 5 prinsip əsasında imzalana bilər. Bu prinsiplər beynəlxalq hüququn normalarına, BMT Nizamnaməsinə tam cavab verir və şübhəsiz ki, əsas kimi götürülməlidir”. Korotçenkonun fikrincə, sülh müqaviləsinə çıxış üçün əsas istiqamət Ermənistanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanıması faktının hüquqi rəsmiləşdirilməsinin təmin edilməsidir: “Buna görə də Qarabağdakı separatçıların heç bir statusundan söhbət gedə bilməz. Biz təxmin edirik ki, sülh müqaviləsinin bağlanması üçün lazım olan bütün tədbirlər ilin sonuna qədər görülə bilər”.
Tahir TAĞIYEV
