Soçidə liderlərin üçtərəfli görüşünün yekunları ilə bağlı Soçi bəyanatı qəbul olunub. İrəvanla Bakı arasında sülh müqaviləsinin əsasını təşkil edəcək sənəddə Qarabağla bağlı bir söz belə yer almayıb. Bəyanatda deyilir:
“Biz Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İ.H.Əliyev, Ermənistan Respublikasının Baş naziri N.V.Paşinyan və Rusiya Federasiyasının Prezidenti V.V.Putin 2022-ci il oktyabrın 31-də Soçidə görüşdük və 9 noyabr 2020, 11 yanvar və 26 noyabr 2021-ci il üzrə üçtərəfli bəyanatların icrasını müzakirə etdik. Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin hərtərəfli normallaşması, Cənubi Qafqazda sülhün, sabitliyin, təhlükəsizliyin və davamlı iqtisadi inkişafın təmin edilməsi naminə bütün bu sazişlərə ciddi əməl etməyə bir daha sadiqlik nümayiş etdirilib. Biz humanitar məsələlər də daxil olmaqla, qalan vəzifələrin təcili həllinə yönəlmiş əlavə səylər göstərməyə razılaşdıq".
Bəyanatda Rusiya sülhməramlı kontingentinin yerləşdiyi zonada təhlükəsizliyin təmin edilməsinə əsas töhfəsi qeyd edilir, onun regionda vəziyyətin sabitləşdirilməsi istiqamətində vacibliyi vurğulanır:
"Biz güc tətbiq etməkdən və ya onun tətbiqi ilə hədələməkdən çəkinməyə, bütün problemli məsələləri BMT Nizamnaməsinə və 1991-ci il Alma-Ata Bəyannaməsinə uyğun olaraq yalnız suverenliyin, ərazi bütövlüyünün və sərhədlərin toxunulmazlığının qarşılıqlı tanınması əsasında müzakirə edərək həllinə razılaşdıq".
Bununla yanaşı, bəyanatda regionda davamlı və uzunmüddətli sülhə nail olmaq üçün Azərbaycan Respublikası ilə Ermənistan Respublikası arasında sülh müqaviləsinin bağlanmasına fəal hazırlığın vacibliyi deyilir. Tərəflər arasında mövcud imkanlar əsasında qarşılıqlı məqbul həll yollarının axtarışının davam etdirilməsi razılaşdırılıb. Rusiya Federasiyası buna hər cür kömək göstərəcək.
Liderlər Rusiyanın yardımı ilə ictimaiyyət nümayəndələri, ekspertlər və dini liderlər arasında dialoqun davam etdirilməsi üçün Azərbaycan Respublikası ilə Ermənistan Respublikası arasında müsbət atmosferin yaradılmasının, habelə iki ölkə xalqları arasında etimadı gücləndirmək üçün üçtərəfli parlamentlərarası təmasların başlanmasının vacibliyini qeyd ediblər.
Həmçinin Azərbaycan və Ermənistan liderləri Rusiyanın bu ölkələr arasında münasibətlərin normallaşmasına, Cənub Qafqazda sabitliyin və rifahın təmin edilməsinə bundan sonra da hər cür töhfə verməyə hazır olduğunu alqışlayıblar.
Qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyev dəfələrlə Qarabağ məsələsinin Azərbaycanın daxili işi olması fikirini bildirib. Bəyanatda bu mısələyə ümumiyyətlə toxunulmaması Prezidentimizin tezisinin özünə tam yer tapdığını sübut etmiş olurmu?
Politoloq Qabil Hüseynli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Prezident İlham Əliyevin bu yöndə olan fikirləri Soçi görüşünün yekun nəticəsində belə özünə yer tapmış oldu:
“ Danışıqlara bir gün qalmış bu məsələnin bir daha bəyan edilməsi Putinə verilən bir mesaj idi. Güman edirəm ki, Putin buna məhəl qoymayıb, Qarabağ məsələsini və ya buna bənzər olan mövzuları müzakirə etsəydi, onda ümumiyyətlə görüş alınmaya bilərdi. Azərbaycan tərəfi birmənalı olaraq görüşdə iştirak etməyəcəyini bəyan edəcəkdi. Görüş ərəfəsində sosial şəbəkələrdə belə fikir yarandı ki, Putinin Valdayda işlətdiyi fikirlər, Paşinyanın sülhməramlıların 15 il qala biləcəyi ilə bağlı söylədikləri Azərbaycanın Soçidən imtina etməsi üçün zəmin yaradır. Yəqin ki, bu atmosfer və üstəlik də Rusiyanın hazırkı gərginliyi onu problemlərə ehtiyatlı yanaşmağa sövq etdirdi. Buna görə də, Qarabağla bağlı heç bir detal sənəddə qeyd edilməyib. Rusiya sülhməramlılarının mandatının uzadılıb-uzadılmaması ilə bağlı mövzu da bu səbəbdən geniş müzakirə edilməyib. Belə olacağı təqdirdə, Azərbaycan tərəfi sülh müqaviləsi imzalandıqdan dərhal sonra həmin kontingentin ölkəmizdən çıxarılmasını tələb etmək ehtimalı kifayət qədər yüksək idi. Qarabağla bağlı məsələ artıq həll edilib. Ermənistan öz silahlılarını ordan çıxarmalıdır. Bizim qanunlara tabe olmaq istəyən ermənilər qalıb orda bərabərhüquqlu vətəndaş kimi yaşaya bilər. Bizim ərazimizdə yaşayıb, həm də bizim qanunlara tabe olmamaq mümkün ola bilməz. Bunun adı separatizmdir. İlk növbədə sərhədlər dəqiqləşməli və sülh sazişi imzalanmalıdır. Qarabağdakı ermənilərin məsələsi bizim öz daxili qanunvericiliyimiz əsasında həllini tapacaq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
