ABŞ Dövlət Departamentinin mətbuat xidməti rəhbərinin müavini Vedant Patel bildirib ki, Ermənistan və Azərbaycan arasında birbaşa dialoq ölkələr arasında fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması üçün əsas şərtdir:
"Birləşmiş Ştatlar Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh danışıqlarına sadiqdir və biz hər iki lideri onlar üçün ən faydalı olan formatda görüşməyə təşviq etdik. Birbaşa dialoq uzunmüddətli sülhə nail olmağın açarıdır".
Qeyd edək ki, Əliyev, Putin və Paşinyan arasında növbəti görüşün 31 oktyabrda Soçidə baş tutacağı gözlənilir.
Aydındır ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında birbaşa dialoqun olması çox optimaldır. Azərbaycan bunu istəyir, ancaq Ermənistan müstəqil qərar vermək gücündə olmadığı üçün onu bu formatdan yayındıran qüvvələr var. ABŞ bunu təqdir edirsə, ortaya fəaliyyət qoymalıdır. Birbaşa dialoqa nail olmaq üçün ABŞ-ın səylərini yetərli saymaq olarmı?
Böyük Dayaq Partiyasının sədri Mirkazım Seyidov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, ABŞ-ın Azərbaycan və Ermənistan arasında vasitəçilərsiz dialoqa üstünlük vermək siyasəti ilə çıxış etməsi bir sıra faktorlarla əlaqəlidir:
“Biz fikir veririk ki, bu təşəbbüslə daha çox ABŞ çıxış edir. Bu ilin may ayında ATƏT də bənzər təklifi irəli sürüb. Qarabağ məsələsində ATƏT-in Minsk Qrupunun vasitəçiliyi olub. Ancaq onlar vasitəçiliklə deyil, bir növ məsələnin həllinə maneçilik törətməklə məşğul olublar. Xüsusən də Rusiya bu məsələdə vasitəçi kimi yox, prosesi uzatmaqla məşğul olub. Həmin formatda təmsil olunan Fransa bizə qarşı ermənilərdən artıq aqressiya ortaya qoyur. Təbiidir ki, belə vasitəçilik məqbul sayıla bilməz. Ancaq 44 günlük Vətən müharibəsində Azərbaycanın qələbəsindən sonra, Rusiya ilə yanaşı, digər dövlətlərin də vasitəçilik missiyası bir növ ortadan qalxdı. Rusiya sadəcə müharibənin dayandırılmasında müəyyən rol oynadı. Bu səbəbdən Rusiyanın müəyyən dominantlığı qalmaqdadır. Ancaq Türkiyənin aktivliyi fonunda Rusiya bir qədər neytrallaşdırıldı. Valday, Soçi və digər görüşlərin timsalında Rusiya dünyaya göstərmək istəyirdi ki, Qarabağ məsələsi yalnız ondan asılıdır. Ancaq məlum müharibədən sonra situasiya dəyişdi. ABŞ-ın böyük institutları Qafqazla bağlı işləyir. Həmin təsisatlar kimin haqlı olduğunu, nəyin necə olduğunu çox gözəl bilirlər. Azərbaycanın qələbəsindən sonra ABŞ vasitəçilərsiz dialoqa önəm verir. Blinkenin telefon zənglərində sözügedən məsələyə önəm verməsi bundan irəli gəlir. Vaşinqton bununla həm də Rusiyanın dominantlığını neytrallaşdırmaq istəyir. Ancaq bu variant effekt vermir. Çünki Ermənistan Rusiyanın iradəsindən kənara çıxa bilmir. Rusiya onun vasitəçiliyindən kənarda irəliləyişin olmasını istəmir. Ona görə ki, Cənubi Qafqaz uğrunda geosiyasi mübarizə çox gərgin fazaya qədəm qoyub. Bundan əvvəl ABŞ Dövlət Departamentinin başqa bir söçüsü də belə çağırış edib. Amma təəssüf ki, ABŞ-ın bu istiqamətdəki səyləri bəyanatdan o tərəfə keçmir. Bunu da kifayətedici saymaq olmaz. Ermənistana bununla bağlı ciddi təzyiq edilməlidir”.
ABŞ Dövlət Departamentinin sözçüsü Ned Prays iki gün əvvəl keçirdiyi brifinqdə Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevi və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanı dövlətlərarası münasibətləri müzakirə etmək üçün Rusiyaya növbəti üçtərəfli sammitə dəvətini şərh edərkən deyib ki, Azərbaycan və Ermənistan liderləri arasında birbaşa dialoq davamlı sülhə nail olmağın açarıdır. N.Prays ABŞ-ın, əvvəlki kimi, rəsmi Bakı ilə İrəvan arasında sülh danışıqlarını dəstəklədiyini vurğulayıb:
"Biz hər iki lideri onlara uyğun istənilən formatda görüşməyə çağırmışıq. Hesab edirik ki, problemləri həll etməyin və davamlı sülhə nail olmağın açarı birbaşa dialoqdadır. Məhz buna görə də dövlət katibi Entoni Blinken Ermənistan və Azərbaycanın xarici işlər nazirlərini sentyabr ayında Nyu-Yorkda bir araya gətirmişdi”.
Dövlət Departamentinin sözçüsü vurğulayıb ki, son nəticədə davamlı sülh səyləri baxımından Prezident Putinin dəvətinin faydalı olub-olmayacağına məhz Azərbaycan və Ermənistan qərar verməlidir.
Göründüyü kimi, supergüclər arasında vasitəçilik uğrunda aramsız rəqabət var. Bu da sülhə nail olmağa maneçilik törədir. İki ölkə arasında birbaşa təmasların intensivləşməsi ümumi təhlükəsizliyə fayda vermiş olar.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
