İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə bu gün Azərbaycan dövləti tərəfindən genişmiqyaslı abadlıq-quruculuq işləri gərülür, meqa layihələr həyata keçirilir. Artıq dünya miqyasında da etiraf olunur ki, Qarabağın, Şərqi Zəngəzurun bərpası misli görünməmiş xarakterə malikdir.
Özü də Azərbaycan bütün bu işləri hələ də təkbaşına, öz imkanları hesabına həyata keçirir. Bu zaman ən incə detallar belə nəzərə alınır.
Beynəlxalq donor təşkilatları yenə ikili standartlardan çıxış edirlər
Azərbaycan dövləti tərəfindən aparılan bərpa işləri təkcə bu günü yox, həm də qarşıdakı bir neçə onilliyin reallıqlarını nəzərə almaqla həyata keçirilir. Çünki istənilən yaşayış yerini təkcə məhv edilmiş infrastrukturları bərpa etməklə, yenidən qurmaqla deyil, onilliklər ərzində orada həyatın necə olacağına dair strategiya, ideya əsasında qurmaq lazımdır. Çoxsaylı sınaqlardan sonra azad edilmiş ərazilərə qayıdacaq azərbaycanlılar təkcə coğrafi baxımdan deyil, həm də həyat keyfiyyəti prizmasından ən qabaqcıl dünya standartlarına uyğun yaşamağa layiqdirlər. Azərbaycan dövləti məhz öz imkanları heabına bunu həyata keçirir. Əlcəzair şəhərində Ərəb Dövlətləri Liqasının 31-ci Zirvə toplantısında çıxışı zamanı prezident İlham Əliyev bu xüsusda maraqlı məqamlara diqqət çəkərək bildirirb ki, iki il əvvəl Azərbaycan ermənistanla münaqişəyə son qoyub: “Biz bunu öz gücümüzlə etdik. Biz BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş özünümüdafiə hüququndan istifadə etdik və ərazilərimizi güc yolu ilə azad etdik. Biz Ermənistanı məğlub etdik. Ermənistan kapitulyasiya etməyə məcbur oldu. İndi isə bizim torpaqlarımız azaddır və biz torpaqlarımıza qayıtmışıq. Bəs qayıtdıqdan sonra biz nə gördük? On min kvadratkilometrdən çox ərazinin tamamilə məhv edildiyini gördük. Bu ərazi bəzi ölkələrin ərazisinə bərabərdir. Hər bir şey yerlə-yeksan edilmiş, dağıdılmışdır - şəhərlər, kəndlər, binalar, tarixi abidələr, hətta bizim əcdadlarımızın qəbirləri. İşğal zamanı 67 məsciddən 65-i Ermənistan tərəfindən tamamilə dağıdılmışdır. Bu isə terrorçu Ermənistan dövlətinin islamofob mahiyyətinin təzahürüdür. İndi isə biz şəhər və kəndlərimizi bərpa edirik. Biz “Böyük Qayıdış” adlanan proqramın icrasına başlamışıq. Biz bunu öz resurslarımız hesabına edirik. Əfsuslar olsun ki, beynəlxalq donor təşkilatları bizə bu işdə yardım etmirlər. Biz özümüz bunu edirik”.
Burada beynəlxalq donor təşkilatlarının yenə ikili standartlardan çıxış etməsi müşahidə edilir. Məsələn, Azərbaycandan fərqli olaraq Ukraynaya fərqli münasibət sərgilənir. Qeyd edək ki, Rusiya-Ukrayna savaşı nəticəsində ikincinin ərazisində də Azərbaycanda olduğu kimi çox böyük coğrafi ərazidə dağıntılar var. Ukraynada da mülki infrastruktur məhv edilib. Ukraynada müharibə hələ də davam edir, amma artıq indidən beynəlxalq donor təşkilatları Ukraynanın bərpa planları üzərində işləməyə başlayıb. Bir müddət əvvəl Ukrayna hökuməti, Dünya Bankı və Avropa Komissiyası Ukraynanın bərpasına dair ortaq hesabat yayımlayıb. Beynəlxalq qurumların fikrincə, 8 aydır sürən müharibə və dağıntılar Ukraynada mədəni mirasın qorunması, eləcə də iqtisadi inkişaf və yoxsulluğun azaldılması sahəsində son illər qazanılan uğurları da əldən çıxarır. Hesabatda qeyd edilir ki, dağıntılara məruz qalan Ukraynanın bərpası bir neçə mərhələdə gerçəkləşdirilə bilər. Birinci mərhələdə məktəb və xəstəxanaların, eləcə də nəqliyyat infrastrukturunun bərpası, qış aylarında ortaya çıxacaq enerji tələbatının ödənilməsi nəzərdə tutulur. İlkin mərhələdəki bərpa tədbirlərinin dəyəri 105 milyard dollar olacaq. Bu baxımdan, Dünya Bankı bildirib ki, Ukraynada həyatın normala dönməsini təmin edə bilmək üçün beynəlxalq ictimaiyyətin maddi dəstəyi kəsilməməlidir. Maraqlıdır ki, eyni problemlə üzləşən Azərbaycana analoji diqqət və yardım göstərilmir. Bu da beynəlxalq donor təşkilatlarına inamı sarsdır.
Azərbaycan uğur nümunəsi yaradır
Dünya ictimaiyyətindən yardım almayan Azərbaycanda azad edilmiş ərazilərə “Böyük Qayıdış” proqramının səmərəli icrası istiqamətində hökumət çoxsaylı addımlar atır. Elə bu fonda prezident İlham Əliyevin tapşırığına uyğun olaraq, baş nazir Əli Əsədovun və Prezident Administrasiyasının, işğaldan azad edilmiş ərazilərində məsələlərin mərkəzləşdirilmiş qaydada həlli məqsədilə yaradılmış Əlaqələndirmə Qərargahının rəhbəri Samir Nuriyevin başçılığı altında aidiyyəti dövlət qurumlarının rəhbər şəxslərindən ibarət heyət Şərqi Zəngəzura səfər edib. Şərqi Zəngəzurda görülən işlərlə tanışlıqdan sonra səfər çərçivəsində baxış keçirilən bütün yerlərdə yenidənqurma və bərpa işlərinin, infrastruktur layihələrinin icrasının prezident İlham Əliyevin tapşırıqlarına uyğun olaraq yerinə yetirilməsi istiqamətində aidiyyəti qurumların rəhbərlərinə lazımi göstərişlər və tapşırıqlar verilib. Məhz görülən işlərin vaxtaşırı yerinə yoxlanılması “Böyük Qayıdış” üçün görülən işlərin operativ və keyfiyyətli qaydada icrasına imkan verir.
Onu da qeyd edək ki, Azərbaycanın sırf öz imkanları hesabına həyata keçirdiyi işlər dünyada yüksək qiymətləndirilir. Bunu ölkəmizə səfər edən xaricilərin dedikləri də təsdiq edir. Qeyd edək ki, elə bu günlərdə “Türkiyə Səyyahlar Klubu” dərnəyi azad edilmiş ərazilərdə səfərdə olub. Dərnəyin üzvü Saimə Özmekik Zəngilanın Ağalı kəndində gördüklərindən sonra bildirir: “Qısa bir zamanda belə modern və ekoloji cəhətdən təmiz kəndin salınmasının özü Azərbaycan dövlətinin qüdrətindən xəbər verir”.O vurğulayıb ki, Zəngilanın Ağalı kəndinə heyran olub: “Gözümüzü sanki çox ayrı bir dünyada açdıq. Zəngilan rayonunun Ağalı kəndində olduq. Hər bir çətinlikdən sonra mütləq gözəl hadisələr yaşandığını hamımız bilirik və həmin gözəl hadisənin gerçəkləşdiyini bu gün öz gözlərimizlə gördük. Burda insanların necə qonaqpərvər və öz vətənlərinə bağlı olduğunu dərindən hiss etdik. Bu baxımdan azərbaycanlı qardaşlarımızla qürur duyuruq”. Belə misalların sayı kifayət qədərdir. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə bərpa və yenidənqurma işləri, məcburi köçkünlərin bölgəyə geri qayıdışı prosesini uğurla həuyata keçirən Azərbaycan məqsədinə çatmaq üçün bütün imkanlara malikdir. Lakin bu prosesdə beynəlxalq donor təşkilatlarının iştirakı və yardımı azad edilmiş ərazilərin daha tez müddətdə bərpasına imkan verər, nəticədə məcburi köçkünlərin qayıdışı da daha dinamik xarakter alar.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
