Oktyabrın 31-də Soçi şəhərində Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderlərinin üçtərəfli görüşünün nəticələri ölkəmizin İrəvan üzərində növbəti mühüm diplomatik qələbəyə imza atdığını göstərdi.
Çünki görüşün sonunda qəbul edilən bəyanat, həmçinin, Rusiya prezidenti Vladimir Putinin dedikləri azərbaycanın mövqeyinin bir daha dəstəkləndiyini nümayiş etdirdi. Əvvəla, o baxımdan ki, Qarabağ münaqişəsinin tarixə qovuşduğu Soçi bəyanatında bir daha təsdiqini tapdı.
Qeyd edək ki, Soçidə prezident İlham Əliyev ilə Vladimir Putin arasında ikitərəfli görüşdə də Azərbaycan dövlət başçısı bir daha qeyd edib ki, Qarabağ münaqişəsi tarixidr və bu xüsusda hansısa müzakirə edilməli məsələ yoxdur. İlham Əliyev qeyd edib ki, indi Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması istiqamətində danışmaq və hərəkət etmək vaxtı yetişib: “Qarabağ münaqişəsi artıq tarixdə qalıb. O, iki il bundan əvvəl həll edilib. Buna görə də bu baxımdan burada praktiki olaraq müzakirə edilməli məsələ yoxdur. Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması isə, əlbəttə, çox ciddi addımlar tələb edən formatdır”. Bundan sonra Soçidə liderlərin üçtərəfli görüşünün yekunları ilə bağlı bəyanatda da Azərbaycanın istədikləri təsbit edilib. Sənəddə yazılıb ki, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev, Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan və Rusiya prezidenti Vladimir Putin bundan əvvəlki 3 bəyanatın (9 noyabr 2020-ci il, 11 yanvar və 26 noyabr 2021-ci il) icrasını müzakirə ediblər. Həmin bəyanatlarda tərəflər arasında atəşkəsin saxlanılmasından, bölgəyə Rusiya sülhmərəmlıların yerləşdirilməsindən, daha sonra isə iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin bərpasından bəhs edilib. Bu son bəynatda isə qeyd edilib ki, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin hərtərəfli normallaşması, Cənubi Qafqazda sülhün, sabitliyin, təhlükəsizliyin və davamlı iqtisadi inkişafın təmin edilməsi maraqları naminə yuxarıda qeyd olunan sazişlərə ciddi əməl etməyə sadiq olduqlarını təsdiq edirlər: “Biz humanitar məsələlər bloku da daxil olmaqla, qalan vəzifələrin təcili həllinə yönəlmiş əlavə səylər göstərməyə razılaşdıq”. Bəyanatda Rusiya sülhməramlı kontingentinin yerləşdiyi zonada təhlükəsizliyin təmin edilməsinə əsas töhfəsi qeyd edilib, onun regionda vəziyyətin sabitləşdirilməsi istiqamətində səylərinin aktuallığı vurğulanıb. Sənəddə o da bildirilib ki, müəlliflər güc tətbiq etməkdən və ya onun tətbiqi ilə hədələməkdən çəkinməyə razılşıblar. Bütün problemli məsələləri yalnız BMT Nizamnaməsinə, 1991-ci ilin Alma-Ata bəyannaməsinə (Müstəqil Dövlətlər Birliyinin məqsəd və prinsipləri, əsasları barədə bəyannamə) uyğun suverenliyin, ərazi bütövlüyünün, sərhədlərin toxunulmazlığının qarşılıqlı tanınması əsasında müzakirə və həll etməyə razı olublar: “Regionda davamlı və uzunmüddətli sülhə nail olmaq üçün Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin bağlanmasına aktiv hazırlığın vacibliyini vurğuladıq. Mövcud işlənilmələr əsasında qarşılıqlı məqbul həll yollarının axtarışının davam etdirilməsi razılaşdırılıb. Rusiya Federasiyası buna hər cür kömək göstərəcək". Həmçinin sənədə görə, Rusiyanın yardımı ilə ictimaiyyət nümayəndələri, ekspert icmaları və dini liderlər arasında dialoqun davam etdirilməsi üçün Azərbaycan ilə Ermənistan arasında müsbət atmosferin yaradılması, iki ölkə xalqları arasında etimadı gücləndirmək məqsədi ilə üçtərəfli parlamentlərarası təmasların başlanması da vacib sayılıb: “Azərbaycan və Ermənistan liderləri Rusiyanın Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşmasına, Cənubi Qafqazda sabitliyin və rifahın təmin edilməsinə bundan sonra da hər cür töhfə verməyə hazır olduğunu alqışladılar”.
Beləliklə, göründüyü kimi sənəddə Qarabağ məsələsindən ümumiyyətlə bəhs olunmur. Vladimir Putin yeni Soçi görüşünün faydalı olduğunu, gələcəkdə mümkün razılaşmalar üçün yaxşı mühit yaradıldığını deyib: “Biz üçtərəfli bəyanatı razılaşdırdıq. Açıq deməliyəm, bütün məsələləri razılaşdırmaq mümkün olmadı, bəzi məsələləri ekspertlər səviyyəsində işlənmiş mətndən çıxarmaq lazım gəldi. Buna baxmayaraq, mən belə bir ümumi qiymətləndirmə ilə razıyam ki, görüş faydalı olub və ümumilikdə vəziyyətin tənzimlənməsi istiqamətində sonrakı addımların atılması üçün şərait yaradılıb”. Putin bundan əvvəlki üçtərtəfli danışıqlardan bəhs edərkən deyib ki, o vaxt prinsipial məsələr üzrə razılıq əldə olunmuşdu və bundan sonra da əldə edilə bilər. Rusiya prezidenti azərbaycanlı və ermənistanlı həmkarlarına təşəkkürünü bildirib və deyib ki, üçtərəfli görüşlər gələcəkdə də davam etdiriləcək. Putin qeyd edib ki, regiondakı nəqliyyat və infrastruktur kommunikasiyalarını açmaq lazımdır: “Mən hərbi münaqişənin dayandırılmasına necə nail olunduğunu xatırlayıram. Biz onda hamımız belə bir mövqedən çıxış edirdik ki, ən başlıcası sülhü təmin etmək və inkişaf üçün, Ermənistanın iqtisadi inkişafı üçün şərait, iqtisadiyyatın, sosial sferanın inkişafı üçün yeni marşrutlar yaratmaq lazımdır. Nəticə etibarilə bunun üzərində işləyirik. Bütün bunlar insanların maraqları üçün planlaşdırılır. Mən çox ümid edirəm ki, irəliləyişə nail olacağıq”. Qeyd edək ki, Azəbaycan da məhz regiondakı nəqliyyat və infrastruktur kommunikasiyalarını açılmasını vacib hesab edir. Qeyd edək ki, Soçi görüşündən əvvəl Ermənistanın gündəmə gətirdiyi məsələlərdən biri də Rusiya sülhməramlılarının Qarabağdakı mandat müddətinin uzadılması idi. Lakin Azərbaycan bundan imtina edir və bu məsələ Soçidə müzakirə edilməyib. Bunu Putin də təsdiqləyərək qeyd edib: “Sülhməramlılara gəlincə, bu, münaqişəyə son qoyulan 2020-ci ilin noyabrında bizim birgə bəyanatımızda qeyd olunub. Burada əlavə ediləcək heç nə yoxdur. Biz bu barədə (Rusiya sülhməramlılarının Qarabağdakı mandatının uzadılması barədə) danışmışıq. Bu, bizim birgə razılaşmamızı tələb edir”. Onun sözlərinə görə, Rusiya sülhməramlılarının mandatının uzadılması ilə bağlı qərar digər məsələlərdən - sülh müqaviləsinin mümkün bağlanmasından və Azərbaycanla Ermənistan arasında sərhədin delimitasiyası və demarkasiyasından asılıdır: “Əgər bu məsələlər həll olunsa, onda sülhməramlılar məsələsi başqa cür olacaq. Əgər həll olunmasa və ya müəyyən dərəcədə həll olunsa) bizim sülhməramlı kontingentimizin taleyi bundan asılıdır. Demarkasiya, sərhədlərin delimitasiyası ən vacib məsələdir. Bununla razıyam. Biz həqiqətən də bu barədə çox danışdıq və bəzi ilkin şərtlər var ki, ümumi yol tapılıb”.
Tahir TAĞIYEV
