Rusiya Silahlı Qüvvələrinin nüvə silahlarının təliminə başlaması Ukraynada gedən müharibə fonunda xüsusi diqqət cəlb etməyə başlayıb. Quru, dəniz və hava strateji çəkindirmə qüvvələrinin təlimi Rusiya prezidenti Vladimir Putinin rəhbərliyi altında keçirilib.
Təlimə qanadlı raketləri buraxan uzaqmənzilli “Tu-95MS” təyyarələri də cəlb olunub. Hərbi komandanlıq və idarəetmə orqanlarının hazırlığı, rəhbər və əməliyyat heyətinin qoşunların idarə olunmasının təşkili üzrə bacarıqları yoxlanılıb. Məlumata görə, Plesetskdən “Yars”, Barents dənizindən “Sineva” ballistik raketi, Kamçatkadakı “Kür” poliqonundan qitələrarası ballistik raket buraxılıb. Bütün bunlar Rusiyanın Ukrynada taktiki nüvə silahlarından istifadə edə biləcəyinə dair yayılan məlumat fonunda qeydə alınır. Xatırladaq ki, bundan əvvəl müdafiə naziri Sergey Şoyqu və Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavini Dmitri Medvedyev ölkələrinin özünümüdafiə üçün bütün silahlardan, o cümlədən nüvə silahından istifadə etmək ehtimalını açıqlayıblar. Belə bir vaxtda “Politiko” qəzeti məlumat yayıb ki, ABŞ NATO-nun Avropadakı bazalarına təkmilləşdirilmiş B61-12 taktiki nüvə bombalarının yerləşdirilməsini sürətləndirməyə qərar verib. Məlumata görə, NATO-nun Brüsseldə keçirilən qapalı iclasında ABŞ rəsmiləri bombaların planlaşdırılan vaxtdan tez, yəni dekabrda çatdırılacağını bildirib. Ancaq ilkin plana görə, onların 2023-cü ilin yazında Avropaya yerləşdirilməsi nəzərdə tutulurdu. Pentaqonun sözçüsü Patrik Rayder məsələ ilə bağlı nəşrə ABŞ-ın nüvə arsenalı məsələsini ətraflı müzakirə etmək niyyətində olmadığını bildirib: “B61 proqramı çərçivəsində modernləşdirmə uzun illərdir davam edir və köhnə silahlar daha müasir silahlarla əvəzlənir”. Pentaqon hərbçiləri prosesin sürətləndirilməsinin Ukraynadakı hadisələrlə heç bir əlaqəsi olmadığını bildirib. Bununla yanaşı, ABŞ Ukraynaya NASAMS zenit-raket sisteminin ilk iki dəstini verib. NASAMS səyyar zenit-raket komlpleksi yaxın və orta məsafələrdə və bütün hava şəraitlərində istənilən hədəfi vurmağa hesablanıb. O, bütün dünyada hava hücumundan ən yaxşı müdafiə sistemi hesab olunur. Bu sistemdən Vaşinqtonun hava məkanını müdafiə etmək üçün istifadə edilir. 182 milyon dollar dəyərində yaylım atəşli zenit-raket qurğuları Qərb ölkələrinin Rusiyanı nüvə zərbəsi endirməyə hazırlaşmaqda ittiham etməsi fonunda ukraynaya çatdırılıb. “Raytheon Technologies” şirkətinin baş direktoru Qreq Hayes bildirib ki, Kiyev və Vaşinqton arasında “Patriot” sistemlərinə dair danışıqlar aparılır. Hesab edilir ki, əslində, bu, Rusiyanın Ukraynda taktiki nüvə silahından istifadəyə mümkün hazırlıqdır. Kremlin isə Ukraynada belə silahdan istifadə ehtimalı artır. Xüsusən də Rusiya müdafiə nazirinin Ukraynanın “çirkli bomba”dan istifadə edə biləcəyinə dair səsləndirdiyi fikir bunu təsdiq edir. Ekspertlər qeyd edir ki, Ukraynanın “çirkli bomba”dan istifadə edəcəyi halda Moskva taktiki nüvə silahını tətbiq edəcək. Rusiyanın BMT-dəki səfiri Vasili Nebenzya BMT-nin baş katibi Antonio Quterreşə deyib ki, Moskva Kiyevin “çirkli bomba”dan istifadəsini nüvə teroru aktı kimi qiymətləndirəcək. Ukrayna prezidenti Volodomir Zelenski bildirir ki, Moskvanın bu ittihamları dəfələrlə Ukraynada nüvə silahından istifadə edəcəyi ilə hədələmiş Rusiyanın özünün belə bir hücuma hazırlaşdığını göstərir. “Çirkli bomba” radioloji silahın bir növüdür və kütləvi qırğın silahıdır. Nüvə silahları kimi onların hazırlanmasında da radioaktiv materiallardan istifadə edirlər. Ancaq nüvə bombasında istifadə edildiyi kimi, yüksək dərəcədə təmizlənmiş radioaktiv material ehtiva etməsinə ehtiyac yoxdur. Yəni, nüvə silahları nüvə parçalanması enerjisindən istifadə edir ki, bu da dağıdıcı şok dalğası, elektromaqnit impulsu, işıq şüalanması, nüfuz edən radiasiya və radioaktiv çirklənmə ilə nəticələnir.Radioloji silahlar isə yalnız bir zərərverici amildən - radioaktiv çirklənmədən istifadə edir. Bu cür silahlar sadəcə olaraq yerin səthinə və atmosferə radioaktiv maddələr yayır, sonra isə havanı, suyu və torpağı çirkləndirir.Bu, onları nüvə silahlarından daha ucuz edir və bu silahların nüvə silahlarından daha sürətli istehsalına imkan verir.
Nüvə silahları yalnız bir neçə ölkənin yarada biləcəyi mürəkkəb mexanizmdir. “Çirkli bomba”nın qurğusu fərqli ola bilər, amma iş prinsipi az-çox eynidir, bu, radioaktiv maddə və onu məhv edən və partlayışın enerjisi ilə maddəni ətrafa yayan içində partlayıcı olan qabdır. “Çirkli bomba”da, radioaktiv materiallardan istifadə olunmasına baxmayaraq, nüvə partlayışı baş vermir. Bomba havada və ya yerdə partlaya bilər, istənilən halda partlayışın enerjisi ərazini çirkləndirməyə kifayət edir.Amerika Alimlər Federasiyası hesablayıb ki, Nyu-Yorkda 9 qram kobalt-60 və 5 kq TNT olan bir bomba Manhettenin bir ucunda partladılarsa, bu, onilliklər ərzində şəhərin bütün ərazisini yaşayış üçün yararsız hala sala bilər. Bu səbəbdən çirkli bombalar kütləvi qırğın silahları kimi tanınır. Lakin silah kimi onlar çox etibarsızdır.Çirkli bombanın içindəki radioaktiv materialın hədəf zonasına səpələnməsi üçün onun toz halına salınması lazımdır. Radioaktiv tullantılar xərçəng kimi ciddi xəstəliklərə səbəb ola biləcəyi üçün belə bir bomba hədəf əhali arasında çaxnaşma yaradar. Partlayış zonasının ətrafındakı geniş ərazi də zərərsizləşdirmə üçün boşaldılmalı və ya tamamilə tərk edilməlidir. Dünyanın heç bir yerində hələ də uğurlu “çirkli bomba” hücumu olmayıb. Amma görünür, bu, artıq baş verə bilər. ABŞ Dövlət Departamentinin sözçüsü Ned Prays bu barədə deyib: “İstər “çirkli bomba”dan, istərsə də nüvə silahından istifadə edəcəyi təqdirdə bunun Rusiya üçün nəticələri olacaq. Biz hələ ki, Rusiyanın nüvə silahlarından istifadəyə hazırlaşmasının əlamətlərini görməməkdə davam edirik”.
Tahir TAĞIYEV
