Soçidə baş tutan görüşdən əvvəl Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan hakim “Vətəndaş müqaviləsi” partiyasının qurultayında çıxışı zamanı Rusiya sülhməramlılarının Qarabağda qalma müddətinin uzadılmasında maraqlı tərəf kimi çıxış etdiklərini bildirirdi.
Bu xüsusda o qeyd edirdi: “Biz Rusiya sülhməramlılarının Qarabağda qalmasını istəyirikmi? Əlbəttə ki, istəyirik. Rəsmi olaraq bəyan edirəm ki, Soçidə sənəd imzalamağa və Rusiya sülhməramlılarının Qarabağda mövcudluğunun 10-15-20 il müddətinə uzadılmasını qəbul etməyə hazıram. Rusiya prezidentinə təklif edirəm ki, belə bir təkliflə çıxış etsin, lazım gəlsə, mən də edəcəm, amma Rusiya prezidenti bunu dəstəkləməlidir, çünki Rusiya Federasiyasının sülhməramlılarının bir müddət orada qalacağına tək mən qərar verə bilmərəm. Əgər Rusiya ilə razılaşsaq, çoxluq təşkil edəcəyik”.
Qarabağdakı separatçı rejim də Rusiyanın Qarabağda müddətsiz qalmasını istəyirdi. Separatçıların rəhbəri Arayik Arutyunyan bu fonda Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin missiyasının müddətsiz uzadılmasını vacib sayırdı. O, bunun həyati əhəmiyyət kəsb etdiyini vurğulayır və qeyd edirdi ki, 2020-ci ilin noyabrından etibarən Rusiya sülhməramlıları onların təhlükəsizliyi üçün mühüm məsuliyyət payına malikdirlər. Onun fikirincə, ikinci əsas parametr statuslarının ən azı indiki vəziyyətdə saxlanmasıdır. Amma Soçi görüşü ermənilərin bütün istək və arzularının üzərindən xətt çəkdi. Soçidə qəbul edilən bəyanatda sülhməramlı qüvvələrinin regionda qalma müddətinin uzadılmasından ümumiyyətlə bəhs olunmur. Rusiya prezidenti Vladimir Putin Soçidə keçirilən Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderlərinin üçtərəfli görüşünün yekunları ilə bağlı mətbuat konfransında da bu xüsusda maraqlı açılamalar verdi: “Sülhməramlılarla bağlı bizim 2020-ci il 10 noyabr tarixli birgə bəyanatımızda da qeyd olunub. Burda əlavə ediləsi bir şey yoxdur. Biz bu barədə danışdıq. Bunun üçün bizim birgə razılığımız olmalıdır. Bilirsiniz, bu, digər məsələlərdən asılı olacaq. Misal üçün, sülh müqaviləsinin mümkün imzalanması və sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası kimi məsələlərdən asılıdır. Əgər bu məsələlər həll olunsa, o zaman sülhməramlı məsələsi başqa cür qoyulacaq. Əgər həll olunmasa və ya hansısa həcmdə həll olunsa, o zaman bundan bizim sülhməramlıların taleyi asılı olacaq. Lakin bütün hallarda hər iki tərəf Rusiyaya gördüyü işə görə təşəkkürlərini ifadə etdilər”. Beləliklə, Putinin açıqlaması br daha təsdiq edir ki, sülhməramlıların bölgədə qalma müddətinin uzadılmasından söhbət getmir və bu xüsusda hansısa müzakirələr də aparılmır.
Bütün bunlar təsdiq edir ki, Ermənistanın əldə etdiyi nəticəİrəvanın görüşdən qazancsız qayıtmasıdır. Görünür, elə buna görədir ki, Nikol Paşinyan Soçi görüşünün nəticələrini pozmaq istəyib. O, Azərbaycanın 2021-ci ilin may ayında Ermənistan sərhədini pozduğunu iddia edərək, görüşün yekunlarına dair Bəyanata 2021-ci ilin may ayından əvvəlki status-kvonun bərpa olunmasının salınmasını istəyib. Bundan başqa, Paşinyan sentyabrın 13-14-də sərhəddə baş verən insidentin də Bəyanatda əksini tapmasına çalışıb. Lakin onun bu cəhdləri nəticəsiz qalıb. Belə olan halda, Paşinyan görüşün yekunlarına dair sənədin qəbul olunmasının bloklanmasına cəhd göstərib. Lakin onun bu cəhdi də nəticə verməyib. Bəyanatə əsasən, Paşinyanın pozuculuq cəhdlərinin əbəs olmadığını söyləmək mümkündür. Çünki, sənəddə əksini tapan müddəalar Azərbaycanın maraqlarına cavab verir. Rusiyanın “Mülki müdafiə” jurnalının baş redaktoru, rusiyalı politoloq İqor Korotçenko da məsələyə bu prizmadan yanaşır: “Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Soçi görüşü başa çatdı. Yekun bəyanatda nə əksini tapıb: 1. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü təsdiqləndi; 2. Qarabağ və orda yaşayan erməni əhalinin “statusu” haqda heç bir xatırlatma yoxdur. Orda nə baş verirsə və verəcəksə - Azərbaycanın daxili işidir; 3. Bakı və İrəvan arasında sülh sazişinin bağlanması üçün iş aktivləşdiriləcək; 4. Rusiya Cənubi Qafqaz regionunda və Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşmasında öz açar oyunçu mövqeyini saxlamaqda davam edir.Bundan başqa, nikol Paşinyan İlham Əliyevlə müqayisədə siyasi baxımdan əhəmiyyətsiz görünür və təbii ki, Vladimir Putin də bunu görür. Paşinyan daim Rusiyadan nəsə dilənir. Pul və silah verilmirsə – heç olmasa başqasının çətiri altında dayanın. Rusiya üçün Ermənistan qulpsuz çemadandır”. Digər ekspertlər də diqqəti ona yönəldirlər ki, Ermənistan Soçi görüşü öncəsi üç əsas təzyiq mexanizmi əldə etdiklərinə inanırdı. Bunlardan birincisi, Praqa görüşündən sonra Ermənistana Avropa İttifaqının sülhməramlı missiya göndərməsi, ikincisi, Ermənistanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatından çıxması ilə bağlı açıq mövqenin ortaya qoyması və məsələnin ictimai müzakirəsinin təşkili, üçüncüsü, Xankəndində “uğurlu” mitinq təşkil edə bilmələri idi. Paşinyan hesab edirdi ki, bütün bunlar Vladimir Putinin mövqeyinə təsir etmək üçün kifayət qədər güclü şantaj vasitələridir. Amma bunların hamısının əbəs olduğu praktiki şəkildə özünü göstərdi. Proseslər Azərbaycanın istədiyi ssenari üzrə getdi.
Nahid SALAYEV
