Rusiya prezidenti Vladimir Putinin dəvəti ilə Azərbaycan və Ermənistan dövlət başçıları İlham Əliyev və Nikol Paşinyan arasında üçtərəfli Soçi görüşünün nəticələri indi gündəmin ən əsas mövzularından biridir.
Hesab edilir ki, bu görüşdən sonra Ermənistanın Rusiya tərəfindən yeni təzyiq dalğası ilə üzləşməsi qaçılmaz olacaq. Bunu şərtləndirən əsas səbəb Ermənistanın Qərblə artan işbirliyi, Azərbaycanla sülh müqaviləsinin imzalanmasında İrəvanın ABŞ və Avropanı moderator qismində görmək arzusudur.
Rusiya prezidenti Vladimir Putin Valday Diskussiya klubunun plenar iclasında çıxışı zamanı bundan narazılığını dilə gətirib. Həmin çıxışında Putin bildirib: “Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh sazişi lazımdır, amma biz İrəvanı məcbur və ya diqtə edə bilmərik”. Putin qeyd edib ki, Rusiya Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin bağlanması ideyasını dəstəkləyir: “Uzun illər ərzində Ermənistan tərəfi ilə danışırdıq, dialoq aparırdıq və vəziyyəti nizama salmağı təklif edirdik. Ermənistan faktiki olaraq Azərbaycanın 7 rayonuna nəzarət edirdi. Deyirdik ki, gəlin, münasibətlərin normallaşmasına doğru gedək. İki Azərbaycan rayonu var ki, onlar böyük rayonlardır. Hansısa mərhələdə Azərbaycan tərəfi ilə razılaşacağıq, 5 rayonu verin. Onlar lazım deyil, mənasızdır və boşdur. Oradan adamlar gedib, onları saxlamağın mənası nədir? Qarabağla əlaqə üçün 2 rayon var, özü də onlar böyükdür. Lakin Ermənistan rəhbərliyi öz yolu ilə getdi. Məlum olduğu kimi, bu da bugunkü vəziyyətə gətirib çıxardı. Hesab edirik ki, qaçqınların qaytarılması ədalətli addımdır. Bu, bütövlükdə regionda vəziyyətin normallaşması istiqamətində yaxşı addım olardı. Nizamlanma, sülh müqaviləsi məsələsinə gəlincə, mövqeyimiz ondan ibarətdir ki, sülh müqaviləsi lazımdır və biz sülh yolu ilə nizamlanmanın tərəfdarıyıq. Eləcə də sərhədlərin delimitasiyası və sərhəd məsələləri. Hansı variantı seçmək isə artıq Ermənistanın, Ermənistan rəhbərliyinin və erməni xalqının işidir. Biz heç nəyə məcbur etmək fikrində deyilik. Biz Ermənistana heç nə diqtə etməyəcəyik. Erməni xalqı və ya Ermənistan rəhbərliyi hesab edirsə ki, sülh müqaviləsinin bütövlükdə Qarabağ üzərində Azərbaycanın suverenliyinin tanınmasını nəzərdə tutan Vaşinqton variantı seçilməlidir, buyursunlar, özləri bilərlər. Ermənistan rəhbərliyi hesab edirsə ki, Qarabağ gələcək sülh müqaviləsində nəzərə alınmalıdır, bu da mümkündür. Amma təbii ki, Azərbaycanla razılaşdırmaq lazımdır. Bu razılaşmaların qarşı tərəf - Azərbaycan üçün də məqbul olması lazımdır”. Rusiyalı politoloq, Siyasi Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru Sergey Markov bildirir ki, Soçi görüşü ərəfəsində Putinin dedikləri təsadüfi deyil: “Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan yaxşı bilir ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putin onu satqın hesab edir və Rusiya lideri Paşinyanı Ermənistanda hakimiyyətdən uzaqlaşdırmaqdan məmnun olardı". Politoloqun sözlərinə görə, Putin “Valday” forumunda çıxışı zamanı Paşinyana eyham vurub ki, Azərbaycana böyük güzəştlər etməlidir: “Putin bildirib ki, Rusiya uzun illər ərzində Ermənistan rəhbərliyini Azərbaycana güzəştə getməyə və Qarabağ ətrafındakı 7 rayondan beşini Azərbaycana qaytarmağa razı salmağa çalışıb. Yalnız bundan sonra Qarabağ problemini sülh yolu ilə həll etmək olardı. Lakin Ermənistan rəhbərliyi inadkarlıq edib və müharibənin başlamasına səbəb olub. Nəticədə onlar məğlub olaraq daha çox şey itirdilər. Beləliklə, Putin Ermənistan rəhbərliyinə güzəştə getməyəcəyi təqdirdə İrəvanı nələrin gözləyəcəyinə eyham vurub. Yəni əks təqdirdə yenidən müharibə olacaq və Azərbaycan heç bir güzəştə getmədən bütün Qarabağ ərazisini hərbi yolla tam nəzarətə götürəcək”.
Erməni ekspert, “Alternativ layihələr” qrupunun üzvü Vaqe Ovannisyan isə qeyd edir ki, Ermənistan barıt çəlləyinin üstündə oturub: “Putinin çıxışı daha çox Qarabağla deyil, Ermənistanla bağlı idi. Putinin bəyanatlarından sonra biz yeni mərhələyə qədəm qoyduq. Reallığı mümkün qədər praqmatik olaraq dərk etmək lazımdır”. Erməni siyasətçi bildirib ki, baş nazir Nikol Paşinyanın hər şey haqqında əla təsəvvürü var. Lakin insanların böyük əksəriyyəti vəziyyəti başa düşmür: “Bu normaldır, Ukrayna xalqı da başa düşmədi. Fevralın 23-dək açıq mətnlərdə deyilənlərə qulaq asmadı. İnsanlar adətən faktla qarşılaşana qədər vəziyyəti anlamırlar. Bundan sonra 10 milyondan çox insan didərgin düşdü, minlərlə yaşayış məntəqəsi, şəhərlər, ailələr, talelər dağıdıldı”. “Rossiya 1” telekanalının efirində erməni əsilli rusiyalı jurnalist Marqarita Simonyan da Rusiya-Ermənistan münasibətləri ilə bağlı çox maraqlı açıqlamalar verib: “Mən heç vaxt Ermənistanda yaşamamışam, mənim babam-nənəm də orada yaşamayıb. Ümumiyyətlə, ömrüm boyu cəmi iki dəfə Ermənistanda olmuşam. Amma mən etnik erməni olduğumdan, erməni xalqına deyəcəklərim var. Ermənilər, ayılın! Yaddan çıxarmayın ki, Rusiya sizin üçün kim olub və kimdir! Rusiyanın sayəsində siz ermənilərin dövləti var, torpağı var, ümumiyyətlə sərhədləri var. Qriboyedovu tanıyırsız? Bilirsiniz ki, erməni xalqını o xilas edib? Rusiya olmasaydı, bu gün Ermənistan deyilən dövlət olmamalı idi. Heç uzaq tarixə getməyək, 44 günlük müharibə zamanı kim Ermənistanı xilas etdi? Qərb? Əlbəttə ki, yox. Əgər Rusiya olmasaydı, Ermənistan fiziki olaraq yox olacaqdı. Bunun qarşısını heç kim ala bilməzdi. Heç kimi ittiham da etməyəcəkdilər. Məndə dəqiq məlumatlar var bununla bağlı. Erməni xalqı isə bütün bunları unudub yenidən Rusiyaya qarşı satqınlıq edir”. İndi hesab edilir ki, Ermənistan siyasətini dəyişməsə, Rusiya İrəvana qarşı sərt təzyiq siyasətini işə salacaq. Bu zaman Qarabağ erməniləri və Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı məsələnin həlli də tezləşə bilər. Bunu rusiyalı politoloq Yevgeni Mixaylov da xüsusi vurğulayır. O qeyd edir ki, Azərbaycan Qarabağ məsələsində Ermənistana güzəştə getməyəcək: “Ermənistan üçtərəfli bəyanatları yerinə yetirməlidir. İrəvanın ermənipərəst mövqedən çıxış edən Fransanı bu prosesə cəlb etmək istəyi və bununla bağlı müxtəlif imtiyazlar qazanmağa çalışması yaxşı heç nəyə gətirib çıxarmayacaq. Avropa İttifaqı və Fransanın səyləri ilə sülh müqaviləsinin əldə olunacağına şübhə edirəm. Onların addımları Azərbaycanın maraqlarına ziddir. Fransa prezidenti Emmanuel Makronun, eləcə də ümumilikdə Aİ missiyasının addımları Rusiyanın Cənubi Qafqazda vəziyyəti sabitləşdirmək üçün göstərdiyi ciddi səylərə zərbə vurur”. Ekspert bildirir ki, buna şəraiti Ermənistan yaradıb. Bu səbəbdən Kreml İrəvana qəzəblidir və bunun nəticələrini Ermənistan mütləq hiss edəcək.
Samirə SƏFƏROVA
